Poradnia kadrowa

● Jakie konsekwencje grożą za niewysłanie kierowcy na badania okulistyczne

● Kto musi skierować do lekarza osoby przyjmowane na praktyki

● Czy pracownik służby bhp ma prawo nałożyć na zatrudnionego mandat

● Pracownicy chcą pisemnie wystąpić do pracodawcy o poprawę warunków w pokoju, w którym pracują. Zaczął przeciekać dach i tym samym na suficie pojawiła się wielka plama. Od tamtej pory w pokoju śmierdzi, co powoduje złe samopoczucie zatrudnionych. Co mogą zrobić i jakie konsekwencje rodzi to dla pracodawcy?

Pracownicy powinni zwrócić się z prośbą o interwencję do pracownika służby bhp i/lub społecznego inspektora pracy. Mogą także samodzielnie, typując swojego przedstawiciela, zwrócić się do pracodawcy z wnioskiem o usunięcie nieprawidłowości. Gdyby jednak takie działania okazały się nieskuteczne, a pracodawca nie zrobiłby nic, aby wyeliminować uciążliwe (lub nawet szkodliwe) warunki w pomieszczeniu służącym do pracy, zatrudnionym tam osobom nie pozostanie nic innego, jak zwrócić się do Państwowego Okręgowego Inspektora Pracy i/lub Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. W takim przypadku pracodawca mógłby zostać ukarany karą grzywny w wysokości od 1000 zł do nawet 30 000 zł.

Zgodnie z art. 214 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, dalej k.p., pracodawca jest obowiązany utrzymywać obiekty budowlane i znajdujące się w nich pomieszczenia pracy, a także tereny i urządzenia z nimi związane w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Ponadto zgodnie z par. 14 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, dalej r.s.b.h.p., pracodawca jest obowiązany utrzymywać pomieszczenia pracy w czystości i porządku oraz zapewnić ich okresowe remonty i konserwacje w celu zachowania wymagań bhp. Ma on również obowiązek zapewnić ochronę pracowników przed czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciążliwościami (par. 15 ust. 1 r.s.b.h.p.). Z uwagi na to, że opisana plama na suficie może spowodować powstanie grzyba, a to z kolei pociągnąć za sobą niekorzystne skutki dla zdrowia pracowników przebywających w tym pomieszczeniu, pracodawca powinien niezwłocznie zlikwidować zaciek.

W opisanym przypadku najlepszym rozwiązaniem byłoby polubowne przekonanie pracodawcy do usunięcia nieprawidłowości, gdyż zgodnie z art. 207 par. 2 pkt 3 k.p. jest on obowiązany reagować na potrzeby pracowników dotyczące zapewnienia bhp. Przede wszystkim osoby pracujące w zalanym pokoju powinny zaangażować w tę sprawę pracownika służby bhp (art. 237¹¹ k.p.), który może występowania do osób kierujących z zaleceniami usunięcia stwierdzonych szkodliwości zawodowych oraz uchybień w zakresie bhp. Pracownicy mogą również samodzielnie wytypować przedstawiciela (lub przedstawicieli) załogi, który zwróciłby się do pracodawcy ze stosownym wnioskiem, powołując się na przytoczone powyżej przepisy.

Jeszcze innym sposobem rozwiązania problemu jest zaangażowanie społecznego inspektora pracy i dokonanie przez niego wpisu z wnioskiem o usunięcie nieprawidłowości w zakładowej księdze zaleceń i uwag zakładowego (wydziałowego lub oddziałowego) społecznego inspektora pracy. Z pytania nie można jednak wywnioskować, czy taka inspekcja została utworzona w opisanym zakładzie pracy.

Gdyby jednak sugerowane sposoby zawiodły, a pracodawca wciąż nie poczuwałby się do usunięcia uciążliwości, wówczas pracownikom pozostaje zwrócenie się z prośbą o interwencję do właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy państwowego okręgowego inspektora pracy lub państwowego powiatowego inspektora sanitarnego - właściwego ze względu na siedzibę pracodawcy, które mogą w drodze decyzji administracyjnej, nakazów zobowiązać pracodawcę do usunięcia w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. W przypadku niewykonania takiego nakazu może on zostać ukarany karą grzywny, o której mowa w art. 283 par.1 k.p., w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł.

Podstawa prawna

Art. 214 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.)

Par. 14 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz. U. z 2003 r. nr 169, poz. 1650 z późn. zm.)

● Osoby kierujące pojazdami w ramach obowiązków służbowych zobligowane są do przejścia konsultacji okulistycznej oraz badania oceniającego widzenie zmierzchowe i zjawisko olśnienia. Jakie konsekwencje poniesie pracodawca, w przypadku gdy osoba wykonująca takie czynności uległa wypadkowi śmiertelnemu lub ciężkiemu i nie posiadała takich badań?

Pracodawca, który nie dopełnia swoich obowiązków w zakresie bhp, w szczególności związanych z kierowaniem pracowników na wymagane profilaktyczne badania lekarskie, jest narażony na karę grzywny w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł, a w przypadku udowodnionej mu winy narażenia pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu - nawet na karę pozbawienia wolności do 3 lat.

Stosownie do postanowień art. 229 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, dalej k.p., jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy w zakresie bhp jest zapewnienie pracownikom, na swój koszt, profilaktycznej opieki lekarskiej. Na tę opiekę składają się trzy rodzaje badań:

wwstępne,

wokresowe,

wkontrolne.

Zgodnie z rozporządzeniem ministra zdrowia z 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami lekarz medycyny pracy ma obowiązek skierowania pracownika kierującego pojazdem w ramach obowiązków służbowych na określone badania specjalistyczne (w tym przypadku wykonanie konsultacji okulistycznej oraz przeprowadzenie badania oceniającego widzenie zmierzchowe i zjawisko olśnienia). Aby jednak do tego doszło, pracodawca w skierowaniu na badania profilaktyczne musi szczegółowo scharakteryzować stanowisko pracy pracownika skierowanego na te badania, a więc określić czynniki zagrożeń dla zdrowia i życia pracownika występujące na stanowisku pracy, a nie tylko wskazać samą nazwę tego stanowiska (wyrok SN z 9 marca 2011 r., sygn. akt II PK 225/10, OSNP 2012/9-10/112), gdyż to właśnie skierowanie jest podstawą do przeprowadzenia określonych badań lekarskich.

Z uwagi na wymóg z art. 229 par. 4 k.p. w przypadku niedopełnienia powyższego obowiązku zgodnie z art. 283 par. 1 k.p. pracodawca może zostać ukarany karą grzywny w wysokości od 1000 zł do 30 000 zł.

Jeżeli jednak pracownik ulegnie ciężkiemu lub śmiertelnemu wypadkowi przy pracy, a w wyniku przeprowadzonego postępowania prokurator stwierdzi związek pomiędzy brakiem powyższych badań a zdarzeniem wypadkowym, to pracodawca, zgodnie art. 220 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.), może usłyszeć zarzut narażenia pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, co jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3.

Podstawa prawna

Art. 229 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.)

Rozporządzenie ministra zdrowia z 7 stycznia 2004 r. w sprawie badań lekarskich kierowców i osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 133)

● Firma przyjmuje na okres 2 miesięcy osoby w wieku 16 lat na praktykę na warsztaty (tokarski, mechaniczny i elektryków). Czy w związku z tym muszą oni dodatkowo przechodzić badania lekarskie? Praktykanci mają aktualne badania ze szkoły budowlanej, w której się uczą i też mają zajęcia na warsztatach. Czy w sytuacji zaistnienia wypadku podczas odbywania praktyki w firmie dokumentację uzupełnia szkolny behapowiec, czy firma?

Przepisy bhp nie nakładają na podmiot przyjmujący na praktyki obowiązku kierowania na badania profilaktyczne ucznia odbywającego praktyczną naukę zawodu w ramach praktyk szkolnych, obowiązek ten spoczywa bowiem na szkole.

W przypadku gdyby uczeń odbywający praktyczną naukę zawodu uległ wypadkowi w trakcie realizowania przydzielonych mu zadań, obowiązek sporządzenia dokumentacji powypadkowej spoczywałby na podmiocie przyjmującym na praktyczną naukę zawodu, a więc w tym przypadku - przedsiębiorcy.

Zgodnie z rozporządzeniem ministra zdrowia z 11 sierpnia 2010 r. w sprawie badań lekarskich kandydatów do szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych lub wyższych, uczniów tych szkół, studentów i uczestników studiów doktoranckich, badanie lekarskie, mające na celu ocenę możliwości pobierania nauki, uwzględniające stan zdrowia i zagrożenia występujące w miejscu odbywania praktycznej nauki zawodu przeprowadza lekarz spełniający dodatkowe wymagania kwalifikacyjne, określone w rozporządzeniu ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 69, poz. 332 z późn. zm.), na podstawie skierowania na to badanie wydanego przez szkołę. Skierowanie to powinno zawierać w szczególności informację o kierunku kształcenia oraz o czynnikach szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych dla zdrowia, występujących w miejscu odbywania praktycznej nauki zawodu.

