Firma może otrzymać subsydia za przestój i obniżenie wymiaru czasu pracy pracowników

Pracodawca, który z powodu kryzysu gospodarczego znajdzie się w przejściowych trudnościach finansowych, będzie mógł ubiegać się o pomoc z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Może on otrzymać dopłaty do pensji pracowników, którzy zgodzą się na obniżenie wymiaru czasu pracy lub objęcie ich przestojem w produkcji (tzw. postojowe). Takie wsparcie będzie przysługiwało tylko tym firmom, które m.in. są wypłacalne, nie zalegają z opłacaniem zobowiązań podatkowych oraz udowodnią 25-proc. spadek sprzedaży po 1 lipca 2008 r.

Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych może udzielić pracodawcy świadczeń na częściowe zrekompensowanie obniżenia wymiaru czasu pracy pracownika do wysokości 70 proc. zasiłku dla bezrobotnych (402,50 zł). Pomoc może być przyznawana maksymalnie na sześć miesięcy.

Świadczenie w wysokości 100 proc. zasiłku (575 zł) będzie przysługiwać pracownikom za czas przestoju w firmie, czyli okres niewykonywania pracy przez podwładnego (pozostającego w gotowości do pracy) z przyczyn ekonomicznych niedotyczących pracownika. Łącznie okres ten nie może przekraczać sześciu miesięcy, liczonych od trzeciego miesiąca przed dniem złożenia wniosku do upływu dziewiątego miesiąca po dniu złożenia wniosku. Pozostałą część wynagrodzenia pracownika za okres przestoju, aż do wysokości płacy minimalnej, wypłaci pracodawca.

Fundusz może też udzielić przedsiębiorcy świadczenia na opłacenie należnych od pracodawcy składek na ubezpieczenia społeczne pracowników (od przyznanych subsydiów).

Wypłata tych świadczeń ma nie tylko poprawić sytuację finansową pracodawcy i ułatwić przeciwdziałanie skutkom kryzysu, ale także chronić przed likwidacją miejsca pracy. Dlatego przedsiębiorca, który otrzyma taką pomoc, nie będzie mógł wypowiedzieć umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika w okresie:

● pobierania subsydiów przez pracownika oraz

● bezpośrednio po okresie lub okresach pobierania świadczeń, nie dłużej jednak niż przez łączny okres sześciu miesięcy.

Dotknięta przez kryzys firma, która chce ubiegać się o dopłaty, powinna najpierw obniżyć wymiar czasu pracy pracowników, których płace mają być dofinansowane. Subsydia płacowe będą przysługiwały tym pracownikom, których czas pracy zostanie obniżony przez maksymalnie pół roku i nie więcej niż o pół etatu. W takim przypadku proporcjonalnie obniża się też wynagrodzenie za pracę.

Przepisy przewidujące możliwość cięcia etatu należy wprowadzić do układu zbiorowego pracy. Zmiana ich treści jest możliwa tylko poprzez przyjęcie protokołów dodatkowych, które poprzedza długa procedura (taka sama jak w przypadku zawierania układu). Muszą być one przyjęte w formie pisemnej i zarejestrowane (przez ministra pracy, jeśli chodzi o układ ponadzakłdowy lub okręgowego inspektora pracy w przypadku zakładowego układu zbiorowego). Wprowadzenie protokołów poprzedzają rokowania ze związkami zawodowymi. Mogą się one rozpocząć, jeśli uczestniczy w nich co najmniej jedna reprezentatywna organizacja związkowa. Protokół zawierają wszystkie organizacje związkowe, które prowadziły rokowania, lub przynajmniej wszystkie uczestniczące w nich organizacje reprezentatywne. Na obniżanie czasu pracy podwładnych muszą się więc zgodzić związki zawodowe.

