Firmy będą mogły oszczędzać na pensjach i ekwiwalentach

Od przyszłego roku pracownikom zatrudnionym na tych samych stanowiskach i za takim samym wynagrodzeniem może przysługiwać różna liczba dni wolnych od pracy. Tym samym różna może być też ich pensja w zależności od sposobu wynagradzania. Takie skutki wywoła ustawa z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 224, poz. 1459). Wejdzie w życie 1 stycznia 2011 r.

Po zmianie przepisów pracodawcy nie będą musieli już oddawać podwładnym wolnego w innym terminie, jeśli święto wypadnie w dzień wolny dla pracownika wynikający z pięciodniowego tygodnia pracy. W większości firm jest to sobota, ale może być też każdy inny dzień z wyjątkiem niedzieli. O tym, który dzień jest wolny z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy, decyduje pracodawca. Firmy mogą więc tak planować czas pracy podwładnych, aby święta jak najczęściej przypadały w ich dni wolne od pracy z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy.

Pracownicy, których dzień wolny z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy wypadnie w dzień świąteczny, będą pracować dłużej niż inni podwładni, którzy wykonują tę samą pracę. Jeśli są wynagradzani w stawkach miesięcznych, dostaną jednak takie samo wynagrodzenie. Dla przykładu osoba, której dniem wolnym z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy jest sobota, w styczniu przepracuje o osiem godzin więcej od osoby, która ma np. wolne poniedziałki. 1 stycznia 2011 r., czyli Nowy Rok wypada bowiem w sobotę. Pracodawca nie będzie musiał już zwracać pracownikowi wolnego w innym terminie. Jeśli obaj wspomniani pracownicy są wynagradzani w stawkach miesięcznych, otrzymają swoje normalne wynagrodzenia, mimo że jeden z nich będzie pracował więcej.

Z kolei gdyby w przedstawionym przykładzie obie osoby były wynagradzane w stawkach godzinowych, pracownik, który ma wolne soboty, zarobiłby więcej od tego, który ma wolny poniedziałek. W styczniu pracowałby bowiem osiem godzin dłużej.

Nowe przepisy mogą więc prowadzić do dyskryminacji podwładnych ze względu na liczbę dni wolnych w roku oraz wysokość wynagrodzenia (w zależności od tego, jak pracodawca ustali grafik). W praktyce jednak dopiero sądy będą mogły rozstrzygnąć, czy w takich sytuacjach dochodzi do naruszenia równego traktowania w zatrudnieniu. Wydaje się, że takiej oceny nie będzie mogła dokonywać Państwowa Inspekcja Pracy. W razie przeprowadzanej przez nią kontroli pracodawca może bowiem podkreślać, że ustala wymiar pracy zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Zmiana przepisów dotyczących obliczania wymiaru czasu pracy wpłynie też na wysokość ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Podwładni mają do niego prawo w razie niewykorzystania przysługującego im urlopu wypoczynkowego z powodu rozwiązania stosunku pracy.

Aby ustalić kwotę należnego ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy, konieczne jest obliczenie wysokości ekwiwalentu za 1 dzień urlopu. W tym należy podzielić zsumowane wynagrodzenie przez współczynnik wyrażający przeciętną w danym roku liczbę dni roboczych przypadających w miesiącu. Współczynnik ustala się, odejmując od liczby dni w danym roku kalendarzowym łączną liczbę przypadających w tym roku niedziel i świąt oraz dni wolnych od pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w pięciodniowym tygodniu pracy, a otrzymany wynik dzieli się przez 12.

Wysokość ekwiwalentu jest zatem uzależniona m.in. od liczby dni wolnych od pracy z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy danego pracownika. Obliczając wspomniany współczynnik dla osób, które mają wolne soboty, w przyszłym roku od 365 dni odejmujemy 52 dni (niedziele), 9 dni (święta wolne od pracy nieprzypadające w niedzielę) oraz 52 dni (wolne z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy). Otrzymany wynik (252 dni pracujących w roku) dzielimy przez 12. Współczynnik wynosi więc 21. Jeśli wynagrodzenie służące jako podstawa obliczania ekwiwalentu wynosi np. 5 tys. zł, ekwiwalent za jeden dzień niewykorzystanego urlopu wyniesie 238,10 zł (i 6 190,60 zł za 26 dni niewykorzystanego urlopu, czyli tyle, ile wynosi roczny wymiar dla pracowników z co najmniej 10-letnim stażem). W przypadku osób, które mają wolne poniedziałki, od 365 dni należy odjąć 52 dni z tytułu niedziel, 9 dni z tytułu świąt, które nie wypadają w niedzielę oraz 50 dni z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy. Ich współczynnik wyniesie 21,17 (365 - 52 - 9 - 50 = 254, a 254:12 = 21,17). Jeśli ich wynagrodzenie wynosi 5 tys. zł, za jeden dzień niewykorzystanego urlopu otrzymają zatem 236,18 zł (6 140,80 zł za 26 dni niewykorzystanego wolnego).

