Czy ogólna zgoda pracownika na zajęcie części pensji jest ważna

W opisanej sytuacji pracownik udzielił ogólnej zgody na potrącenie z tytułu niedoboru, zanim niedobór taki w ogóle wystąpił. Tym samym w dacie udzielenia zgody nie były znane ani wysokość długu, ani granice odpowiedzialności pracownika za ten dług. W konsekwencji zgoda ta ze względu na swój blankietowy charakter była nieważna, a pracodawca nie był uprawniony do dokonywania na jej podstawie jakichkolwiek potrąceń z wynagrodzenia pracownika. Potrącone kwoty podlegają zwrotowi, a zatrudniający może dochodzić od pracownika wyrównania niedoboru na zasadach ogólnych przewidzianych w kodeksie pracy (dalej: k.p.).

Zgodnie z art. 91 k.p. należności inne niż wskazane w art. 87 par. 1 i 7 k.p. (m.in. sumy egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych lub należności innych niż alimentacyjne, zaliczki pieniężne, kary pieniężne, zaliczki na podatek dochodowy i składki ubezpieczeniowe) mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie.

W przypadku wskazanym w pytaniu pracodawca będzie zobowiązany do zwrotu potrąconych kwot wraz z odsetkami, jednak z innych przyczyn niż cofnięcie przez pracownika oświadczenia o wyrażeniu zgody na dokonywanie potrąceń. Jakkolwiek pracownik może w każdej chwili cofnąć wyrażoną uprzednio zgodę na potrącenie, to czynność taka wywołuje skutek na przyszłość i pozostaje bez wpływu na potrącenia już dokonane. Konieczność zwrotu pracownikowi potrąconych kwot w opisanej sytuacji wynika z okoliczności, że udzielona przez pracownika zgoda na potrącenie była nieważna.

Przyjmuje się, że pracodawca może dokonywać potrąceń w trybie art. 91 k.p. pod warunkiem, że pracownik wyrazi na to zgodę na piśmie, a ponadto zgoda taka nie będzie blankietowa, czyli ogólna i bez odniesienia do konkretnej, znanej już należności oraz skonkretyzowanej kwoty. Jak wynika z orzecznictwa pracownik, który wyraża zgodę na potrącenie z wynagrodzenia za pracę, powinien mieć świadomość wielkości długu oraz przesłanek odpowiedzialności, w przeciwnym razie zgoda pracownika jest nieważna (wyrok Sądu Najwyższego z 5 maja 2004 r., sygn. akt I PK 529/03, Pr.Pracy 2004/10/35). Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 grudnia 2005 r. (sygn. akt I OSK 461/05, LEX nr 228247), wskazując, że zgodnie z art. 91 k.p. wyrażenie przez pracownika w umowie o wspólnej odpowiedzialności materialnej zgody na potrącenie przez pracodawcę z wynagrodzenia za pracę należności z tytułu niedoborów, które mogą się ujawnić w przyszłości, jest nieważne.

Powyższe uzasadnione jest ochroną pracownika, gdyż dopuszczenie dokonywania potrąceń w oparciu o ogólną zgodę oznaczałoby zwolnienie pracodawcy z dokonywania ustaleń co do przyczyn niedoboru czy granicy odpowiedzialności pracownika za taki niedobór. Dlatego w momencie wyrażania zgody na potrącenie musi istnieć dług, a pracownik musi być świadomy jego wielkości i istnienia przesłanek odpowiedzialności. Ogólna zgoda na potrącenie jest nieważna z mocy prawa, a pracodawca nie będzie uprawniony do dokonywania potrąceń z powołaniem na jej udzielenie.

Dodać należy, że zgoda na dokonanie potrącenia wymaga, pod rygorem nieważności, formy pisemnej (wyrok SN z 1 października 1998 r., sygn. akt I PKN 366/98, OSNP 1999/21/684). Pracodawca nie może zatem dokonać potrącenia z wynagrodzenia za pracę na podstawie zgody udzielonej ustnie. Takie potrącenie, w razie zakwestionowania go przez pracownika, należałoby potraktować jako bezpodstawne, a pracodawca podlegałby odpowiedzialności wykroczeniowej (art. 282 par. 1 pkt 1). Dodatkowo zatrudniony mógłby także żądać odsetek i odszkodowania.

@RY1@i02/2013/182/i02.2013.182.217000800.802.jpg@RY2@

Halina Kwiatkowska, radca prawny, partner w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

Halina Kwiatkowska

radca prawny, partner w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy

Podstawa prawna

Art. 87 par. 1 i 7, art. 91 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).