Inspektorzy PIP nadal mają szerokie uprawnienia

Od 7 marca obowiązują przepisy zmieniające ustawę z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej. Dotyczą one także kontroli działalności gospodarczej przedsiębiorców i zmniejszają jej uciążliwość m.in. poprzez wprowadzenie wymogu zawiadamiania o zamiarze jej przeprowadzenia, obniżenie limitu czasu ich trwania, a także wprowadzenie instytucji sprzeciwu.

Regułą jest, że każda kontrola działalności gospodarczej przedsiębiorcy powinna odbywać się na zasadach określonych w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej. Jednak w sytuacji, gdy zasady i tryb przeprowadzania kontroli są uregulowane w rozporządzeniu unijnym lub w umowie międzynarodowej, to takie przeprowadza się na podstawie przepisów wspólnotowe lub o ratyfikowane umowy.

Zakres przedmiotowy kontroli określają natomiast odrębne ustawy. Zmieniając ustawę o swobodzie działalności gospodarczej, ustawodawca nie wprowadził jednak zmian w ustawie z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, w związku z czym między tymi regulacjami istnieją obecnie rozbieżności.

Należy pamiętać, że zasady inspekcji pracy w przemyśle i handlu określają postanowienia ratyfikowanej przez Polskę Konwencji nr 81. Zgodnie z jej treścią inspektorzy pracy zaopatrzeni w odpowiednie pełnomocnictwa są upoważnieni m.in. do swobodnego wstępu, bez uprzedniego zawiadomienia, o każdej porze dnia i nocy, do każdego zakładu pracy podlegającego inspekcji. W przypadku kontroli inspektorzy zawiadamiają o swojej obecności pracodawcę lub jego przedstawiciela, chyba że uznają, że takie zawiadomienie może niekorzystnie wpłynąć na wykonywanie ich obowiązków. Przedsiębiorstwa mogą być ponadto kontrolowane tak często i tak starannie, jak to jest konieczne dla zapewnienia skutecznego stosowania odpowiednich przepisów prawnych. Natomiast np. zasady inspekcji pracy w rolnictwie zostały określone w Konwencji nr 129.

Z zastrzeżeniem powyższych wyjątków zgodnie z nowymi przepisami zasadą jest, że organy kontroli mają obowiązek zawiadomienia przedsiębiorcy o zamiarze jej wszczęcia. Kontrolę można wszcząć nie wcześniej niż po upływie siedmiu dni i nie później niż przed upływem 30 dni od dnia doręczenia takiego zawiadomienia.

Natomiast zgodnie z ustawą o Państwowej Inspekcji Pracy inspektorzy pracy są uprawnieni do przeprowadzania, bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy, kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności stanu bezpieczeństwa i higieny pracy oraz kontroli przestrzegania przepisów dotyczących legalności zatrudnienia. Nie budzi więc wątpliwości, że obowiązek zawiadamiania o zamiarze wszczęcia kontroli nie dotyczy podmiotów niebędących przedsiębiorcami (np. urzędów).

Należy ponadto zwrócić uwagę, że zawiadomień tych - w odniesieniu do przedsiębiorców - nie dokonuje się m.in. w sytuacji, gdy:

przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, bądź zabezpieczenia dowodów jego popełnienia,

przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego, albo

przedsiębiorca nie ma adresu zamieszkania lub adresu siedziby, bądź doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione.

Przepisy te zatem również dają podstawę do wszczęcia kontroli bez uprzedniego zawiadomienia.

Zgodnie z przepisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej kontrolę przeprowadza się w siedzibie kontrolowanego lub w miejscu wykonywania działalności, w godzinach pracy lub w czasie faktycznego wykonywania działalności. Kontrola lub poszczególne jej czynności - za zgodą kontrolowanego - mogą być przeprowadzane także w siedzibie organu kontroli, jeżeli może to usprawnić jej prowadzenie.

Zasadą jest, że nie można równocześnie podejmować i prowadzić więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. Nie dotyczy to jednak m.in. sytuacji, gdy:

ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej,

przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, bądź zabezpieczenia dowodów jego popełnienia, albo

przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego.

Zasadą jest także, że czas trwania wszystkich kontroli u przedsiębiorcy w jednym roku kalendarzowym nie może przekraczać:

w odniesieniu do mikroprzedsiębiorców - 12 dni roboczych;

w odniesieniu do małych przedsiębiorców - 18 dni roboczych;

w odniesieniu do średnich przedsiębiorców - 24 dni roboczych;

w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców - 48 dni roboczych.

Ograniczeń czasu kontroli nie stosuje się jednak m.in. w przypadkach, gdy:

ratyfikowane umowy międzynarodowe stanowią inaczej,

przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, bądź zabezpieczenia dowodów jego popełnienia,

przeprowadzenie kontroli jest uzasadnione bezpośrednim zagrożeniem życia, zdrowia lub środowiska naturalnego.

Zgodnie z nowymi przepisami w przypadku podjęcia i wykonywania przez organy kontroli czynności z naruszeniem wymogów dotyczących m.in.: zawiadamiania o zamiarze jej wszczęcia, nieprowadzenia jednocześnie więcej niż jednej kontroli lub limitu czasu jej trwania, przedsiębiorca może wnieść sprzeciw - na piśmie do organu podejmującego i wykonującego kontrolę. Sprzeciw wnosi się w terminie trzech dni roboczych od dnia jej wszczęcia lub od dnia, w którym nastąpiło przekroczenie limitu czasu trwania.

Wniesienie sprzeciwu powoduje wstrzymanie czynności kontrolnych. Organ kontroli w terminie trzech dni roboczych od dnia otrzymania sprzeciwu rozpatruje sprzeciw i wydaje postanowienie o odstąpieniu od czynności kontrolnych lub o kontynuowaniu tych czynności. Na takie postanowienie przedsiębiorcy przysługuje zażalenie - w terminie trzech dni od otrzymania postanowienia. Rozstrzygnięcie zażalenia następuje w drodze postanowienia, nie później niż w terminie siedmiu dni od dnia jego wniesienia.