Jeżeli firmę nie obowiązują układy zbiorowe pracy, wówczas pracodawca może zawrzeć ze związkami zawodowymi porozumienie w sprawie wprowadzenia możliwości obniżenia wymiaru czasu pracy. W przypadku gdy uzgodnienie treści porozumienia ze wszystkimi zakładowymi organizacjami związkowymi jest niemożliwe, pracodawca powinien uzgodnić treść porozumienia z organizacjami reprezentatywnymi. Są to związki zrzeszające co najmniej 10 proc. pracowników zatrudnionych u pracodawcy lub 7 proc. podwładnych, jeśli należą do reprezentatywnej organizacji ponadzakładowej (albo są jej jednostką organizacyjną). Jeżeli żadna z zakładowych organizacji związkowych nie spełnia wspomnianych wymogów, reprezentatywną organizacją związkową jest ta, która zrzesza największą liczbę pracowników.

W przypadku gdy w firmie w ogóle nie działają związki zawodowe, porozumienie w sprawie możliwości obniżania wymiaru czasu pracy należy zawrzeć z przedstawicielami pracowników wyłonionymi w trybie przyjętym u danego przedsiębiorcy.

Zmieniony układ zbiorowy lub porozumienie powinno określać co najmniej:

● grupy zawodowe objęte zamiarem obniżenia wymiaru czasu pracy,

● obniżony wymiar czasu pracy obowiązujący pracowników,

● okres, przez jaki obowiązuje obniżony wymiar czasu pracy.

Pracodawca, który obniży wymiar czasu pracy zgodnie z opisaną procedurą, nie będzie musiał wręczać wypowiedzeń zmieniających warunki pracy i płacy (art. 42 k.p.). Nie musi więc obawiać się, że pracownik nie przyjmie nowych warunków i firma będzie musiała wypłacić mu odprawę z powodu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika (jeśli zatrudnia co najmniej 20 osób).

Znacznie prostsza jest procedura obejmowania pracowników przestojem w produkcji, która umożliwia pracodawcom ubieganie się o tzw. postojowe. Firma może starać się o takie subsydium płacowe, jeśli pracownik uprzednio wyraził zgodę na objęcie go przestojem ekonomicznym w formie pisemnej. Jeżeli odmówi, wówczas pracodawca nie będzie mógł ubiegać się o dopłatę.

Firma, która chce się ubiegać o subsydia płacowe, musi złożyć wniosek do kierownika Biura Terenowego Funduszu właściwego ze względu na jej siedzibę. Jego wzór określi rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej. Do wniosku musi dołączyć dokumenty potwierdzające, że firma znalazła się w przejściowych trudnościach finansowych, czyli m.in. że po 1 lipca firma ucierpiała z powodu kryzysu gospodarczego, lecz jest wypłacalna i nie przekroczyła dozwolonego przepisami unijnymi limitu środków publicznych, jakie może pobrać. Wszystkie te warunki są określone w art. 3 ust. 1 pkt 1–4 i 6 ustawy. Przedsiębiorca będzie więc musiał m.in. udokumentować, że w okresie po 1 lipca 2008 r. przez trzy kolejne miesiące odnotował co najmniej 25-proc. spadek obrotów gospodarczych (sprzedaży) w porównaniu z tymi samymi trzema miesiącami w okresie od 1 lipca 2007 r. do 30 kwietnia 2008 r. Może to zrobić poprzez przedstawienie sprawozdań finansowych za wspomniane okresy.

Pracodawca, który chce otrzymać dopłaty, nie będzie mógł też zalegać z zobowiązaniami podatkowymi oraz opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, FGŚP i Fundusz Pracy. Od tej reguły istnieją jednak wyjątki. Zadłużony pracodawca będzie mógł ubiegać się o subsydia, jeśli zawrze porozumienie w sprawie spłaty zadłużenia i będzie terminowo opłacał raty lub korzysta z odroczenia terminu płatności. Otrzyma też pieniądze, gdy zadłużenie w regulowaniu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz FGŚP i FP powstało za okres rozliczeniowy po 1 lipca 2008 r., a program naprawczy przewiduje pełną spłatę tych zobowiązań.

