W jakiej sytuacji można cofnąć zgodę na potrącenia z pensji
Pracownica przy zawieraniu umowy o pracę podpisała również - na wyraźne żądanie pracodawcy - zgodę na potrącanie z jej wynagrodzenia należności z tytułu mogącego powstać w przyszłości niedoboru. Nie określono kwoty, do której odpowiedzialność ta byłaby ograniczona. Tego samego dnia strony zawarły umowę o odpowiedzialności materialnej z tytułu powierzonego mienia. Po kilku miesiącach w związku ze stwierdzonym w sklepie niedoborem pracodawca rozpoczął dokonywanie potrąceń z wynagrodzenia pracownicy, powołując się na uprzednią jej zgodę. Pracownica nie czuje się winna powstania niedoboru, chce cofnąć zgodę na potrącenia oraz dochodzić od pracodawcy roszczeń. Czy jest to możliwe?
Przepisy kodeksu pracy przewidują możliwość dokonywania potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Poza potrąceniami ustawowymi określonymi w art. 87 k.p. (alimenty, inne kwoty egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych, zaliczki udzielone pracownikowi, kary pieniężne nałożone przez pracodawcę na pracownika) kodeks pracy dopuszcza potrącenia dobrowolne na rzecz pracodawcy. Mogą być one dokonywane jedynie za zgodą pracownika (art. 91 par. 1 k.p.). W przypadku zbiegu potrąceń ustawowych z art. 87 k.p. z potrąceniami dobrowolnymi, należności dobrowolne podlegają zaspokojeniu w ostatniej kolejności. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 12 września 2000 r. (I PKN 22/00, OSN 2002/7/159) regulacja zawarta w art. 91 k.p. nie daje nieograniczonej swobody pracodawcy w dokonywaniu, za zgodą pracownika, potrąceń wszelkich należności z pracowniczego wynagrodzenia za pracę, ale jedynie takich, które nie niweczą ustawowych lub umownych uprawnień pracowniczych. Oznacza to w szczególności, że nieważna jest zgoda pracownika na dokonywanie potrąceń z przysługującego mu wynagrodzenia za pracę należności obciążających w całości lub w części pracodawcę (por. wyrok SN z 12 września 2000 r., I PKN 22/00, OSN 2002/7/159).
Zgodę pracownika na potracenia należy uznać za oświadczenie woli w rozumieniu prawa cywilnego. Zmierza ono bowiem do okresowej modyfikacji treści stosunku pracy w zakresie wysokości wypłacanego pracownikowi wynagrodzenia. Zgoda pracownika (jako oświadczenie woli) nie może być dotknięta wadami wskazanymi w przepisach kodeksu cywilnego. Nie może być zatem złożona w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli przez pracownika (w szczególności z powodu jego choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych), a także (za zgodą pracodawcy) dla pozoru, pod wpływem błędu co do jej treści, pod wpływem podstępu lub bezprawnej groźby. Zgoda pracownika na potrącenia dotknięta dwiema pierwszymi wadami jest nieważna z mocy prawa. W przypadku pozostałych wad pracownik może uchylić się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia.
Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, które zostało złożone innej osobie pod wpływem błędu lub groźby, następuje przez oświadczenie złożone tej osobie na piśmie. Uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia, a w razie groźby - z upływem roku od chwili, kiedy stan obawy ustał.
Sporna jest kwestia możliwości cofnięcia zgody pracownika na dokonanie potracenia. Przepisy prawa pracy nie regulują tego zagadnienia. Z prawa cywilnego wynika (art. 61 zdanie 2 k.c.), że odwołanie oświadczenia woli jest skuteczne, jeżeli doszło do adresata jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Stosując tę regulację należy uznać, że jeżeli pracownik zgodził się na potrącenie należności pracodawcy, a później chciałby swe oświadczenie cofnąć, to musiałby uzyskać na to zgodę pracodawcy.
Podkreślić trzeba, że zgoda pracownika na dokonywanie potrąceń dobrowolnych musi być wyrażona na piśmie. Niezachowanie tej formy sprawia, że potrącenia inne niż wymienione w art. 87 k.p., dokonane bez zachowania formy pisemnej są nieważne na podstawie art. 58 k.c. w związku z art. 91 i 300 k.p. (por. wyrok SN z 1 października 1998 r., I PKN 366/98, OSNP 1999/21/684). Istotne jest również to, że w momencie wyrażania zgody przez pracownika musi istnieć dług, a pracownik musi być świadomy jego wielkości i istnienia przesłanek odpowiedzialności, gdyż w braku takowych zgoda będzie nieważna z mocy prawa. Zgoda pracownika na potrącenia nie może być zatem blankietowa, powinna dotyczyć istniejącej wierzytelności (por. wyrok SN z 5 maja 2004 r., I PK 529/03, Pr. Pracy 2004/10/35 i uchwała SN z 4 października 1994 r., I PZP 41/94, OSNP 1995/5/63). W przypadku braku spełnienia powyższych warunków pracownik może nie tylko dochodzić wypłaty potrąconej przez pracodawcę kwoty, ale także żądać odsetek i ewentualnie - po wykazaniu przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej pracodawcy - odszkodowania.
@RY1@i02/2013/037/i02.2013.037.217001000.802.jpg@RY2@
Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy
Andrzej Marek
sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy
Podstawa prawna
Art. 82-88 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).
Art. 91 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu