Jak uzyskać bezpłatny urlop

W czasie bezpłatnego urlopu stosunek pracy zostaje czasowo zawieszony. Pracownik nie świadczy wówczas pracy, a pracodawca nie wypłaca wynagrodzenia. Zagadnienia dotyczące urlopów bezpłatnych uregulowane są w kodeksie pracy, a także w przepisach szczególnych.

Zgodnie z art. 174 par. 1 kodeksu pracy urlop bezpłatny jest udzielany przez pracodawcę na wniosek pracownika, przy czym to od decyzji pracodawcy zależy, czy udzieli takiego urlopu. Decyzja pracodawcy nie podlega kontroli sądu.

Czas trwania takiego bezpłatnego urlopu, udzielanego na wniosek pracownika, zależy od woli stron. Przy udzielaniu urlopu dłuższego niż trzy miesiące strony mogą przewidzieć dopuszczalność odwołania pracownika z urlopu z ważnych przyczyn. W przypadku takiego zastrzeżenia decyzję o odwołaniu podejmie pracodawca. Natomiast jeśli to pracownik zechce przerwać urlop, musi uzyskać zgodę pracodawcy.

W czasie urlopu bezpłatnego pracodaca może wypowiedzieć pracownikowi umowę o pracę w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. Jest to dopuszczalne także w przypadku tzw. zwolnień grupowych, gdy pracownik korzysta z urlopu trwającego co najmniej trzy miesiące.

Jeśli pracownik powraca do pracy u dotychczasowego pracodawcy w ciągu roku kalendarzowego po trwającym co najmniej jeden miesiąc urlopie bezpłatnym, to urlop wypoczynkowy za ten rok kalendarzowy jest ustalany w wymiarze proporcjonalnym.

W myśl art. 174¹ par. 1 kodeksu pracy, za zgodą pracownika, wyrażoną na piśmie, pracodawca może udzielić pracownikowi urlopu bezpłatnego w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy, przez okres ustalony w zawartym w tej sprawie porozumieniu między pracodawcami.

Taki rodzaj urlopu polega zatem na czasowym przekazaniu pracownika innemu pracodawcy. Udzielenie urlopu bezpłatnego następuje z inicjatywy dotychczasowego pracodawcy, ale pracownik musi wyrazić na to zgodę. W razie wyrażenia takiej zgody pracownik będzie stroną dwóch umów o pracę: pierwsza będzie łączyć go z dotychczasowym pracodawcą (zobowiązania z tego tytułu na czas urlopu bezpłatnego ulegną zawieszeniu), a druga z nowym pracodawcą, któremu został przekazany.

Zasadą jest, że urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Jednak w razie udzielenia urlopu w celu wykonywania pracy u innego pracodawcy, okres takiego urlopu wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u dotychczasowego pracodawcy.

W niektórych przypadkach pracodawca ma obowiązek udzielenia pracownikowi urlopu bezpłatnego. Dotyczy to m.in. młodocianego i działacza związkowego.

Pracodawca jest zobowiązany na wniosek młodocianego, ucznia szkoły dla pracujących, udzielić mu w okresie ferii szkolnych urlopu bezpłatnego w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym dwóch miesięcy. Okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 205 par. 4 kodeksu pracy).

Pracownikowi powołanemu do pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli z wyboru wynika obowiązek wykonywania tej funkcji w charakterze pracownika, przysługuje – na wniosek organizacji związkowej – prawo do urlopu bezpłatnego. Pracownikowi, który po urlopie bezpłatnym stawi się do pracy w terminie siedmiu dni, okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze (art. 25 ust. 1–1¹ ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.).

Pracodawca udziela pracownikowi powołanemu do odbycia ćwiczeń wojskowych urlopu bezpłatnego na okres trwania tych ćwiczeń, z wyjątkiem ćwiczeń trwających do dwudziestu czterech godzin, odbywanych w czasie lub w dniu wolnym od pracy. W czasie trwania takiego urlopu bezpłatnego pracownik zachowuje wszystkie uprawnienia wynikające ze stosunku pracy, z wyjątkiem prawa do wynagrodzenia (art. 124 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416 z późn. zm.).

Pracownicy zakładów opieki zdrowotnej, osoby wykonujące zawody medyczne oraz osoby, z którymi podpisano umowy na wykonywanie świadczeń zdrowotnych, mogą być skierowani do pracy przy zwalczaniu epidemii. Do pracy przy zwalczaniu epidemii mogą być skierowane także inne osoby, jeżeli ich skierowanie jest uzasadnione aktualnymi potrzebami podmiotów kierujących zwalczaniem epidemii. Osobie skierowanej do pracy przy zwalczaniu epidemii dotychczasowy pracodawca jest obowiązany udzielić urlopu bezpłatnego na czas określony w skierowaniu. Okres urlopu bezpłatnego zalicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze u tego pracodawcy (art. 47 ust. 8 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, Dz.U. nr 234, poz. 1570).

Poseł lub senator pozostający w stosunku pracy otrzymuje urlop bezpłatny, na swój wniosek, na okres sprawowania mandatu oraz trzech miesięcy po jego wygaśnięciu – bez względu na rodzaj i okres trwania stosunku pracy.

W okresie wykonywania mandatu posłowie i senatorowie nie mogą wykonywać pracy na podstawie stosunku pracy: w Kancelarii Sejmu, w Kancelarii Senatu, w Kancelarii Prezydenta RP, w Biurze Trybunału Konstytucyjnego, w NIK, w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich, w Biurze Rzecznika Praw Dziecka, w Biurze Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, w Krajowym Biurze Wyborczym, w Państwowej Inspekcji Pracy, w administracji rządowej i samorządu terytorialnego – z wyjątkiem stosunku pracy z wyboru – oraz nie mogą wykonywać pracy w charakterze sędziego i prokuratora, pracownika administracyjnego sądu i prokuratury, a także nie mogą pełnić zawodowej służby wojskowej. W takim przypadku urlop udzielany jest z urzędu (art. 29–30 ustawy z 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora, t.j. Dz.U. z 2003 r. nr 221, poz. 2199 z późn. zm.).

Osoba wybrana na radnego nie może wykonywać pracy w ramach stosunku pracy w urzędzie gminy, w której uzyskała mandat, oraz wykonywać funkcji kierownika lub jego zastępcy w jednostce organizacyjnej tej gminy. Przed przystąpieniem do wykonywania mandatu osoba ta jest obowiązana złożyć wniosek o urlop bezpłatny w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów przez właściwy organ wyborczy (art. 24b i art. 24c ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

Urlop bezpłatny przysługuje także: radnemu, który przed uzyskaniem mandatu wykonywał pracę w ramach stosunku pracy w starostwie powiatowym lub pełnił funkcję kierownika jednostki organizacyjnej tego powiatu, w którym uzyskał mandat (art. 24–25 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 z późn. zm.) oraz radnemu, który przed uzyskaniem mandatu pozostawał w stosunku pracy w urzędzie marszałkowskim lub był zatrudniony na stanowisku kierownika wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej w tym województwie, w którym uzyskał mandat (art. 26 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1590 z późn. zm.).

Osoba wybrana na radnego nie może wykonywać pracy w ramach stosunku pracy w urzędzie gminy, w której uzyskała mandat, oraz wykonywać funkcji kierownika lub jego zastępcy w jednostce organizacyjnej tej gminy. Przed przystąpieniem do wykonywania mandatu osoba ta jest obowiązana złożyć wniosek o urlop bezpłatny w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyników wyborów przez właściwy organ wyborczy (art. 24b i art. 24c ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1591 z późn. zm.).

Urlop bezpłatny przysługuje także: radnemu, który przed uzyskaniem mandatu wykonywał pracę w ramach stosunku pracy w starostwie powiatowym lub pełnił funkcję kierownika jednostki organizacyjnej tego powiatu, w którym uzyskał mandat (art. 24–25 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1592 z późn. zm.) oraz radnemu, który przed uzyskaniem mandatu pozostawał w stosunku pracy w urzędzie marszałkowskim lub był zatrudniony na stanowisku kierownika wojewódzkiej samorządowej jednostki organizacyjnej w tym województwie, w którym uzyskał mandat (art. 26 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa, t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 142, poz. 1590 z późn. zm.).