Firma będzie musiała także m.in. wykazać, że jest wypłacalna.

Złożenie wniosku jest równoznaczne z wystąpieniem o wydanie zaświadczenia o spełnianiu warunków określonych w ustawie (czyli że z powodu kryzysu firma znalazła się w przejściowych trudnościach finansowych).

Do wniosku trzeba będzie też dołączyć program naprawczy. Ma być on sporządzony na okres roku (liczonego od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu złożenia wniosku o wypłatę subsydiów). W programie tym pracodawca powinien przedstawić profil, zadania i cele firmy oraz wielkość obecnej i przyszłej sprzedaży towarów lub usług. Powinien też opisać działania, jakie podejmie, aby poprawić sytuację finansową firmy oraz sposób i plan ich realizacji. Dokładne wymogi programu określi rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej.

Przedsiębiorca ubiegający się o świadczenia dla pracowników musi też załączyć oświadczenie o niekorzystaniu dotychczas przez pracowników z:

● dopłat do pensji z tytułu obniżonego wymiaru czasu pracy lub objęcia przestojem w produkcji,

● stypendium szkoleniowego,

● innego świadczenia z tytułu zatrudnienia, szkolenia albo studiów podyplomowych, finansowanego ze środków publicznych.

Jeżeli pracodawca ubiega się o tzw. postojowe, musi dołączyć pisemną zgodę pracownika na objęcie go przestojem w produkcji.

Kierownik Biura Terenowego Funduszu przekazuje niezwłocznie wniosek do odpowiedniego urzędu, aby ten zweryfikował, czy pracodawca spełnia warunki określone w art. 3 ust. 1 pkt 1–4 i 6, czyli m.in. czy odnotował co najmniej 25-proc. spadek sprzedaży oraz czy jest wypłacalny. W przypadku mikroprzedsiębiorców oraz małych i średnich przedsiębiorców będzie to marszałek województwa.

Przypomnijmy, że mikroprzedsiębiorstwem jest firma, która w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniała średniorocznie mniej niż 10 pracowników oraz osiągnęła roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły tej kwoty.

Z kolei mały przedsiębiorca to firma, która w co najmniej jednym z dwóch ostatnich lat obrotowych zatrudniała średniorocznie mniej niż 50 pracowników oraz osiągnęła roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 10 milionów euro lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości tej kwoty.

Natomiast średnie przedsiębiorstwo to firma, która zatrudniała średniorocznie mniej niż 250 pracowników oraz osiągnęła roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 50 milionów euro, lub sumy aktywów jego bilansu sporządzonego na koniec jednego z tych lat nie przekroczyły równowartości w złotych 43 milionów euro.

Wniosek przedsiębiorstwa państwowego albo spółki z udziałem Skarbu Państwa zostanie przekazany ministrowi Skarbu Państwa. Jeżeli jest to jednak mikroprzedsiębiorstwo lub mały albo średni przedsiębiorca, wówczas dokumenty te trafią do marszałka województwa.

W odniesieniu do pozostałych przedsiębiorstw weryfikacji wniosków dokona minister gospodarki.

W przypadku stwierdzenia, że przedsiębiorca spełnia warunki, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1–6 ustawy (czyli że firma znalazła się w przejściowych trudnościach finansowych) marszałek województwa lub właściwy minister wyda zaświadczenia w tej sprawie. Będzie miał na to siedem dni od wpływu kompletnego wniosku. Musi też zwrócić wniosek wraz z zaświadczeniem kierownikowi Biura Terenowego Funduszu. Kopię zaświadczenia przekaże okręgowemu inspektorowi pracy.

Kierownik Biura Terenowego Funduszu zawiadomi pisemnie przedsiębiorcę o wydaniu zaświadczenia oraz przekaże mu jego kopię.

