Chronionemu pracownikowi przysługuje wynagrodzenie za cały okres pozostawania bez pracy

W wyroku przywracającym pracownika do pracy na skutek niezgodnego z prawem wypowiedzenia przez pracodawcę stosunku pracy sąd pracy może orzec także o wynagrodzeniu za czas pozostawania pracownika bez pracy (art. 47 k.p.). Jak wskazuje się w orzecznictwie świadczenie to nie jest wynagrodzeniem za pracę sensu stricto. Bywa natomiast powszechnie postrzegane jako majątkowe świadczenie odszkodowawcze. Pełni ono funkcję uproszczonej, ale pewnej i w zamierzeniu ustawodawcy szybkiej sankcji prawa pracy stosowanej wobec pracodawcy za samo wadliwe wypowiedzenie umowy o pracę.

Wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy podlega ograniczeniu dwojakiego rodzaju. Przede wszystkim okresem, za jaki jest przyznawane. W przypadku przywrócenia do pracy w wyniku niezgodnego z prawem wypowiedzenia przysługuje bowiem nie więcej niż za dwa miesiące, a gdy okres wypowiedzenia wynosił trzy miesiące - nie więcej niż za jeden miesiąc.

W przypadku zaś rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia - nie więcej niż za trzy miesiące i nie mniej niż za jeden miesiąc. Ograniczeń tych nie stosuje się, jeżeli umowę o pracę rozwiązano z pracownikiem w wieku przedemerytalnym albo z pracownicą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego. Nie stosuje się ich także przypadku, gdy rozwiązano umowę o pracę z pracownikiem ojcem wychowującym dziecko w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego albo gdy rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego.

Pracownicy ci mają prawo do wynagrodzenia za cały czas pozostawania bez pracy, tj. w wysokości wynagrodzenia za pracę, jakie pracownik otrzymywałby w okresie od rozwiązania umowy o pracę do dnia wyroku sądu pracy.

Trzeba jednak pamiętać, że przepisy porozumienia zbiorowego nie mogą być uznane za przepisy statuujące szczególną ochronę stosunku pracy w rozumieniu zdania drugiego art. 47 k.p. Nie są to bowiem przepisy powszechnie obowiązujące i dotyczą jedynie podmiotów, które są objęte ich treścią. Powołany przepis odwołuje się bowiem w tym zakresie do tworzących taką ochronę uregulowań kodeksowych (art. 39, art. 177) oraz przepisów szczególnych, przy czym nie wymienia ich z uwagi na ich wielość i umieszczenie w różnych ustawach.

Wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy ograniczone jest też rodzajem szkody, która podlega wyrównaniu. Przysługuje bowiem tylko za szkodę w postaci utraconego wynagrodzenia. Nie wyrównuje innych ewentualnych strat poniesionych przez pracownika w wyniku rozwiązania umowy o pracę (por. wyrok SN z 17 listopada 1998, I PKN 443/98, OSNP 2000/1/12).

W orzecznictwie trafnie wskazywano przy tym, że regulacja zawarta w art. 47 k.p. ma charakter całościowy, co nie pozwala w takiej sytuacji na stosowanie poprzez art. 300 k.p. przepisów kodeksu cywilnego (por. wyr. Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 27 maja 1998 r., III APa 29/98, OSA w Warszawie 1998/4/18).

Powyższy pogląd potwierdził jednoznacznie Sąd Najwyższy w uchwale z 18 czerwca 2009 r. (I PZP 2/09, Biul. SN 2009/6/22). W orzeczeniu tym stwierdzono, że pracownik, który podjął pracę w wyniku przywrócenia do pracy na poprzednich warunkach przez sąd pracy po ustaleniu, że wypowiedzenie przez pracodawcę umowy o pracę na czas nieokreślony było nieuzasadnione lub naruszało przepisy o wypowiadaniu umów o pracę, nie ma prawa do odszkodowania na podstawie przepisów kodeksu cywilnego ponad przysługujące mu na podstawie art. 47 k.p. wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy.

Jest to o tyle istotne orzeczenie, że zostało wydane po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 listopada 2007 r. (SK 18/05, Dz.U. z 2007 r. nr 225, poz. 1672). W orzeczeniu tym stwierdzono, iż art. 58 w związku z art. 300 k.p. rozumiany w ten sposób, że wyłącza dochodzenie innych, niż określone w art. 58 k.p., roszczeń odszkodowawczych, związanych z bezprawnym rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wątpliwości budziło to, czy wywołana powołanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego zmiana dotychczasowej linii orzeczniczej w zakresie odszkodowania za niezgodne z prawem natychmiastowe rozwiązanie z pracownikiem umowy o pracę winna dotyczyć również art. 47 k.p. Sąd Najwyższy uznał, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie przekłada się wprost ani pośrednio na proces wykładni lub sądowego stosowania art. 47 k.p. Wypowiedzenie umowy o pracę jest bowiem w judykaturze traktowane jako zwykły, tj. prawem przewidziany sposób prowadzący do rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy na czas nieokreślony.

W orzecznictwie prezentowany jest jednak pogląd, że pewne okresy w ramach pozostawania bez pracy powinny zostać wyłączone z czasu, za który przysługuje to wynagrodzenie.

W szczególności wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy nie przysługuje za okres pobierania przez pracownika zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego.

Ponadto przyznanie wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy nie może bezpodstawnie wzbogacać pracownika, co miałoby miejsce w przypadku otrzymania przez niego zarówno zasiłku chorobowego (rehabilitacyjnego), jak i wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy (zob. wyrok SN z 17 listopada 1998 r., I PKN 44398, OSNP 2000/1/12). Rozbieżne poglądy w orzecznictwie prezentowane są natomiast co do świadczenia w postaci renty z tytułu niezdolności do pracy. W wyroku z 9 grudnia 2003 r. (I PKN 81/03, OSNP 2004/21/370) przyjęto, iż pobieranie renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z wypadkiem przy pracy nie pozbawia pracownika praw do wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, natomiast w wyroku z 16 grudnia 2005 r. (I PK 11/05, OSNP 2006/11 - 12/181) uznano, że okres pobierania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy z dodatkiem pielęgnacyjnym z tytułu niezdolności do samodzielnej egzystencji podlega wyłączeniu z okresu, za który przysługuje wynagrodzenie za cały czas pozostawania bez pracy.

Pracodawca rozwiązał za trzymiesięcznym wypowiedzeniem umowę o pracę z pracownikiem należącym do grupy osób, którym porozumienie zbiorowe obowiązujące w zakładzie pracy gwarantowało trwałość zatrudnienia przez okres pięciu lat od jego zawarcia. Pracownik w pozwie domagał się przywrócenia do pracy oraz zasądzenia wynagrodzenia za cały okres pozostawania bez pracy. Powołał się także na to, ze jest pracownikiem szczególnie chronionym na mocy powołanego porozumienia zbiorowego. Sąd pracy, uznając jego racje i orzekając o jego przewróceniu do pracy, zasądził jednak tytułem wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy kwotę stanowiącą jednomiesięczne wynagrodzenie pracownika. Pracownik nie należał bowiem do pracowników szczególnie chronionych na mocy przepisów powszechnego prawa pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy należne było w wysokości limitowanej zdaniem pierwszym art. 47 k.p.

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Podstawa prawna

Art. 39, art. 47, art. 177 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).