Za ujawnienie tajemnic przedsiębiorstwa związkowiec odpowie karnie

Związek zawodowy, aby w sposób efektywny bronić praw swoich członków, musi mieć informacje nie tylko o sytuacji firmy, ale też i poszczególnych pracowników. Nie znaczy to jednak, że pracodawca ma prawo udostępnić mu każdą tajemnicę przedsiębiorstwa. Poza tym przekazanie określonych informacji organizacji związkowej nie oznacza, że staje się ona ich właścicielką i może je swobodnie rozpowszechniać.

Artykuł 28 ustawy o związkach zawodowych dość ogólnikowo wskazuje, że związek ma prawo żądać udzielenia mu informacji niezbędnych do prowadzenia działalności związkowej, w szczególności informacji dotyczących warunków pracy i zasad wynagradzania. Oprócz tych ostatnich kwestii bezsporne jest prawo związkowców do uzyskania informacji o zakresie organizacji pracy, zasadach awansowania, zwalniania pracowników i prowadzenia ich naboru. Większych wątpliwości nie budzi to, że związek może żądać może informacji o sytuacji ekonomiczno-finansowej i rynkowej pracodawcy.

Kontrowersyjne jest już natomiast prawo związku do poznania tajemnic technicznych, handlowych lub organizacyjnych przedsiębiorstwa. W każdym konkretnym przypadku żądanie takie oceniać trzeba przez pryzmat tego, iż związkowi przekazać trzeba wyłącznie takie informacje, które niezbędne są do prowadzenia działalności związkowej. Jeśli pracodawca ma wątpliwość co do potrzeby przekazania informacji, wydaje się uzasadnione, aby związek wytłumaczył potrzebę jej uzyskania, chociaż w typowych przypadkach nie musi uzasadniać swej prośby.

Wątpliwości nie budzi to, że związek zawodowy nie jest władny żądać od pracodawcy udostępnia informacji stanowiących tajemnice państwowe, służbowe lub informacje niejawne. Nie ma też prawa do informacji o konkretnych pracownikach (chyba że wyrażają na to zgodę).

Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że uprawnienie do kontrolowania przez związki zawodowe przestrzegania prawa pracy jest równoznaczne także z uprawnieniem do kontrolowania wysokości wynagrodzeń pracowników. Nie oznacza natomiast uprawnienia do żądania od pracodawcy udzielenia informacji o wysokości wynagrodzenia pracownika bez jego zgody. Dlatego ujawnienie przez pracodawcę bez zgody pracownika wysokości jego wynagrodzenia za pracę może stanowić naruszenie dobra osobistego w rozumieniu art. 23 i 24 kodeksu cywilnego (por. uchwała z 16 lipca 1993 r., I PZP 28/93,PiZS 1994, nr 1). Związek zawodowy nie ma ponadto prawa żądać udostępnienia mu akt osobowych pracowników. Organizacja związkowa wykonująca obowiązki konsultacyjne (np. przy rozwiązywaniu umowy czy wymierzaniu kary porządkowej pracownikowi) może domagać się tylko udostępnienia mu wyciągu z akt dotyczącego tych okoliczności, które podlegają konsultacji.

Warto też podkreślić, że informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa przekazanych zakładowej organizacji związkowej na jej żądanie organizacja związkowa ani jej działacze nie mogą ujawniać. Taką tajemnicą są nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne lub inne mające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 lutego 2007 r., V CSK 444/06, OSG 2007, Nr 12, poz. 124). Ujawnienie takich tajemnic przez związkowca skutkować może uznaniem tego czynu za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, co daje podstawy do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Ujawnienie tajemnicy pracodawca może też potraktować jako czyn nieuczciwej konkurencji, za który uznaje się przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej, jeżeli zagraża istotnym interesom przedsiębiorcy. Popełnienie takiego czynu rodzić może odpowiedzialność karną związkowca, ponieważ kto, wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi w stosunku do przedsiębiorcy, ujawnia innej osobie lub wykorzystuje we własnej działalności gospodarczej informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa, jeżeli wyrządza to poważną szkodę przedsiębiorcy, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Pracodawca, który w wyniku ujawnienia przez związkowca tajemnic handlowych poniósł szkodę, ma ponadto prawo dochodzić od odpowiedzialnego za to związkowca odszkodowania.

@RY1@i02/2012/023/i02.2012.023.21700020e.802.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu