Czy szef może zabezpieczyć swoje roszczenia wekslem

Nie. Były szef nie powinien żądać zapłaty z weksla, gdyż jest on nieważny.

Aby odpowiedzieć na pytanie, w pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć, jaki stosunek prawny łączył rzeczywiście czytelniczkę z byłym szefem. Współpraca oparta na założonej przez podwładnego indywidualnej działalności gospodarczej jest dla zatrudniającego wygodna i opłacalna. Nie zawsze jednak odpowiada prawdziwemu charakterowi relacji. Czytelniczka zaznaczyła, że była traktowa jak pracownik. Zakładamy więc, że miała określone godziny i miejsce pracy, usługi musiała świadczyć osobiście i przede wszystkim podlegała szefowi. Właśnie obowiązek posłuszeństwa poleceniom przełożonego jest elementem świadczącym o tym, że mamy do czynienia ze stosunkiem pracy. Jeżeli te pracownicze cechy przeważały, to należy uznać, że czytelniczka była faktycznie pracownikiem. To, co było zapisane w umowie z szefem, ma znaczenie drugorzędne. Podwładna powinna więc przede wszystkim żądać ustalenia istnienia stosunku pracy z wszelkimi tego konsekwencjami.

Wiemy już, że czytelniczka była tak naprawdę pracownikiem. Z tej właśnie perspektywy powinniśmy oceniać, czy zabezpieczenie roszczeń pracodawcy poprzez weksel było dopuszczalne. Niepewność istniała do 26 stycznia 2011 r., kiedy to Sąd Najwyższy wydał orzeczenie (sygn. akt II PK 159/10, OSNP 2012/7-8/87), w którym stwierdził, że stosowanie weksli w stosunku pracy jest niedopuszczalne. Zdaniem sądu przepisy kodeksu pracy w wyczerpujący sposób regulują odpowiedzialność pracowników za zobowiązania wobec pracodawców. Jakiekolwiek modyfikowanie zasad tej odpowiedzialności na niekorzyść zatrudnionego jest bezprawne. Dotyczy to również stosowania weksli. Co prawda, zgodnie z art. 300 k.p. w sprawach nieuregulowanych w kodeksie pracy odpowiednie zastosowanie mają przepisy ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.), lecz rozszerzenie tego odesłania na odrębną ustawę - prawo wekslowe byłoby zbyt daleko idące.

Wydając cytowany wyrok, SN zajmował się kwestią odpowiedzialności zatrudnionego za szkodę w mieniu powierzonym przez pracodawcę. Względy celowości nakazują, by zasadę wynikającą z powyższego wyroku stosować również wobec pozostałych roszczeń pracodawców ze stosunku pracy. Wymaganie od pracowników podpisania weksla nie jest więc dopuszczalne również jako zabezpieczenie roszczeń pracodawców z tytułu m.in. umowy o zakazie konkurencji podczas trwania stosunku pracy (art. 100¹ k.p.), nieuzasadnionego rozwiązania umowy bez wypowiedzenia przez pracownika (art. 55 par. 1¹ k.p.), czy właśnie z tytułu zwrotu kosztów specjalistycznych szkoleń podnoszących kwalifikacje zawodowe (art. 103⁵ k.p.). Takie podejście zostało potwierdzone przez stanowisko Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z 3 kwietnia 2013 r.

A co jeśli relacja miałaby charakter cywilnoprawny? Nawet wtedy można byłoby argumentować, że żądanie zapłaty za zerwanie umowy w sytuacji, gdy na konto przestały wpływać pobory, stanowi nadużycie prawa podmiotowego. Skoro były "ważne powody" wypowiedzenia, prawo to nie może być ograniczane karą umowną. Byłoby to sprzeczne z zasadą swobody umów, a ewentualne żądanie zapłaty kary umownej stanowiłoby nadużycie prawa podmiotowego.

@RY1@i02/2013/084/i02.2013.084.21700030d.803.jpg@RY2@

dr Patrycja Zawirska, radca prawny kierujący zespołem prawa pracy w K&L Gates Jamka sp.k.

dr Patrycja Zawirska

radca prawny kierujący zespołem prawa pracy w K&L Gates Jamka sp.k.

@RY1@i02/2013/084/i02.2013.084.21700030d.804.jpg@RY2@

Krzysztof Gąsior, prawnik w K&L Gates Jamka sp.k.

Krzysztof Gąsior

prawnik w K&L Gates Jamka sp.k.

Podstawa prawna

Art. 300 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).