Paragraf 8 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz.U. z 2010 r. nr 244, poz. 1626) określa katalog obowiązków podmiotów przyjmujących uczniów lub młodocianych na praktyczną naukę zawodu. Należą do nich w szczególności: zapewnienie warunków materialnych do realizacji praktycznej nauki zawodu (m.in. zapewnienie odzieży, obuwia roboczego i środków ochrony indywidualnej oraz środków higieny osobistej) zapewnienie szkolenia z zakresu bhp, wyznaczenie instruktorów praktycznej nauki zawodu, a także sporządzenie w razie wypadku podczas praktycznej nauki zawodu dokumentacji powypadkowej.

W powyższych katalogu nie ma jednak obowiązku kierowania praktykanta na badania lekarskie. Można zatem domniemywać, że powyższy obowiązek wyczerpuje badanie lekarskie przeprowadzone uprzednio na podstawie skierowania wystawionego przez szkołę. Zatem jeżeli strony umowy o praktyczną naukę zawodu (dyrektor szkoły i podmiot przyjmujący), nie przewidziały obowiązku kierowania uczniów na dodatkowe badania lekarskie, to podmiot przyjmujący nie ma takiego obowiązku.

Gdyby jednak to przedsiębiorca był organizatorem praktycznej nauki zawodu i - stając się pracodawcą - zawarł z uczniami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, to zgodnie z art. 191 par. 1 pkt 2 oraz art. 201 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, byłby wtedy zobowiązany ponownie skierować ich na badania profilaktyczne, w celu uzyskania świadectwa lekarskiego stwierdzającego, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.

Podstawa prawna

Rozporządzenie ministra zdrowia z 11 sierpnia 2010 r. w sprawie badań lekarskich kandydatów do szkół ponadpodstawowych i ponadgimnazjalnych lub wyższych, uczniów tych szkół, studentów i uczestników studiów doktoranckich (Dz.U. nr 155, poz. 1045)

Art. 191 par. 1 pkt 2 oraz art. 201 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.)

● Czy specjalista bhp pracujący w firmie może nałożyć na pracownika mandat? Jeśli tak, to w jaki sposób może to zrobić?

Pracownik służby bhp nie może nałożyć na pracownika mandatu karnego, nie posiada on bowiem uprawnień do prowadzenia postępowania mandatowego. Może on natomiast występować do pracodawcy z wnioskiem ukaranie pracownika jedną z kar porządkowych (upomnieniem, naganą lub karą pieniężną), o których mowa w przepisach prawa pracy.

Stosownie do postanowień art. 95 par. 1 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, co do zasady postępowanie mandatowe prowadzi policja, natomiast inne organy wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi. Do powyższych organów należą m.in. Państwowa Inspekcja Pracy, Państwowa Inspekcja Sanitarna, Straż Miejska, Inspekcja Transportu Drogowego i wiele innych. Nie wymienia się wśród nich pracowników służby bhp, tak więc nie mają oni uprawnień do samodzielnego nakładania mandatów karnych.

Zgodnie z art. 237¹¹ par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, dalej k.p., służba bhp pełni w zakładzie funkcje doradcze i kontrolne w zakresie bhp. Szczegółowy zakres zarówno zadań, jak i uprawnień tej służby, został określony w rozporządzeniu Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 109, poz. 704 z późn. zm.). Zgodnie z par. 3 rozporządzenia może ona występować do pracodawcy o zastosowanie kar porządkowych w stosunku do pracowników odpowiedzialnych za zaniedbanie obowiązków w zakresie bhp. Do takich kar, zgodnie z art. 108 k.p., należą: kara upomnienia, kara nagany oraz kara pieniężna.

Zgodnie z art. 108-113 k.p. kary, o których mowa powyżej, mogą być zastosowane m.in. za nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów bhp lub przepisów przeciwpożarowych. Decyzja o zastosowaniu takiego środka dyscyplinującego należy wyłącznie do pracodawcy (pracownik służby bhp może jedynie wnioskować o ich nałożenie), przy czym nie może być ona zastosowana po upływie 2 tygodni od powzięcia wiadomości o naruszeniu obowiązku pracowniczego i po upływie 3 miesięcy od dopuszczenia się tego naruszenia. Ponadto kara może być zastosowana jedynie po uprzednim wysłuchaniu pracownika.

Podstawa prawna

Art. 95 par. 1 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 395)

Art. 108-113 i art. 237¹¹ par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.)

Maciej Ambroziewicz

specjalista z zakresu bhp