W razie niezgodnego z prawem rozwiązania umowy można dochodzić odszkodowania cywilnego

Wysokość powyższych roszczeń majątkowych jest limitowana. W myśl art. 58 k.p. pracownikowi z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowę o pracę bez wypowiedzenia przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. Również art. 47 i 47¹ k.p. określające wysokość wynagrodzenia lub odszkodowania, jakie przysługują pracownikowi z tytułu bezprawności lub bezpodstawności wypowiedzenia umowy o pracę, limitują wysokość tych roszczeń majątkowych zasadniczo do wysokości wynagrodzenia za dwa, względnie trzy miesiące.

Wobec powyższych regulacji limitujących roszczenia majątkowe pracownika oraz wobec treści art. 300 k.p. dopuszczającego odpowiednie stosowanie przepisów kodeksu cywilnego w sprawach nieunormowanych w kodeksie pracy, wyłoniło się kolejne zagadnienie. Dotyczy ono problemu, czy regulacja z kodeksu pracy samodzielnie określa kwestię odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, wyłączając zastosowanie przepisów kodeksu cywilnego, czy też możliwe jest dodatkowo dochodzenie przez pracownika odszkodowania na podstawie przepisów powyższego kodeksu, w wysokości rzeczywiście poniesionej szkody, bez względu na limity określone w kodeksie pracy.

W orzecznictwie dominowało stanowisko, iż odszkodowania, o których stanowią przepisy art. 47 i 47¹ k.p. oraz 58 k.p., mają charakter odszkodowania ustawowego. Podkreśla się ponadto, że przysługują one pracownikowi niezależnie od wysokości rzeczywistej szkody - wyczerpując przy tym wszystkie z tego tytułu uprawnienia pracownika - choćby rzeczywista szkoda była wyższa od wysokości odszkodowania (por. np. wyrok SN dotyczący art. 58 k.p. z 17 listopada 1981 r., I PR 91/81, OSNC 1982/5-6/81). Tę linię orzeczniczą zmienił gruntownie Trybunał Konstytucyjny, orzekając, że art. 58 k.p. rozumiany w ten sposób, iż wyłącza dochodzenie innych, niż określone w art. 58 k.p., roszczeń odszkodowawczych, związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z konstytucją (wyrok z 27 listopada 2007 r., SK 18/05, Dz.U. nr 225, poz. 1672). TK wskazał m.in., że ograniczenie odszkodowania do granic ustawowych przewidzianych w art. 58 k.p., z wyłączeniem dalszych roszczeń majątkowych pracownika, mogłoby stanowić zachętę dla pracodawcy do celowego rozwiązywania umów o pracę bez wypowiedzenia, gdyż ten tryb wypowiedzenia mógłby być w konsekwencjach ekonomicznych tańszy niż rozwiązanie umowy za wypowiedzeniem.

Stanowisko Trybunału w zakresie konstytucyjności art. 58 k.p. nie odnosi się bezpośrednio do innych przepisów kodeksu pracy określających ryczałtowe odszkodowanie, w tym do art. 47, 47¹ k.p. Po wyroku TK Sąd Najwyższy, rozpatrując sprawę dotyczącą zakresu roszczeń z art. 47 k.p., potwierdził dotychczasową linię orzeczniczą SN. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem tego sądu pracownik, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy przez sąd pracy, nie ma prawa do odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego ponad przysługujące mu na podstawie art. 47 k.p. wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy (uchwała SN z 18 czerwca 2009 r., I PZP 2/09, Biul. SN 2009/6/22). W nawiązaniu do powyższego wyroku Trybunału, SN stwierdził, że rozwiązanie stosunku pracy za wypowiedzeniem dopuszczalne jest z innych, mniej rygorystycznych przesłanek niż w przypadku dyscyplinarnego rozwiązania umowy o pracę. W związku z tym pracodawca nie może ponosić nadmiernego ryzyka związanego z sytuacją na rynku pracy oraz biernością pracownika w trakcie trwania okresu wypowiedzenia. Sąd Najwyższy odwołał się również do wyroku Trybunału z 18 października 2005 r. (SK 48/03, OTK-A 2005/9/101), w którym TK nie dopatrzył się niezgodności limitującej funkcji art. 47¹ k.p. z konstytucją.

Można więc przyjąć, że zgodnie z aktualnie dominującymi poglądami orzecznictwa, kwestie roszczeń majątkowych określonych w kodeksie pracy w art. 45 w związku z art. 47 i 47¹ k.p. zostały uregulowane w sposób całościowy (wykluczający możliwość stosowania przepisów dotyczących odszkodowania uregulowanych w kodeksie cywilnym). Istnieje jednak wyraźny wyjątek na rzecz art. 56 w związku z art. 58 k.p. Przepisy te zgodnie z najnowszym stanowiskiem TK nie mogą wyłączać stosowania przepisów kodeksu cywilnego i stanowić jedynej podstawy dochodzenia roszczeń odszkodowawczych przez pracownika z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia.

@RY1@i02/2009/231/i02.2009.231.168.002a.001.jpg@RY2@

Teresa Majewska, adwokat, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna Oddział w Krakowie

Teresa Majewska

adwokat, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna Oddział w Krakowie