Sąd przyzna pracownikowi świadczenie ponad żądanie wyłącznie przy roszczeniach alternatywnych

Nie. W myśl bowiem art. 50 par. 3 k.p. jeżeli wypowiedzenie umowy o pracę zawartej na czas określony lub na czas wykonywania określonej pracy nastąpiło z naruszeniem przepisów o wypowiadaniu tych umów, pracownikowi przysługuje wyłącznie odszkodowanie. Natomiast z art. 477¹ k.p.c. wynika, że jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z przysługujących mu alternatywnie roszczeń, a zgłoszone roszczenie okaże się nieuzasadnione, sąd może z urzędu uwzględnić inne roszczenie alternatywne.

W kontekście powyższych przepisów powstaje problem, czy w przypadku gdy pracownik żądał przywrócenia do pracy, sąd może orzec ponad żądanie pracownika i zasądzić mu odszkodowanie. Innymi słowy, czy są to roszczenia alternatywne.

Sąd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2008 r. (I PK 192/07, Lex 448107) stwierdził, iż nie można dokonywać rozszerzającej wykładni art. 477¹ k.p.c. przez przyjęcie, że w relacji do odszkodowania z art. 50 par. 3 k.p. alternatywnym roszczeniem jest roszczenie o przywrócenie do pracy.

Pracownik po rozwiązaniu umowy o pracę na czas określony, poza sytuacją z art. 50 par. 5 k.p., nie ma roszczeń alternatywnych, lecz wyłącznie o odszkodowanie. Wyrażenie z art. 477¹ k.p.c. o przysługujących pracownikowi alternatywnie roszczeniach obejmuje tylko roszczenia wyraźnie określone przez ustawodawcę w prawie materialnym oraz te, które nie mają takiej cechy, lecz są alternatywne z samej natury, to znaczy, że realizacja jednego z tych roszczeń zwalnia tym samym dłużnika (pracodawcę) z innego świadczenia (roszczenia alternatywnego). Pracownik w omawianym przypadku nie ma roszczenia alternatywnego.

Przepis art. 50 par. 3 k.p. dla jego sytuacji przewidywał tylko roszczenie o odszkodowanie. Wobec powyższego pracownik ten chcąc się zabezpieczyć przed ewentualnym odrzuceniem jego żądania o przywrócenie do pracy bez jednoczesnego z urzędu orzekania o odszkodowaniu, powinien wystąpić do sądu o przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie. Należy podkreślić, iż niemożliwe jest bowiem późniejsze rozszerzenie powództwa np. w sądzie II instancji wnosząc apelację. Byłoby ono spóźnione i niedopuszczalne w myśl art. 383 k.p.c.

Warto zwrócić uwagę, iż problem ten jest związany z nowelizacją art. 477¹ k.p.c. z 5 lutego 2005 r. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym sąd orzekał o roszczeniach, które wynikały z faktów przytoczonych przez pracownika, również gdy roszczenie nie było objęte jego żądaniem lub gdy było zgłoszone w rozmiarze mniejszym niż usprawiedliwiony wynikiem postępowania (art. 477¹ par. 1 k.p.c. w brzmieniu przed nowelizacją). Zachodziła więc możliwość orzekania ponad żądanie pracownika, co stanowiło wyjątek od zasady związania sądu przedmiotem powództwa (art. 321 par. 1 k.p.c.).