Sąd pracy nie może oceniać warunków nabycia prawa do premii

Pracownik uprawniony na podstawie zakładowego układu zbiorowego pracy i regulaminu premiowania do premii z zysku nie ma roszczenia o wypłatę premii za dany rok, jeżeli sprawozdanie finansowe pracodawcy za ten rok, wskutek utworzenia rezerwy na podstawie ustawy o rachunkowości, nie wykazało zysku.

Leszek S., Mirosław D. i Zdzisław K. domagali się od Elektrowni S.A. przed sądem rejonowym wypłaty premii z zysku, wynikającej z postanowień obejmującego ich zakładowego układu zbiorowego pracy. W pozwie wskazali oni, że w 2002 roku spółka wygenerowała około 65 mln zł zysku. Kwota ta została jednak przekazana na rezerwę związaną z procesem restrukturyzacji zatrudnienia. Spółka wykorzystała ją tylko w 30 proc. i w 2003 roku ją rozwiązała. Zdaniem pracowników postępowanie jej miało na celu ukrycie zysku i uniknięcie dzięki temu wypłaty premii. Sąd rejonowy oddalił ich powództwo.

Apelację od wyroku tego sądu wnieśli pracownicy. Rozpoznając ten środek prawny, sąd okręgowy stwierdził, że w sprawie zachodzi istotna wątpliwość, wymagająca przedstawienia jej Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. Dotyczy ona prawa pracownika do premii z zysku w sytuacji, gdy spółka nie wykazała zysku, tworząc rezerwę celową z przeznaczeniem na restrukturyzację, którą w następnym roku, po przejściu pracowników w wyniku restrukturyzacji do podmiotów od niej zależnych, rozwiązała, wykazując przychód i zysk.

Premia stanowi szczególne świadczenie pracodawcy na rzecz pracownika. Jej szczególny charakter wyraża się w funkcji i związanej z nią regulacji prawnej. Celem premii (premiowania) jest stymulowanie pracowników, ale również całych zespołów pracowników do uzyskania pożądanych przez pracodawców rezultatów w zakresie czynników produkcji oraz wyników finansowych. Warunki nabycia prawa do tego świadczenia uregulowane są zasadniczo w regulaminie premiowania. Zawarty jest on natomiast w układzie zbiorowym pracy (w załączniku do układu) bądź też w wydanym w wykonaniu postanowień układowych osobnym akcie. Regulaminy premiowania, jeżeli nie zostały zawarte w treści układu zbiorowego pracy, mogą mieć charakter aktów wspólnych kierownika zakładu pracy (przedsiębiorstwa) i związków zawodowych. Strony (pracodawca) samodzielnie określają warunki premiowania, będąc skrępowane jedynie bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa pracy (np. o równym traktowaniu w zakresie zatrudnienia i zakazie dyskryminacji) oraz granicami wyznaczonymi, np. postanowieniami układu zbiorowego pracy.

Nie ma przeszkód prawnych dla konstruowania warunków przyznania premii (przesłanek premiowania) dwustopniowych, w których przesłanki pierwszego stopnia przewidują konieczność utworzenia funduszu premiowego, np. z wygospodarowanego zysku, a przesłanki drugiego stopnia dotyczą przyznawania premii indywidualnym pracownikom.

Wątpliwości sądu okręgowego w istocie wiążą się z pytaniem, czy w procesie o przyznanie indywidualnej premii sąd pracy może badać decyzje zarządu spółki dotyczące gospodarki finansowej przedsiębiorstwa, w szczególności wysokości utworzonej rezerwy celowej (rezerwy restrukturyzacyjnej), a także prawidłowości sporządzenia sprawozdania finansowego, warunkujących powstanie zysku.

Niedopuszczalne jest dokonanie przez sąd pracy zmiany sprawozdania finansowego, zatwierdzonego uchwałą zwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy, względnie nakazanie pozwanej spółce zmiany zatwierdzonego w przewidzianym prawem trybie sprawozdania finansowego ze względu na inną ocenę przez sąd pracy wysokości rezerwy celowej. W procesie o prawo do premii sąd bada spełnienie przewidzianych regulaminem przesłanek prawa do premii. W razie ich spełnienia z mocy prawa (regulaminu premiowania) powstaje prawo do tego świadczenia. Sąd nie bada natomiast zasadności zamieszczenia w regulaminie określonych przesłanek, gdyż konstruowane są one z punktu widzenia jej celu (funkcji) przez podmiot wprowadzający premiowanie.

OPINIA

Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Uchwała dotyczy zagadnień wspólnych dla prawa pracy i prawa handlowego (kodeksu spółek handlowych). Kluczowa w tej sprawie – jak się wydaje – była odpowiedź na pytanie, czy sąd pracy w indywidualnej sprawie dotyczącej premii uzależnionej od istnienia zysku (netto) spółki ma prawo badać kwestie pozostające w gestii organów spółki kapitałowej, a dotyczące jej gospodarki finansowej, wysokości utworzonej rezerwy celowej (rezerwy restrukturyzacyjnej), a także prawidłowości sporządzenia sprawozdania finansowego. Wszystkie te kwestie warunkowały powstanie zysku, od którego uzależnione było powstanie prawa pracowników do premii. Sąd Najwyższy, udzielając na to pytanie odpowiedzi negatywnej, słusznie zauważył, że oznaczałoby to uznanie dopuszczalności dokonania przez sąd pracy zmiany sprawozdania finansowego, zatwierdzonego uchwałą zwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy, względnie nakazanie spółce zmiany zatwierdzonego w przewidzianym prawem trybie sprawozdania finansowego. Stanowiłoby to w istocie podważenie treści uchwał organów spółki z pominięciem rygorów (termin, przesłanki, podmiot) przewidzianych w kodeksie spółek handlowych do zaskarżenia takich uchwał w drodze powództwa wytoczonego przeciwko spółce.