Pracownikowi z miejscem pracy na terytorium państwa obcego nie przysługuje zwrot kosztów za zagraniczną delegację

Prawo do zwrotu kosztów związanych z podróżą służbową pozostaje w bezpośrednim związku z umówionym miejscem pracy, określonym w umowie o pracę.

Pracownik świadczący pracę w państwie obcym nie ma prawa do zwrotu kosztów z tytułu zagranicznej podróży służbowej, jeżeli w okresie pracy świadczonej za granicą jego miejsce pracy było zlokalizowane na terytorium tego państwa.

Jeżeli jednak w związku z powierzeniem pracownikowi zadania służbowego za granicą nie doszło do zmiany umówionego stałego miejsca pracy na zagraniczną miejscowość, w której zadanie to ma zostać wykonane, pracownikowi przysługuje zwrot kosztów związanych z odbywaną w tych warunkach podróżą służbową.

Postanowienia umów lub aneksów, których celem byłoby pozbawienie pracownika prawa do przedmiotowych świadczeń przy istnieniu przesłanek do ich wypłaty stanowią naruszenie regulacji zawartej w art. 775 kodeksu pracy.

Na podstawie art. 775 par. 1 kodeksu pracy za podróż służbową uznaje się wykonywanie zadania określonego przez pracodawcę poza miejscowością, w której znajduje się stałe miejsce pracy pracownika, w terminie i miejscu określonych w poleceniu wyjazdu służbowego (wyrok Sądu Najwyższego z 30 maja 2001 r., I PKN 424/00, OSNP 2003/7/172).

Stałe miejsce pracy pracownika może być usytuowane zarówno w miejscowości, w której znajduje się siedziba pracodawcy, jak i poza tą miejscowością. Jednoznacznie określone miejsce wykonywania pracy stanowi punkt wyjścia do odpowiedzi na pytanie, w którym momencie mamy do czynienia z wykonywaniem zadań służbowych w warunkach art. 775 kodeksu pracy.

Rozróżniamy krajową podróż służbową oraz zagraniczną podróż służbową. Jeżeli miejsce pracy zostało zlokalizowane na terytorium Polski, za krajową podróż służbową uznaje się podróż odbywaną w jej granicach. Z kolei zagraniczna podróż służbowa rozpoczyna się od chwili przekroczenia granicy polskiej i trwa do chwili przekroczenia tej granicy w drodze powrotnej. W związku z tym że zagraniczna podróż służbowa rozpoczyna się od chwili przekroczenia granicy polskiej, dlatego zwrot kosztów przysługujący z tytułu jej odbywania nie obejmuje czasu dojazdu do granicy oraz czasu oczekiwania na granicy. Czas dojazdu pracownika do granicy polskiej i oczekiwania na jej przekroczenie jest czasem podróży służbowej na obszarze kraju.

Z tytułu odbywania podróży służbowej pracownikowi należy się zwrot kosztów podróży i stosowne diety.

W zakresie przedstawionego na wstępie zagadnienia należy rozróżnić dwie odrębne instytucje: zagraniczną podróż służbową oraz oddelegowanie do innego państwa w celu świadczenia usług. Pierwsza z tych instytucji jest uregulowana w kodeksie pracy (art. 775 kodeksu pracy), druga z nich podlega przepisom wydanym na podstawie dyrektywy nr 96/71/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 16.12.1996 r. dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług (t.j. w Dz.Urz. UE z 1997 r., L. 18).

Zasadnicza różnica pomiędzy tymi dwoma instytucjami polega na tym, że w okresie odbywania zagranicznej podróży służbowej ustalone w umowie miejsce pracy nie ulega zmianie. Z kolei pracownikiem delegowanym w celu świadczenia usług na terytorium państwa obcego jest osoba wykonująca przez ograniczony czas pracę na terytorium innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej niż to, w którym zwyczajowo pracuje (art. 2 ust. 1 dyrektywy 96/71 WE). W praktyce praca świadczona w tych warunkach z reguły pociąga za sobą czasową zmianę miejsca świadczenia pracy bądź jego pierwotne wyznaczenie na terytorium innego państwa. Przy czym postanowienia dyrektywy 96/71/WE tego typu wymogu nie artykułują Wręcz przeciwnie. Dyrektywa zakłada, że jeżeli w związku z delegowaniem pracownika na terytorium państwa obcego w celu świadczenia usług pracodawca zwraca mu koszty podróży, wyżywienia i zakwaterowania, to nie powinien ich zaliczać do podstawy minimalnego wynagrodzenia obliczanego według przepisów państwa przyjmującego (przepis art. 3 ust. 7 zd. 2).

Pracownik delegowany na terytorium innego państwa na warunkach dyrektywy 96/71/WE nie uzyska prawa do należności z tytułu podróży służbowej, jeżeli następstwem delegowania będzie zmiana dotychczasowego miejsca pracy w Polsce na miejsce zlokalizowane za granicą (państwo przyjmujące) bądź pierwotne zlokalizowanie tego miejsca na terytorium państwa obcego (pierwsza umowa o pracę z danym pracownikiem).

W praktyce, w tego typu przypadkach, po wykonaniu prac usługowych i powrocie do kraju treść umowy o pracę przybiera swe poprzednie brzmienie (przez wypowiedzenie lub porozumienie zmieniające albo w następstwie odpowiedniej klauzuli umownej). Możliwe jest również zawarcie umowy o pracę wyłącznie do celów realizacji kontraktu zawartego pomiędzy pracodawcą a zleceniodawcą. Wówczas w grę wchodzi umowa o pracę na czas określony, odpowiadający okresowi świadczenia usługi w warunkach transgranicznych lub umowa zawarta na czas wykonania tejże usługi.

Jeżeli jednak w związku z powierzeniem pracownikowi zadania służbowego za granicą (zarówno na zasadach dyrektywy 96/71/WE, jak i w warunkach niepodlegających jej postanowieniom) nie doszło do zmiany umówionego stałego miejsca pracy na zagraniczną miejscowość, w której zadanie to ma zostać wykonane, wówczas będziemy mieli do czynienia z podróżą służbową, której zaistnienie pociągać będzie za sobą obowiązek wypłacenia pracownikowi należności związanych z jej odbywaniem.

Postanowienia umów lub aneksów, których celem byłoby pozbawienie pracownika prawa do przedmiotowych świadczeń, przy istnieniu przesłanek do ich wypłaty, stanowi przejaw naruszenia regulacji zawartej w art. 775 kodeksu pracy.

@RY1@i02/2013/052/i02.2013.052.217000300.801.jpg@RY2@