Lepiej nie zwlekać z rozliczeniem pracowitej majówki

Pracodawca ogłosił, że zmienia harmonogram czasu pracy w ten sposób, że 1 i 3 maja będą normalnymi dniami pracy. Poinformował również, że do września odda za to dwa dni wolne. Zakład pracy (fabryka) produkuje komputery i praca trwa w nim 5 dni w tygodniu na dwie zmiany (6.00-14.00 i 14.00-22.00). Chodzi jedynie o to, że 3 maja przypada koniec kwartału i firma chce do tego czasu wyprodukować jak najwięcej, żeby zwiększyć wynik kwartalny. Pracodawca powiedział także pracownikom, że jeżeli przyjdą w te 2 dni, to dostaną dodatkowo 2 dniówki urlopu wypoczynkowego. Czy pracodawca postępuje prawidłowo?

Rodzaj zakładu pracy, o którym mowa w pytaniu, nie wpływa na odpowiedź. Fakt, że jest to fabryka (a nie np. szpital), nie ma znaczenia dla dopuszczalności pracy w święto. Istotne jest to, że praca odbywa się w systemie zmianowym. Właśnie wprowadzenie zmian umożliwia planowanie czynności służbowych również w niedziele i święta (art. 151¹ pkt 3 k.p.).

Niedopuszczalne modyfikacje

W pierwszej kolejności należy przyjrzeć się sposobowi wydania polecenia przyjścia do fabryki w dni świąteczne. Przyjmijmy, że ustalając harmonogramy na okres rozliczeniowy (np. 3 miesięcy), pracodawca od samego początku oznaczył 1 i 3 maja jako dni robocze. Jeśli tak, powinien wziąć pod uwagę to, że zgodnie z art. 130 k.p. każde święto przypadające w innym dniu niż niedziela (czyli takie jak 1 i 3 maja 2013 r.), obniża wymiar czasu pracy o 8 godzin. W konsekwencji wszyscy pracownicy będą w maju pracować mniej. Wymiar właściwy dla pełnoetatowca w tym miesiącu to 160 godzin (uwzględniając 30 maja - Boże Ciało), a konkretnie:

[4 (pełne tygodnie) x 5 (dni w każdym tygodniu) x 8 (godzin do przepracowania w każdym dniu)] + [3 (dni "wystające" ponad pełne tygodnie) x 8 (godzin do przepracowania w każdym dniu)] - [3 (dni świąteczne, przypadające w innym dniu niż niedziela) x 8 (godzin na każdy z tych dni)] = 160

Oznacza to, że w zamian za pracę w świąteczną majówkę szef powinien zaplanować dwa inne dni wolne w tym samym okresie rozliczeniowym. Z opisanego stanu faktycznego wynika, że tak nie było. Grafik zakłada pracę z przekroczeniem wymiaru czasu pracy. Oznacza to, że szef planował nadgodziny (tzw. średniotygodniowe) - a takie działanie jest zakazane. Może za to dostać grzywnę do 30 000 zł.

Co innego, jeśli pracodawca zmienił grafiki w trakcie okresu rozliczeniowego - np. w połowie kwietnia zakomunikował podwładnym, że nie powinni planować wyjazdu na majówkę, bo ten czas spędzą przy maszynach. Takie działanie należy uznać za niedopuszczalne. Ustalony na okres rozliczeniowy grafik może być bowiem zmieniony tylko w szczególnych, nieprzewidywalnych sytuacjach (np. choroba lub zwolnienie innego pracownika). Zmiany grafiku już podczas jego obowiązywania (co do zasady) nie mogą uzasadniać przyczyny leżącej po stronie zakładu pracy, np. potrzeba zwiększenia produkcji. Tak jest też w analizowanym przypadku. Pracodawca nie miał więc prawa dokonywać tego typu modyfikacji. Dyskusyjne jest to, czy grozi mu za to analogiczna grzywna, jak przy planowaniu nadgodzin (w naszej ocenie nie, gdyż zakaz zmiany harmonogramów w trakcie okresu rozliczeniowego nie wynika z przepisu).

Niezależnie od metody działania szefa pracownicy nie mogą go zignorować i wyjechać na wczasy. Szef przecież wyraźnie polecił im pracę 1 i 3 maja z uwagi na swoje szczególne potrzeby biznesowe.

Sposób rekompensaty

Odrębnym zagadnieniem jest obowiązek zrekompensowania załodze pracy w dniach świątecznych. Co do zasady, należą się za nią dwa dni wolne, które powinny być udzielone do końca okresu rozliczeniowego. Z przedstawionego pytania wynika, że oddanie tych dni do końca września będzie spóźnione (gdyż nastąpi w kolejnym okresie rozliczeniowym). Wraz z końcem bieżącego okresu rozliczeniowego zatrudnieni będą więc mogli dochodzić od pracodawcy wynagrodzenia i dodatku 100 proc. za każdą godzinę świątecznej aktywności. Na to prawo nie ma wpływu obietnica dwóch dodatkowych dni urlopu i dwóch kolejnych dni wolnych od pracy w następnym okresie rozliczeniowym. Te przywileje pracownicy mogą przyjąć z uśmiechem i za chwilę wrócić do szefa z żądaniem właściwego rozliczenia pracy 1 i 3 maja.

@RY1@i02/2013/076/i02.2013.076.21700090b.805.jpg@RY2@

dr Patrycja Zawirska radca prawny, of counsel kierujący zespołem prawa pracy w K&L Gates Jamka sp.k.

dr Patrycja Zawirska

radca prawny, of counsel kierujący zespołem prawa pracy w K&L Gates Jamka sp.k.

@RY1@i02/2013/076/i02.2013.076.21700090b.806.jpg@RY2@ 

Krzysztof Gąsior prawnik w K&L Gates Jamka sp.k.

Krzysztof Gąsior

prawnik w K&L Gates Jamka sp.k.

Podstawa prawna

Art. 151¹ pkt 3 i 130 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).