Pracownik ma prawo odmówić udziału w szkoleniu zorganizowanym przez pracodawcę po godzinach pracy

Problematyka wliczania szkoleń do czasu pracy wywołuje liczne wątpliwości. Opinie specjalistów na ten temat nie są jednolite, podobnie jak orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Obowiązkiem pracodawcy jest przeszkolenie pracownika w zakresie bhp przed dopuszczeniem go do pracy oraz prowadzenie szkoleń okresowych w zakresie bhp (art. 237³ par. 2 k.p.). Szkolenia te odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy (art. 237³ par. 3 k.p.). Do czasu pracy wlicza się zatem czas szkolenia odbywającego się w godzinach pracy.

Jeżeli szkolenie będzie trwało dłużej, niż wynosi czas pracy pracownika w danym dniu, dodatkowe godziny należy traktować jak nadgodziny. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na wynikający z art. 237³ par. 3 k.p. zakaz organizowania szkoleń w zakresie bhp po godzinach pracy. Pracownik ma prawo odmówić udziału w szkoleniu zorganizowanym po godzinach pracy.

Szkolenia (konferencje) przypadające na godziny, będące zgodnie z rozkładem czasu pracy, godzinami pracy - wlicza się do czasu pracy. Wprawdzie pracownik nie wykonuje pracy, ale jest to spowodowane wypełnianiem polecenia pracodawcy wzięcia udziału w szkoleniu. Za czas takiego szkolenia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Czas szkolenia (konferencji) przypadającego poza przyjętym u pracodawcy rozkładem czasu pracy nie wlicza się do czasu pracy. Oznacza to, że szkolenie po godzinach w dniu roboczym czy w weekend nie jest pracą w godzinach nadliczbowych.

Dbałość o zawodowe kwalifikacje jest w warunkach gospodarki wolnorynkowej sprawą samych zainteresowanych, warunkującą ich funkcjonowanie na rynku pracy. To sam pracownik powinien być zainteresowany podwyższaniem swoich kwalifikacji, a w związku z tym przejawiać w tym kierunku inicjatywę i zaangażowanie, a pracodawca ma jedynie obowiązek mu to ułatwić. Z tak rozumianego obowiązku pracodawcy wynika także, że w sytuacji, w której dokonuje on wyboru osoby do zwolnienia oraz pracowników do dalszego zatrudnienia, może przyjąć - jako obiektywne kryterium doboru - samodzielność pracownika w wykonywaniu pracy i jego umiejętności, które wynikają z dokształcania się na własną rękę pracowników (por. wyrok SN z 25 maja 2000 r., I PKN 657/99, OSNAPiUS 2001/22/660).

W wyroku z 25 stycznia 2005 r. (I PK 144/04, OSNP 2005/17/265) Sąd Najwyższy orzekł, że praktyczne szkolenie pracowników powinno się odbywać w ramach stosunku pracy, natomiast poza tym stosunkiem może być organizowane tylko wtedy, gdy szkoleniowy cel i metody działania wyraźnie dominują nad wykonywaniem obowiązków pracowniczych. Nie można bowiem dopuszczać do tego, by pod przykrywką szkolenia w istocie dochodziło jedynie do obniżenia wynagrodzenia pracownika i innych należnych mu świadczeń (brak świadczeń za podróż służbową, brak wynagrodzenia za pracę nadliczbową).

Natomiast inaczej należy potraktować sytuację, gdy pracownik zostanie przez pracodawcę zobowiązany do aktywnego udziału w konferencji czy szkoleniu, np. polecenie pracodawcy wygłoszenia referatu, poprowadzenie wykładu. Wówczas ma miejsce wykonywanie pracy. Oznacza to, że czas takiego szkolenia zalicza się do czasu pracy, co w przypadku szkolenia poza rozkładem czasu pracy oznacza pracę w godzinach nadliczbowych.

Wątpliwości budzi, czy wyjazd na szkolenie jest podróżą służbową. Zgodnie z treścią art. 77⁵ k.p. podróżą służbową jest wykonywanie obowiązków pracowniczych poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy albo stałym miejscem pracy. Wykonywaniem obowiązków pracowniczych jest szkolenie:

● podczas którego pracownik jest wykładowcą,

● na które pracownik został skierowany w ramach jego rozkładu czasu pracy.

Wyjazd na szkolenia na powyższych warunkach jest podróżą służbową.

Natomiast podróżą służbową nie jest wyjazd na szkolenia (wypadek podczas takiego dojazdu nie jest też wypadkiem podczas podróży służbowej):

● poza rozkładem czasu pracy,

● w ramach rozkładu czasu pracy, jeżeli wyjazd miał miejsce z inicjatywy pracownika, a pracodawca wyraził jedynie zgodę na udział pracownika w szkoleniu czy konferencji (por. wyroki SN z 5 czerwca 1998 r., II UKN 80/98, OSNAPiUS 1999/11/380, z 13 października 1999 r., I PKN 292/99, OSNAPiUS 2001/4/112).

Wyjazd na szkolenie, które obejmuje zarówno czas zaliczany do rozkładu czasu pracy, jak i wykraczający poza ten rozkład, jest podróżą służbową.

Nie dotyczy to szkolenia bhp, które zawsze jest wliczane do czasu pracy. Jeżeli zatem będzie odbywać się w innym miejscu niż stałe miejsce wykonywania pracy, dojazd na nie i powrót będzie podróżą służbową.

W praktyce pracodawcy wydają pracownikom polecenie wyjazdu zarówno na konferencje i szkolenia poza rozkładem czasu pracy, jak i na szkolenia z inicjatywy pracownika. Przyznają im diety i inne należności z tytułu podróży służbowej. Jest to dopuszczalne jako korzystne dla pracownika. Jednakże należy wówczas pamiętać o potrąceniu podatku i odliczeniu składki na ZUS (nie ma bowiem zwolnienia jak w przypadku podróży służbowej).

Jarosław C. uczestniczył w szkoleniu bhp. Zatrudniony on jest w podstawowym czasie pracy. Szkolenie trwało od poniedziałku do wtorku od godziny 9.00 do 17.00. Natomiast we wtorek odbywało się ono w godzinach od 9.00 do 19.00 (10 godzin). Pracownikowi temu przysługuje rekompensata za pracę w godzinach nadliczbowych. Przepracował on bowiem dwie godziny ponad normy czasu pracy.

Pracownik zatrudniony w Warszawie został skierowany do Wrocławia na dwutygodniowe szkolenie w celu zapoznania z programem, jaki będzie obowiązany wdrażać u pracodawcy. Pracownik ma prawo do świadczeń z tytułu podróży służbowej oraz wynagrodzenia z tytułu nadgodzin w razie przedłużających się godzin szkolenia. Jednocześnie w weekendy pracownik kontynuował kurs nauki języka, opłacany przez pracodawcę i niewliczany do czasu pracy.

Pracownicy działu reklamy uczestniczyli w szkoleniu poza siedzibą pracodawcy od piątku do niedzieli. Godzin szkolenia poza rozkładem czasu pracy w piątek, sobotę i niedzielę nie wlicza się do czasu pracy.

Ewa Drzewiecka

gp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 77⁵, art. 129 par. 1, art. 151, art. 151¹, art. 237³ par. 2 i 3 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).