Zawieszenie firmy z przebywającymi na wychowawczym jest niemożliwe

Zawieszenie działalności gospodarczej to czasowe zaprzestanie jej wykonywania. Przedsiębiorca w tym okresie unika ponoszenia dodatkowych kosztów (np. składek ZUS). Tym samym jest to recepta np. na czas kryzysu i spadku zamówień. Podkreślić trzeba jednak, że działalność gospodarcza nie polega wyłącznie na osiąganiu zysków. Na prowadzenie jej składa się wiele czynności podejmowanych przez przedsiębiorcę. Wystarczy wymienić np. pozyskiwanie klientów czy inwestowanie w majątek (np. budowa czy zakup środków trwałych). W efekcie jeżeli przedsiębiorca zawiesi działalność, ale wciąż będzie ją wykonywał (np. wynajmował składniki majątku firmowego), dojdzie do nieprawidłowości, nawet jeżeli w danym miesiącu nie wystawi żadnej faktury.

Zawieszenie działalności gospodarczej jest niemożliwe także w innej sytuacji. Zgodnie z art. 14a ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej zawiesić działalność może wyłącznie przedsiębiorca niezatrudniający pracowników. Zawieszeniu działalności nie stoi zaś na przeszkodzie korzystanie z usług zleceniobiorców lub wykonawców umów o dzieło. Przepisy ustawy nie definiują pojęcia pracownika. Sięgnąć trzeba więc do przepisów ogólnych, w tym do art. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.; dalej: k.p.). Wynika z niego, że pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Status pracownika posiada się przez cały okres zatrudnienia, nawet jeśli praca faktycznie nie byłaby w danym czasie wykonywana, np. z powodu przebywania na urlopie wychowawczym. Wynika to wprost z przepisów k.p. W regulacji dotyczącej urlopów wychowawczych często można znaleźć sformułowanie "pracownik w czasie urlopu wychowawczego" (np. art. 186² k.p.). W praktyce korzystanie więc przez chociażby jednego pracownika z urlopu wychowawczego może pozbawić jego pracodawcę możliwości zawieszenia działalności. Pracodawca zatrudniający pracowników, który chciałby zawiesić działalność, musi najpierw doprowadzić do ustania stosunków pracy, których jest stroną. Oczywiście, idealnym rozwiązaniem byłyby porozumienia stron, ale pracownicy nie mieliby interesu w ich podpisywaniu. Można ich przekonać np. odpowiednią odprawą, a to może być trudne w przypadku złej kondycji finansowej firmy.

Pracodawcy pozostaje zatem wypowiedzenie umowy o pracę albo zwolnienie bez wypowiedzenia, ale do tego musiałyby zajść odpowiednie przesłanki. Bez wypowiedzenia można zwolnić np. pracownika, który dopuściłby się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych albo który popełni przestępstwo uniemożliwiające jego dalsze zatrudnienie. Okazuje się jednak, że w przypadku gdy któryś z pracowników przebywa na urlopie wychowawczym, może to być znacznie utrudnione, a nawet niemożliwe. Zgodnie z art. 186¹ k.p. pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Skoro zaś zawieszenie działalności nie jest ani upadłością, ani likwidacją firmy, pracodawca nie może rozwiązać stosunku pracy w oparciu o przepisy k.p., a rozwiązanie umowy z winy pracownika wymaga jej udowodnienia.

Pracodawca mógłby skorzystać jedynie z regulacji przewidzianych w przepisach ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Zgodnie z art. 5 ust. 3 i art. 10 ust. 1 tej ustawy pracodawca może zwolnić osobę na urlopie wychowawczym, jeżeli on trwa co najmniej 3 miesiące, a pracodawca zatrudnia co najmniej 20 pracowników. Firmy posiadające taką liczbę pracowników nie myślą jednak zazwyczaj o zawieszeniu działalności. W efekcie jest wielce prawdopodobne, że przedsiębiorca, który chciałby zawiesić działalność, będzie miał niższy stan zatrudnienia (np. osoba na urlopie wychowawczym jest jedynym pracownikiem firmy). A w konsekwencji nie będzie można skorzystać z tej możliwości.

Pracodawca powinien zatem rozważyć, co mu się bardziej opłaca - zawarcie porozumienia z pracownikiem w sprawie rozwiązania stosunku pracy, kontynuowanie działalności mimo braku zleceń czy likwidacja firmy. Decydując się na to ostatnie rozwiązanie, należy dokonać jednak analizy podatkowej tego kroku - w przypadku likwidacji może bowiem powstać chociażby obowiązek zapłaty VAT od towarów pozostałych na dzień likwidacji, co może przesądzić o nieopłacalności takiego kroku.

Brak obowiązku

● Osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w okresie od dnia rozpoczęcia działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania, z wyłączeniem okresu, na który prowadzenie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

● Zawieszenie wykonywania działalności powoduje ustanie obowiązku ubezpieczeń społecznych od dnia, w którym rozpoczęło się zawieszenie jej wykonywania do dnia poprzedzającego dzień wznowienia wykonywania działalności.

Możliwe dobrowolne przystąpienie

● W okresie zawieszenia działalności przedsiębiorcy mogą przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Mogą zgłosić się do nich w dowolnym momencie niepodlegania obowiązkowym ubezpieczeniom w związku z zawieszeniem działalności.

● Objęcie ubezpieczeniami następuje na zasadach określonych w art. 14 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), czyli od dnia wskazanego we wniosku o objęcie ubezpieczeniami, nie wcześniej niż od dnia, w którym wniosek zostanie zgłoszony. Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustają od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z ubezpieczeń, nie wcześniej jednak niż od dnia zgłoszenia wniosku, albo też od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na te ubezpieczenia, a także od dnia ustania tytułu do podlegania tym ubezpieczeniom.

● Podkreślić trzeba, że w okresie zawieszenia działalności osoba ją prowadząca nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu obowiązkowo. Nie może także zgłosić się do tych ubezpieczeń dobrowolnie.

@RY1@i02/2013/202/i02.2013.202.03300020a.802.jpg@RY2@

Paweł Ziółkowski specjalista w zakresie podatków i prawa pracy

Paweł Ziółkowski

specjalista w zakresie podatków i prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 14a ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 z późn. zm.).

Art. 5 ust. 3, art. 10 ust. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).