Kiedy należy się urlop szkoleniowy

Zgodnie z art. 103 kodeksu pracy pracodawca ułatwia pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych w zakresie i na warunkach ustalonych, w drodze rozporządzenia, przez ministra edukacji narodowej oraz ministra pracy i polityki socjalnej. W wykonaniu tego upoważnienia zostało wydane rozporządzenie z 12 października 1993 r. w sprawie zasad i warunków podnoszenia kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych. Wyrokiem z 31 marca 2009 r., K 28/08 (Dz.U. nr 58, poz. 485) Trybunał Konstytucyjny uznał jednak, że na podstawie tej delegacji właściwi ministrowie uzyskali za szerokie uprawnienia. Rozporządzenie przestało być aktem wykonawczym, a stało się aktem o charakterze samoistnym. Z tego względu zarówno przepis art. 103 k.p., jak i wydane na jego podstawie rozporządzenie nie spełniają wymogów określonych w konstytucji. Moc obowiązującą utracą jednak dopiero 11 kwietnia 2010 r. Do tego czasu powinna zostać przyjęta nowa podstawa ustawowa oraz wydane nowe rozporządzenie, zgodne z konstytucją.

Przez podnoszenie kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego dorosłych należy rozumieć kształcenie w szkołach dla dorosłych i w szkołach wyższych, a także kształcenie, dokształcanie oraz doskonalenie zawodowe w formach pozaszkolnych. Podnoszenie kwalifikacji zawodowych i wykształcenia ogólnego może odbywać się w systemie dziennym, wieczorowym, zaocznym, samokształcenia kierowanego (np. w formie poradnictwa, konsultacji), eksternistycznym lub w systemie mieszanym. Obowiązki pracodawcy różnią się w zależności od tego, w jakiej formie odbywa się kształcenie, oraz od skierowania pracownika na naukę albo jego braku.

Kształcenie dorosłych w formach szkolnych odbywa się w szkołach podstawowych, ponadpodstawowych i w szkołach wyższych. Pracownikowi, który podejmuje naukę w szkole na podstawie skierowania pracodawcy, przysługują urlop szkoleniowy i zwolnienia z części dnia pracy, płatne według zasad obowiązujących przy obliczaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy.

Wymiar urlopu szkoleniowego dla skierowanego pracownika, przystępującego do egzaminów końcowych (w tym do egzaminów eksternistycznych) w szkołach ponadpodstawowych wszystkich typów, wynosi sześć dni roboczych. Także pracownikowi, który po ukończeniu szkoły ponadpodstawowej przystępuje do egzaminu dojrzałości, przysługuje urlop szkoleniowy w wymiarze sześciu dni roboczych.

Pracownikowi, który podejmuje naukę w szkole wieczorowej, przysługują zwolnienia z części dnia pracy nieprzekraczające pięciu godzin tygodniowo, jeżeli czas pracy nie pozwala na punktualne przybycie na zajęcia. Natomiast pracownikowi, który podejmuje naukę w szkole ponadpodstawowej systemem zaocznym, przysługuje urlop szkoleniowy w każdym roku szkolnym w wymiarze do dwunastu dni roboczych, przeznaczony na udział w zajęciach obowiązkowych (konsultacjach).

Wymiar urlopu szkoleniowego w każdym roku studiów w szkole wyższej, przeznaczonego na udział w obowiązkowych zajęciach oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminów, wynosi: na studia wieczorowe – 21 dni roboczych, a na studia zaoczne – 28 dni roboczych. W ostatnim roku studiów pracownikowi przysługuje dodatkowo 21 dni roboczych urlopu szkoleniowego na przygotowanie pracy magisterskiej (dyplomowej) oraz przygotowanie się i przystąpienie do egzaminu magisterskiego (dyplomowego).

Urlop szkoleniowy lub zwolnienie z części dnia pracy dla pracownika uczącego się w systemie mieszanym wynosi: w części przewidzianej na kształcenie w systemie dziennym – na czas trwania obowiązkowych zajęć, a w części przewidzianej na kształcenie w systemie wieczorowym i zaocznym – w wymiarze proporcjonalnym do czasu trwania nauki w danym systemie.

W przypadku skierowania pracownika na naukę w szkole pracodawca może przyznać mu także dodatkowe świadczenia, a w tym m.in. zwrócić koszty przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia na zasadach obowiązujących przy podróżach służbowych na obszarze kraju (jeśli nauka odbywa się w innej miejscowości niż miejsce zamieszkania i miejsce pracy pracownika), pokryć opłaty za naukę, a także udzielić dodatkowego urlopu szkoleniowego.

Pracodawca zawiera z pracownikiem, którego kieruje na naukę w szkole, umowę określającą wzajemne prawa i obowiązki stron. Pracownik, korzystający z urlopu szkoleniowego i innych świadczeń przyznanych przez pracodawcę, który w trakcie nauki lub po jej ukończeniu w terminie określonym w umowie, ale nie dłuższym niż trzy lata:

● rozwiąże stosunek pracy za wypowiedzeniem,

● z którym pracodawca rozwiąże stosunek pracy bez wypowiedzenia z jego winy,

● którego stosunek pracy wygaśnie na skutek porzucenia pracy,

jest obowiązany do zwrotu kosztów poniesionych przez pracodawcę na jego naukę w wysokości proporcjonalnej do czasu pracy po ukończeniu nauki lub czasu pracy w czasie nauki, chyba że pracodawca odstąpi od żądania zwrotu kosztów w całości lub w części.

Pracownik nie ma jednak obowiązku zwrotu kosztów, mimo rozwiązania stosunku pracy, jeśli zostało ono spowodowane:

● szkodliwym wpływem wykonywanej pracy na zdrowie pracownika stwierdzonym orzeczeniem lekarskim – w sytuacji gdy pracodawca nie przeniósł go do innej pracy odpowiedniej ze względu na stan zdrowia i kwalifikacje zawodowe w terminie wskazanym w tym orzeczeniu,

● brakiem możliwości dalszego zatrudnienia ze względu na inwalidztwo lub utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy,

● przeprowadzeniem się pracownika do innej miejscowości w związku ze zmianą miejsca zatrudnienia małżonka lub

● przeprowadzeniem się pracownika do innej miejscowości ze względu na zawarcie związku małżeńskiego z osobą zamieszkałą w tej miejscowości.

Jeśli pracownik wykorzysta urlop szkoleniowy niezgodnie z jego przeznaczeniem (np. na wypoczynek), to za ten okres nie należy mu się wynagrodzenie. Może on także ponieść odpowiedzialność za naruszenie obowiązków pracowniczych.

Jeśli pracownik podejmuje naukę w szkole bez skierowania pracodawcy, to pracodawca może udzielić mu bezpłatnego urlopu i zwolnienia z części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia – w wymiarze ustalonym w porozumieniu między pracownikiem i pracodawcą. Okres takiego bezpłatnego urlopu wlicza się do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy w zakresie wszelkich uprawnień wynikających z kodeksu pracy.

Pracodawca może także pokryć pracownikowi koszty związane z nauką (np. przejazdu, zakwaterowania, wyżywienia itd.).

Pracownikowi podnoszącemu kwalifikacje zawodowe w formach pozaszkolnych (np. kursu, seminarium) na podstawie skierowania pracodawcy przysługuje, jeżeli umowa zawarta przez strony nie stanowi inaczej:

● zwrot kosztów uczestnictwa (w tym zakwaterowania, wyżywienia i przejazdu) oraz

● urlop szkoleniowy na udział w obowiązkowych zajęciach oraz zwolnienie z części dnia pracy płatne według zasad obowiązujących przy obliczaniu wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy.

Tak jak w przypadku nauki w szkole, pracodawca kierujący pracownika na kształcenie w formie pozaszkolnej zawiera z nim umowę określającą wzajemne prawa i obowiązki stron. Zawarcie takiej umowy nie jest jednak konieczne w przypadku, jeśli pracodawca nie uzależnia wydania skierowania od zobowiązania się pracownika do przepracowania określonego czasu u tego pracodawcy po ukończeniu nauki, a w razie niedotrzymania zobowiązania – do zwrotu części lub całości kosztów poniesionych na ten cel przez pracodawcę.

Wymiar urlopu szkoleniowego na udział w obowiązkowych zajęciach w ciągu całego okresu trwania nauki na studiach podyplomowych zaocznych wynosi dla skierowanego pracownika do 28 dni roboczych.

Wymiar urlopu szkoleniowego przeznaczonego na przygotowanie się i przystąpienie do egzaminów końcowych dla pracownika skierowanego na:

● wieczorowe i zaoczne studia podyplomowe,

● kursy wieczorowe i zaoczne oraz seminaria,

● samokształcenie kierowane wynosi do sześciu dni roboczych i jest ustalany przez pracodawcę w zależności od czasu trwania szkolenia i egzaminów.

Wymiar urlopu szkoleniowego przeznaczonego na udział w obowiązkowych konsultacjach dla pracownika skierowanego na kursy zaoczne wynosi do dwóch dni roboczych w miesiącu.

Natomiast wymiar urlopu szkoleniowego przeznaczonego na udział w konsultacjach dla pracownika, odbywającego samokształcenie kierowane, wynosi do trzech dni roboczych w całym okresie samokształcenia.

Pracownikowi skierowanemu na wieczorowe studia podyplomowe oraz na kursy i seminaria przysługuje zwolnienie z części dnia pracy nieprzekraczające pięciu godzin tygodniowo, jeżeli czas pracy nie pozwala na punktualne przybycie na zajęcia.

Pracownikowi podejmującemu naukę w formach pozaszkolnych bez skierowania może być udzielony urlop bezpłatny i zwolnienie z części dnia pracy bez zachowania prawa do wynagrodzenia – w wymiarze ustalonym w porozumieniu między pracodawcą i pracownikiem. Okres takiego bezpłatnego urlopu wlicza się do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy w zakresie wszelkich uprawnień wynikających z kodeksu pracy.