Zamiast wypoczynku pieniądze

Każdemu pracownikowi zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę prawo do urlopu gwarantuje nie tylko kodeks pracy ale również Konstytucja RP. Urlop jest po to, by zregenerować siły, w związku z czym z zasady powinien być udzielony w naturze - nieprzerwany, lub przynajmniej dwutygodniowy. Jeśli pracownik nie był w stanie wykorzystać pełnego urlopu przypadającego za rok kalendarzowy, ma na to czas do końca września następnego roku, ale jedynie pod warunkiem, że został on przesunięty z przyczyn leżących po stronie pracownika lub pracodawcy. Uznaje się, że jeśli w takiej sytuacji wypoczynek rozpoczął się nawet ostatniego dnia września, termin jest dotrzymany. Do 2012 r. obowiązywały przepisy, z których wynikało, że zaległy urlop za dany rok kalendarzowy należy wykorzystać do końca pierwszego kwartału roku następnego, czyli do końca marca. Wedle ustawy z 16 września 2011 r. czas ten wydłuża się do końca września.

Pracodawca może wysłać pracownika na zaległy wypoczynek, nawet jeśli ten nie wyraża na to zgody. Zdarza się jednak, tak jak w przypadku pana Kazimierza (rozwiązanie umowy o pracę), że wykorzystanie urlopu w naturze nie jest możliwe - ani w roku, w którym pracownik nabył do niego prawo, ani do września kolejnego roku. W takim przypadku pracodawca musi wypłacić ekwiwalent.

Kodeks pracy jasno wskazuje, że roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Dotyczy to także udzielenia urlopu wypoczynkowego, ponieważ ten jako prawo o charakterze majątkowym ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym stało się wymagalne. Oznacza to, że rozpoczęcie biegu tego terminu następuje albo wraz z końcem roku kalendarzowego, za który przysługuje urlop, albo - najpóźniej - do końca września następnego roku (o ile został przesunięty z przyczyn leżących po stronie pracownika lub pracodawcy).

Naszemu czytelnikowi przysługuje więc ekwiwalent za zaległe dni wolne, jednak już nie za rok 2009, ponieważ przedawnienie roszczenia o urlop za ten rok rozpoczęło bieg z końcem pierwszego kwartału 2010 r. i zgodnie z kodeksem pracy trwało do 31 marca 2013 r. Przy udzielaniu wypoczynku należy brać pod uwagę stan prawny obowiązujący w dniu, w którym urlop stał się zaległy - w 2010 r. niewykorzystany urlop należało wziąć do końca marca. W związku z tym naszemu czytelnikowi prawo do ekwiwalentu za zaległy urlop przepadło z końcem pierwszego kwartału tego roku. Pan Kazimierz ma jednak wciąż prawo do ekwiwalentu za niewykorzystane dni wolne, począwszy od roku 2010.

Jedynie w wyjątkowych sytuacjach pracodawca nie ma obowiązku wypłacenia ekwiwalentu. Ma to miejsce wtedy, gdy obie strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania pracownika w stosunku pracy na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej z tym samym pracodawcą, bezpośrednio po wygaśnięciu bądź rozwiązaniu poprzedniej umowy.

UWAGA

Prawo do urlopu jest niezbywalne. Oznacza to, że pracownik nie może się sam zrzec wypoczynku, wynagrodzenia za ten czas lub przysługującego ekwiwalentu za jego niewykorzystanie.

@RY1@i02/2013/149/i02.2013.149.00700020a.808.jpg@RY2@

rys. Jarosław Łokietek

Maria Kuźniar

dgp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 171 par. 1, art. 291 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 189 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowanie cywilnego (Dz.U. z 1964 r. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).

PORADA EKSPERTA

@RY1@i02/2013/149/i02.2013.149.00700020a.809.jpg@RY2@

Łukasz Barszcz adwokat

Pracownik, który przed uzyskaniem od pracodawcy informacji o wysokości ekwiwalentu pieniężnego chce wiedzieć jaka kwota mu przysługuje, może samodzielnie wyliczyć jej wartość.

Zasady obliczania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy reguluje rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz. U. nr 2, poz. 14 z późn. zm.). W uproszczeniu wyliczenie ekwiwalentu za każdy dzień niewykorzystanego urlopu można przedstawić w następujący sposób:

l bierzemy pod uwagę średnie miesięczne wynagrodzenie za trzy miesiące poprzedzające te, w którym pracownik nabył prawo do ekwiwalentu (np. nabył to prawo w sierpniu, wynagrodzenie, jakie uzyskał, to 1800 zł w lipcu, 1600 w czerwcu i 1700 zł w maju - a więc średnie miesięczne wynagrodzenie z tego okresu wyniesie 1700 zł.,

l następnie średnie wynagrodzenie dzielimy przez współczynnik określony w par. 19 rozporządzenia. Współczynnik ustala się, odejmując od liczby dni w danym roku kalendarzowym łączną liczbę przypadających w tym roku niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, a otrzymany wynik dzieli się przez 12. W 2013 r. współczynnik dla pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy wynosi 20,92. Aby wyliczyć ekwiwalent pieniężny przysługujący za jeden dzień niewykorzystanego urlopu, dzielimy średnie miesięczne wynagrodzenie - 1700 zł przez współczynnik 20,92, co daje nam 81,26 zł.

Przedstawmy powyższe w formie matematycznej:

● średnie wynagrodzenie z trzech miesięcy - (1800 + 1600 + 1700):3 = 1700 zł

● średnie wynagrodzenie za jeden dzień - 1700 : 20,92 = 81,26 zł

Tak uzyskaną kwotę należy pomnożyć przez liczbę dni niewykorzystanego urlopu. Np. pracownik miał 35 dni niewykorzystanego urlopu, a średnie dzienne wynagrodzenie zostało ustalone jak powyżej. Przeliczamy 35 (dni) x 81,26 zł (średnie dzienne wynagrodzenie) = 2844,10 zł.