W razie stwierdzenia braków formalnych wniosku marszałek lub właściwy minister wezwie pracodawcę do uzupełnienia wniosku w ciągu siedmiu dni. Po bezskutecznym upływie tego terminu wniosek pozostawi bez rozpoznania.

Jeśli natomiast stwierdzi, że przedsiębiorca nie spełnia warunków, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1-6 ustawy, organ wyda decyzję o odmowie wydania zaświadczenia.

Aby uzyskać dopłaty dla pracowników, przedsiębiorca musi wystąpić o zawarcie umowy z funduszem (za pośrednictwem kierownika Biura Terenowego Funduszu właściwego ze względu na siedzibę tego przedsiębiorcy).

Zanim obie strony podpiszą umowę, pracodawca będzie musiał przekazać funduszowi informacje niezbędne do jej zawarcia. Powinien on wskazać wysokość świadczenia, o które wnioskuje z tytułu przestoju w produkcji, obniżenia wymiaru czasu pracy lub z tytułu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne pracowników należnych od pracodawcy. Musi też złożyć oświadczenie o wysokości pomocy otrzymanej na zasadach de minimis. Do informacji załączy również oświadczenie, że nie wypowie umowy o pracę z przyczyn niedotyczących pracownika w okresie lub okresach pobierania przez podwładnych subsydiów płacowych lub bezpośrednio po tym czasie (przez maksymalnie sześć miesięcy).

Pracodawca będzie musiał także zobowiązać się do natychmiastowego zwrotu kwoty pomocy wraz z odsetkami ustawowymi, jeżeli wykorzysta ją niezgodnie z przeznaczeniem lub jeśli nie dotrzyma warunków umowy z funduszem.

Niezwłocznie po podpisaniu umowy przedsiębiorca przedstawi wykaz pracowników uprawnionych do pobierania świadczeń. Należy go złożyć za okres trzech kolejnych miesięcy po dniu 1 lipca 2008 roku, w porównaniu z tymi samymi trzema miesiącami w okresie od 1 lipca 2007 r. do 30 czerwca 2008 r. Następne wykazy trzeba będzie przedstawiać do końca każdego miesiąca, za który świadczenie jest należne.

Na podstawie umowy kierownik Biura Terenowego Funduszu przekazuje przedsiębiorcy w przejściowych trudnościach finansowych jednorazowo środki na finansowanie świadczeń za okres przed dniem złożenia wniosku oraz miesięcznie z dołu, za okres po dniu złożenia wniosku. Pieniądze będą wypłacane na podstawie wspomnianego wykazu uprawnionych pracowników. Wcześniej Biuro Terenowe Funduszu musi sprawdzić zgodność złożonego wykazu pracowników z zawartą umową.

Subsydia trafią na rachunek przedsiębiorcy w przejściowych trudnościach finansowych, który niezwłocznie wypłaci je pracownikom oraz odprowadza należne składki na ubezpieczenia społeczne i zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Dopłaty mogą podlegać egzekucji, ale prowadzonej jedynie na rzecz osób, dla których zostały przekazane (czyli pracowników przedsiębiorstwa, które znalazło się w przejściowych trudnościach finansowych). Ze świadczeń tych mogą być potrącane należności alimentacyjne na zasadach określonych w kodeksie pracy, czyli do wysokości 3/5 wynagrodzenia. Wolna od potrąceń będzie kwota:

● 75 proc. wynagrodzenia minimalnego przy potrącaniu zaliczek pieniężnych udzielonych pracownikowi,

● 90 proc. wynagrodzenia minimalnego przy potrącaniu kar pieniężnych przewidzianych w art. 108 k.p. (np. za spożywanie alkoholu w czasie pracy).

Jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, wymienione kwoty ulegają zmniejszeniu proporcjonalnie do obowiązującego wymiaru.