Zmiany w prawie pracy i ubezpieczeniach społecznych w 2024 roku – w pytaniach i odpowiedziach

W 2024 r. nie wchodzą w życie, na razie, przepisy wprowadzające aż tak daleko idące zmiany w zakresie prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, jak w 2023 r. Można wyróżnić kilka najważniejszych grup przepisów, które ulegają zmianie w tym roku, a na które trzeba zwrócić uwagę. Pierwsza z nich to ułatwienia dla ubiegających się o emeryturę pomostową na podstawie ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 164; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 1667). Od 1 stycznia 2024 r., aby ją otrzymać, nie trzeba już spełniać warunku posiadania stażu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przed 1999 r. Kolejnym ważnym obszarem są emerytury stażowe dla nauczycieli, których przyznanie umożliwi od 1 września 2024 r. ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 984; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 1672; dalej: KN). Będą mogli z nich skorzystać nauczyciele o odpowiednim stażu pracy przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego. Skorzystanie z tego świadczenia będzie jednak oznaczało pewne ograniczenia w możliwości podjęcia zatrudnienia. Zmian dokonano też w ustawie z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 301; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 1672). Największe zmiany objęły jednak system świadczeń opiekuńczych, skierowanych do osób, które opiekują się osobami niepełnosprawnymi. Ponadto w tym roku także osoba niepełnosprawna mająca duże trudności z samodzielnym funkcjonowaniem może się ubiegać o nowy rodzaj pomocy – świadczenie wspierające na warunkach określonych w ustawie z 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. poz. 1429). Ten rodzaj wsparcia nie będzie kierowany do opiekuna, ale do osoby z poważną niepełnosprawnością, a do jego uzyskania będzie konieczne także uzyskanie decyzji ustalającej odpowiedni poziom wsparcia na zasadach określonych w ustawie z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 100; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Zmodyfikowano również zasady przyznawania świadczeń dla opiekunów określone w ustawie z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 390; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Przede wszystkim zniesiono, czego od dawna się domagano, zakaz podejmowania pracy zarobkowej podczas pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Jego złamanie oznaczało pozbawienie prawa do świadczenia i to bez względu na osiągnięty przychód. Ważną zmianą jest to, że świadczenie pielęgnacyjne od 2024 r. przysługuje m.in. rodzicom, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia. Nie ma zatem obecnie możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad dorosłą osobą niepełnosprawną. Ponadto zlikwidowano jedno ze świadczeń rodzinnych – specjalny zasiłek opiekuńczy. Trzeba jednak zwrócić uwagę, że z przepisów przejściowych wynika, że w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. A to oznacza, że osoby, które te świadczenia mają przyznane, będą nadal je otrzymywały na starych zasadach. Wiąże się to jednak z brakiem możliwości dorabiania do świadczenia pielęgnacyjnego, chyba że opiekun zdecyduje się zrezygnować z dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego i złożyć ponownie wniosek po 1 stycznia 2024 r. o świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach – ze wszystkimi tego konsekwencjami. Zmiany w systemie świadczeń rodzinnych oraz wprowadzenie świadczenia wspierającego spowodowały konieczność dostosowania także przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 1429; dalej: ustawa emerytalna), ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1230; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 1429; dalej: ustawa systemowa) oraz ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu rolników (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 208; ost.zm. Dz.U. z 2023 r. poz. 1429).