Poradnia kadrowa

● Czy można wyegzekwować poniesiony koszt badania wstępnego od osoby, która po jego wykonaniu zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia

● W jaki sposób skierować do lekarza medycyny pracy podwładnego, który jest w zagranicznej podróży służbowej

● Czy szkolenia wstępne i okresowe można zorganizować w ciągu jednego dnia

● Pracownik zatrudniony jako specjalista do spraw handlowych awansował na stanowisko dyrektora działu handlowego. Czy pracodawca jest zobowiązany skierować pracownika ponownie na badania lekarskie, szkolenia bhp oraz zaznajomić go z ryzykiem zawodowym?

Pracownik powinien zostać skierowany na badania profilaktyczne w związku ze zmianą narażeń występujących na stanowisku pracy, a także odbyć szkolenie z zakresu bhp dla osób kierujących pracownikami oraz zapoznać się z ryzykiem zawodowym.

Stosownie do art. 229 k.p. pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom na swój koszt profilaktyczną opiekę lekarską. Na tę opiekę składają się trzy rodzaje badań: wstępne, okresowe oraz kontrolne. Opieka obejmuje ponadto inne badania przeprowadzane w określonych przypadkach na podstawie par. 6 rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy.

Określenie zakresu i częstotliwości badania profilaktycznego należy do lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną w oparciu o "Wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników" (załącznik nr 1 do rozporządzenia).

W myśl art. 229 par. 1 pkt 2 k.p. wstępnym badaniom lekarskim podlegają pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe. Ponieważ zajmowanie kierowniczego stanowiska (tu: dyrektora działu handlowego) wiąże się z występowaniem dodatkowych czynników szkodliwych bądź uciążliwych dla zdrowia (są to np. czynniki psychospołeczne, takie jak zagrożenia wynikające z pracy na stanowiskach decyzyjnych i związanych z odpowiedzialnością, o których mowa w części V pkt 1 "Wskazówek..."), awansowany pracownik powinien zostać skierowany na ponowne badania profilaktyczne.

To samo dotyczy szkolenia z zakresu bhp, gdyż zgodnie z art. 237³ par. 1 k.p. nie wolno dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie ma on wymaganych kwalifikacji lub potrzebnych umiejętności, a także dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bhp.

W opisanym przypadku pracownik powinien także ponownie odbyć instruktaż stanowiskowy zgodnie z par. 11 ust. 1 rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, podczas którego powinien zostać zapoznany m.in. z zagrożeniami występującymi na nowym stanowisku pracy (ryzykiem zawodowym). Dodatkowo - w zależności od potrzeb pracodawcy - nie później niż w ciągu 6 miesięcy od daty objęcia nowego stanowiska odbyć szkolenie okresowe z zakresu bhp dla osób kierujących pracownikami (par. 15 ust. 4 rozporządzenia). Szkolenie to ma na celu aktualizację i ugruntowanie wiedzy i umiejętności w dziedzinie bhp oraz zaznajomienie z nowymi rozwiązaniami techniczno-organizacyjnymi w tym zakresie. Osoba kierująca pracownikami po odbyciu takiego szkolenia będzie uprawniona do samodzielnego przeprowadzania instruktaży stanowiskowych dla podległych jej pracowników.

Podstawa prawna

Art. 229 par. 1 pkt 2 i art. 237³ par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 6 rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. z 1996 r. nr 69, poz. 332 z późn. zm.).

Par. 11 ust. 1 rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 180, poz. 1860 z późn. zm.)

● Pracodawca zrekrutował osobę na stanowisko młodszego specjalisty. Przed rozpoczęciem pracy, osoba ta otrzymała skierowanie na badania wstępne. Przyszły pracownik wykonał badania, jednak z niewiadomych przyczyn nie stawił się do pracy. Czy możemy wyegzekwować poniesiony koszt badania wstępnego od tej osoby?

Brak jest podstaw do żądania zwrotu kosztów wstępnych badań lekarskich od osoby nowo zatrudnianej, która nie przystąpiła do wykonywania pracy, rezygnując z podjęcia zatrudnienia. Zgodnie z art. 229 par. 6 k.p. zarówno badania wstępne, jak i okresowe czy kontrolne, przeprowadzane są na koszt pracodawcy.

Jak wynika z art. 229 k.p., pracodawca jest obowiązany zapewnić pracownikom profilaktyczną opiekę lekarską, na którą składają się trzy rodzaje badań: wstępne, okresowe oraz kontrolne. Koszty powyższych badań, jak również inne koszty profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami, niezbędnej z uwagi na warunki pracy, ponosi pracodawca. Nie ma on natomiast możliwości przeniesienia kosztów przeprowadzenia tych badań na osobę przyjmowaną do pracy, nawet w sytuacji jeśli przyszły pracownik poddał się badaniom lekarskim, a potem zrezygnował z przystąpienia do pracy, nie wyjaśniając okoliczności podjęcia takiej decyzji.

Podstawa prawna

Art. 229 par. 6 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

● Pracownik odbywa zagraniczną podróż służbową, która trwa kilka dni. W trakcie podróży dobiegł okres ważności jego badań okresowych. Czy w związku z tym pracodawca ma obowiązek skierować pracownika na badania za granicą? Jeżeli nie, to czy powinien przerwać podróż służbową i skierować go na badania w Polsce?

W takim przypadku pracodawcy pozostaje przerwanie podróży służbowej pracownika i skierowanie go na badanie okresowe do placówki medycyny pracy, z którą ma zawartą umowę.

Zgodnie z art. 229 par. 4 k.p. nie powinien on dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Niestety, w opisanym przypadku pracodawca nie ma możliwości skierowania zatrudnionego na badania profilaktyczne poza granicami kraju. Zgodnie bowiem z par. 7 rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy, badania profilaktyczne pracowników oraz profilaktyczną opiekę zdrowotną niezbędną z uwagi na warunki pracy mogą wykonywać tylko ci lekarze, którzy spełniają określone wymagania kwalifikacyjne (posiadają specjalizację w dziedzinie medycyny pracy lub ukończyli kurs doskonalący organizowany przez jednostkę badawczo-rozwojową w dziedzinie medycyny pracy lub ośrodek wyznaczony przez tę jednostkę), a także zgodnie z par. 8 rozporządzenia są wpisani do rejestru lekarzy przeprowadzających badania profilaktyczne. Rejestry takie prowadzą wojewódzkie ośrodki medycyny pracy (WOMP). A mało prawdopodobne, by lekarz przeprowadzający podobne badania za granicą miał wymagane przez polskie prawo uprawnienia, a także był wpisany do rejestru prowadzonego przez polski WOMP.

Warto również prowadzić szczegółowy rejestr terminów badań pracowników i odpowiednio wcześniej wręczać im skierowania na te badania. Niewątpliwie pozwoli to uniknąć dezorganizacji pracy oraz znacznych kosztów w przypadkach takich, jak opisany.

Podstawa prawna

Art. 229 par. 4 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 7 rozporządzenia ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. z 1996 r. nr 69, poz. 332 z późn. zm.).

● W zakładzie pracy pracownicy, którzy pracują dłużej niż 12 miesięcy, nie przechodzili żadnego szkolenia bhp. Ponieważ szkolenie okresowe na stanowiskach robotniczych organizuje się w terminie 12 miesięcy od podjęcia przez pracownika pracy, to czy w przypadku pracowników, którzy pracują już ponad rok, można zorganizować jednocześnie (w tym samym dniu) szkolenia wstępne i okresowe? Czy też należy pierwszego dnia wykonać wstępne a następnego, czy dwa dni później - okresowe?

Pracodawca nie powinien organizować w jednym dniu szkoleń wstępnych i okresowych, gdyż szkolenia te różnią się ramowymi programami i minimalnym czasem trwania, w związku z czym niemożliwe jest ich przeprowadzenie jednego dnia.

W myśl art. 237³ par. 2 k.p. pracodawca ma obowiązek zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bhp przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie okresowych szkoleń w tym zakresie. Szkolenie zatrudnionego przed dopuszczeniem do pracy nie jest wymagane w przypadku podjęcia przez niego pracy na tym samym stanowisku, jakie zajmował u danego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem z nim kolejnej umowy o pracę.

Szczegółowe zasady organizowania i przeprowadzania powyższych szkoleń określone zostały w rozporządzeniu ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Szkolenie wstępne, na które składa się instruktaż ogólny oraz instruktaż stanowiskowy, powinno odbyć się przed dopuszczeniem pracownika do pracy, z kolei częstotliwość przeprowadzania szkoleń okresowych pracodawca ustala po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, z uwzględnieniem wytycznych wynikających z par. 15 rozporządzenia, tj. nie rzadziej niż:

wco roku dla stanowisk, na których wykonywane są prace szczególnie niebezpieczne,

wco 3 lata dla stanowisk robotniczych,

wco 5 lat dla stanowisk kierowniczych, inżynieryjno-technicznych oraz stanowisk, których charakter pracy wiąże się z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe lub niebezpieczne albo z odpowiedzialnością w zakresie bhp,

wco 6 lat dla stanowisk administracyjno-biurowych.

Należy jednak zauważyć, że pierwsze szkolenie okresowe powinno się odbyć do 6 miesięcy od momentu rozpoczęcia pracy przez osobę zatrudnioną na stanowisku kierowniczym lub 12 miesięcy w przypadku pozostałych pracowników. Zatem osoba zatrudniona na stanowisku administracyjno-biurowym powinna być poddawana szkoleniom okresowym nie rzadziej niż co 6 lat, przy czym pierwsze szkolenie okresowe powinno się odbyć nie później niż w terminie 12 miesięcy od momentu rozpoczęcia pracy na tym stanowisku.

Warto również przypomnieć, że w przypadku wprowadzenia zmian na stanowisku pracy (m.in. zmian techniczno-organizacyjnych, zmian organizacji stanowisk pracy, wprowadzenia nowych lub zmienianych narzędzi, maszyn i innych urządzeń) - pracodawca powinien ponownie zorganizować instruktaż stanowiskowy przygotowujący pracownika do bezpiecznego wykonywania pracy w zmienionych warunkach (par. 11 ust. 3 rozporządzenia).

Dla każdego z powyższych szkoleń zostały określone ramowe programy (załącznik nr 1 do rozporządzenia), na podstawie których szkolenia te powinny być prowadzone. Zgodnie z nimi dla stanowisk robotniczych szkolenia te powinny trwać: minimum 11 godzin lekcyjnych (1 godzina = 45 minut) w przypadku szkoleń wstępnych oraz minimum 8 godzin lekcyjnych w przypadku szkoleń okresowych.

Ze względu na powyższe wymagania nierealne byłoby przeprowadzenie w jednym dniu obydwu tych szkoleń na raz, w związku z czym pracodawca powinien najpierw przeprowadzić szkolenie wstępne (instruktaż ogólny i stanowiskowy), a następnie szkolenie okresowe.

Podstawa prawna

Art. 237³ par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.)

Par. 11 ust. 3, par. 15 rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 180, poz. 1860 z późn. zm.).

Maciej Ambroziewicz

specjalista z zakresu bhp