Nowelizacja kodeksu pracy wpłynie także na wysokość dodatku do wynagrodzenia za pracę w nocy. Ustala się ją za każdą godzinę pracy w porze nocnej w wysokości 20 proc. stawki godzinowej, wynikającej z minimalnego wy- nagrodzenia za pracę (w 2011 r. wyniesie ono 1386 zł). Aby obliczyć wysokość dodatku, kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę dzieli się przez wymiar czasu pracy w danym miesiącu. Następnie oblicza się 20 proc. otrzymanej stawki godzinowej, po czym wynik ten mnoży się przez liczbę godzin przepracowanych w porze nocnej w danym miesiącu.

Zmiana przepisów spowoduje, że wysokość dodatku za pracę w nocy będzie uzależniona od rozkładu czasu pracy poszczególnych pracowników. Dla przykładu dodatek dla osoby, która ma wolne soboty i w styczniu przepracuje 40 godz. w porze nocnej, wyniesie 69,20 zł. Wysokość minimalnego wynagrodzenia obowiązującą w 2011 r. (1386 zł) dzielimy przez wymiar pracy takiej osoby w styczniu (160 godz.). Otrzymany wynik (8,66 zł) mnożymy przez 0,2 (20 proc.), a otrzymany w ten sposób iloczyn (1,73) mnożymy przez liczbę 40 godz. przepracowanych w porze nocnej (wynik to 69,20 zł).

Inna będzie natomiast wysokość dodatku za pracę w porze nocnej podwładnego, który w styczniu również przepracuje 40 godz. w porze nocnej, ale jego dniami wolnymi są poniedziałki. W pierwszym miesiącu 2011 r. jego wymiar czasu pracy wyniesie bowiem 152 godz. (a nie 160 godz. tak jak w przypadku osób niepracujących w soboty). Z tytułu pracy w porze nocnej pracownicy ci otrzymają zatem 72,80 zł (1386:152 = 9,12; a 9,12 x 0,2 = 1,82; a 1,82 x 40 = 72,80 zł).

Zatem również w przypadku dodatku za pracę w nocy nowe przepisy mogą zostać uznane za dyskryminujące. W zależności od rozkładu pracy podwładni wykonujący taką samą pracę i w takim samym wymiarze w porze nocnej otrzymają różny dodatek do wynagrodzenia. Ewentualne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów mogą rozstrzygać jedynie sądy.

W zależności od rozkładu pracy podwładni wykonujący w porze nocnej taką samą pracę (i w takim samym wymiarze) otrzymają różny dodatek do wynagrodzenia

Nowe przepisy dotyczące obliczania wymiaru czasu pracy mogą zostać uznane za dyskryminujące pracowników. Ewentualne wątpliwości związane ze stosowaniem tych przepisów mogą rozstrzygać jedynie sądy.

Pracodawca chce w przyszłym roku zaoszczędzić na wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Mógłby on więc ustalić, że od stycznia do marca dniem wolnym od pracy jest sobota. W okresie od kwietnia do końca października dniem wolnym powinien być poniedziałek. Z kolei w listopadzie powinien ustalić, że pracownicy mają wolne w piątek. W grudniu podwładni powinni ponownie nie pracować w poniedziałki. W ten sposób pracodawca będzie musiał udzielić zatrudnionym tylko 48 dni wolnych w roku z tytułu pięciodniowego tygodnia pracy (a nie np. 52 tak jak w przypadku, gdy przez cały rok dniem wolnym jest sobota). Dzięki temu współczynnik ekwiwalentu wyniesie 21,33. Jeśli wynagrodzenie pracownika wynosi 4 tys. zł, firma będzie musiała zapłacić mu 187,53 zł ekwiwalentu za jeden dzień niewykorzystanego urlopu.

Łukasz Guza

lukasz.guza@infor.pl

Art. 1 ustawy z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 224, poz. 1459).

Art. 151 [7] i 151 [8] ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.)

Par. 19 ust. 2 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14 z późn. zm.).