Na jakich zasadach dokonuje się zajęcia komorniczego z umowy cywilnoprawnej

Jeżeli wypłacane świadczenia zleceniobiorcy mają charakter świadczeń powtarzających, których celem jest zapewnienie jego utrzymania (np. istnieje podpisana umowa-zlecenie na pół roku i wypłaca pan zapłatę za wykonanie zlecenia co miesiąc) należy mieć na względzie art. 833 par. 2 ustawy z 17 listopada 1974 r. - Kodeks postępowania cywilnego, dalej k.p.c. Sprowadza się to do przyjęcia założenia, że co prawda przy naliczaniu potrąceń z wynagrodzenia pochodzącego z umowy-zlecenia nie wiąże komornika kwota minimalna wolna od potrąceń, to dłużnikowi, który pobiera periodyczne wynagrodzenie z umowy-zlecenia powinna pozostać kwota minimum egzystencji, odpowiadająca części płacy za czas do najbliższego terminu wypłaty (uchwała Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1981 r., sygn. akt III CZP 32/81). W konsekwencji komornik właściwie postąpił, zajmując jedynie 50 proc. kwoty wierzytelności przysługującej zleceniobiorcy od pana jako zleceniodawcy.

Odmienne uregulowania występują co do możliwości i zakresu prowadzenia postępowania egzekucyjnego z wynagrodzenia wynikającego z umowy o pracę i wynagrodzenia wynikającego z umów zlecenia czy o dzieło. Nie ma przepisów, które w przypadku osiągania dochodów z tytułów umowy-zlecenia i o dzieło, wprowadzałyby kwoty wolne od egzekucji i inne ograniczenia egzekucji z tych wierzytelności.

W par. 3 art. 87 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, dalej k.p. wskazano, że potrącenia (egzekucyjne) mogą być dokonywane w następujących granicach:

- w razie egzekucji świadczeń alimentacyjnych - do wysokości 3/5 wynagrodzenia;

- w razie egzekucji innych należności lub potrącania zaliczek pieniężnych - do wysokości 1/2 wynagrodzenia.

Istotne zastrzeżenie wprowadza art. 87¹ par. 1 k.p., zgodnie z którym wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, przysługującego pracownikom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych - przy potrącaniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne.

W przypadku umowy-zlecenia będącej przedmiotem zapytania należy wskazać, że nie można stosować do niej ww. kwoty minimalnej wolnej od potrąceń. Kwota ta jest ściśle związana wyłącznie ze stosunkiem pracy, a ponadto stosuje się ją proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy. Z powyższych przyczyn ustalenia minimalnej kwoty wolnej od potrąceń dla zleceniobiorcy jest w praktyce niemożliwe. Po drugie, odpowiednie stosowanie przepisów o egzekucji z wynagrodzenia za pracę (art. 833 par. 2 k.p.c.) oznacza, że przepis ten należy stosować przy pełnym uwzględnieniu charakteru, a także celu egzekucji z innych wierzytelności oraz wynikających stąd różnic w stosunku do wynagrodzenia za pracę (powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Sądu Apelacyjnego z 30 stycznia 2008 r., sygn. akt VI ACa 365/07). Wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w zakresie określonym w przepisach kodeksu pracy. Natomiast art. 833 par. 2 wskazuje, iż par. 1 stosuje się odpowiednio do uposażeń posłów i senatorów, należności członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i ich domowników z tytułu pracy w spółdzielni, wynagrodzeń członków spółdzielni pracy oraz wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania.

Powyższe rozważania w zakresie dotyczącym umowy-zlecenia pozostają aktualne również w przypadku umów o dzieło, albowiem źródłem tych dochodów są umowy cywilnoprawne, a nie umowa o pracę.

Wspomnieć można jeszcze na marginesie, że częstą praktyką egzekucyjną jest dokonywanie zajęć nawet 100 proc. kwoty pochodzącej z umowy cywilnoprawnej. W takich przypadkach, gdy dochód z umowy-zlecenia, czy o dzieło jest jedynym źródłem utrzymania, pana obowiązkiem jest przekazywanie 100 proc. tej kwoty, a uprawnionemu pozostaje jedynie złożenie skargi na czynność komornika sądowego do właściwego miejscowo sądu.

@RY1@i02/2013/094/i02.2013.094.217001000.802.jpg@RY2@

Marcin Nagórek, ekspert z zakresu prawa pracy

Marcin Nagórek

ekspert z zakresu prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 87 par. 3, art. 87¹ par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 833 par. 1 i 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).