Zatrudnionym na podstawie powołania przysługuje słabsza ochrona

W konkretnych przypadkach ustalenie tego, czy stosunek pracy danej osoby został nawiązany na podstawie powołania, budzić może wątpliwości, których rozstrzygnięcie znajdowało wyraz w bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego. W opinii tego sądu, stosunek pracy na podstawie powołania w rozumieniu art. 68 k.p. nawiązują m.in. dyrektorzy instytucji kultury, inspektorzy sanitarni, zarządcy komisaryczni przedsiębiorstwa państwowego, dyrektorzy kontroli skarbowej.

Stosunek pracy na podstawie powołania charakteryzuje się najmniejszą (w porównaniu do stosunku z umowy, wyboru lub mianowania) ochroną pracownika na wypadek jego rozwiązania. Stwierdzić można wręcz, iż ten tryb nawiązania stosunku pracy przewidziany jest dla tych stanowisk, na których rozstanie się pracodawcy z pracownikiem ma być znacznie ułatwione. Wyrazem dużo mniejszej ochrony pracowników mianowanych jest przepis art. 69 k.p. Zgodnie z nim do pracownika powołanego nie stosuje się regulacji kodeksu pracy, dotyczących:

● trybu rozwiązania stosunku pracy,

● orzekania o bezskuteczności wypowiedzenia,

● przywrócenia do pracy.

Stosunek pracy nawiązany na podstawie powołania może zatem zostać rozwiązany w sposób dużo łatwiejszy niż umowa o pracę na czas nieokreślony. Najbardziej istotną odmiennością jest to, iż odwołanie pracownika powołanego nawet na czas nieokreślony nie wymaga wskazania przyczyny odwołania. Oznacza to, iż przyczyna może być dowolna i nie podlega kontroli sądu pracy, zaś pracownik zatrudniony na podstawie powołania nie może skutecznie kwestionować odwołania ze stanowiska równoznacznego z wypowiedzeniem umowy o pracę, ze względu na brak uzasadnionej przyczyny. Natomiast przyczyna odwołania musi być wskazana, gdy odwołanie jest równoznaczne z rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 września 2004 r., I PK 704/03, OSNP 2005/9/128).

Przy odwołaniu pracownika powołanego, pracodawca musi natomiast zachować formę pisemną swego oświadczenia woli (art. 70 par. 1 (1) k.p.) Pracodawca nie jest natomiast zobowiązany do konsultowania ze związkami zawodowymi zamiaru odwołania pracownika.

Słabsza ochrona trwałości stosunku pracy pracownika powołanego jeszcze bardziej uwidacznia się w przypadku pracowników powołanych na czas określony. Terminowa umowa o pracę, poza przypadkami, gdy strony przewidziały możliwość jej wypowiedzenia, daje bowiem pracownikowi gwarancję zatrudnienia przez cały okres, na jaki ją zawarto. Odwołanie pracownika powołanego na czas określony może natomiast nastąpić w każdym czasie. Pracownik powołany, z którym rozwiązano umowę, nie ma uprawnienia do żądania uznania bezskuteczności wypowiedzenia ani przywrócenia do pracy (art. 69 pkt 2 k.p.). Jedynym roszczeniem, jakie obecnie (od stycznia 2004 r.) przysługuje pracownikowi odwołanemu ze stanowiska w sposób równoznaczny z wypowiedzeniem, jest odszkodowanie przewidziane w razie wypowiedzenia umowy o pracę. Przed 2004 r. pracownicy zatrudnieni na podstawie powołania podlegali jeszcze słabszej ochronie, ponieważ nie mieli prawa do jakichkolwiek roszczeń związanych z nieprawidłowym rozwiązaniem stosunku pracy, w tym roszczenia odszkodowawczego.

We wcześniejszym orzecznictwie Sąd Najwyższy wyrażał pogląd, iż niedopuszczalność żądania uznania bezskuteczności odwołania lub przywrócenia do pracy nie znajduje zastosowania do radnych odwołanych bez wymaganej zgody rady gminy (uchwała SN z 24 listopada 1992 r., I PZP 55/92, OSNCAP 1993/7-8/116) oraz działaczy związkowych zwolnionych z pracy bez konsultacji z zakładową organizacją związkową (wyr. SN z 16 mara 1994 r., I PRN 6/94, OSNAPiUS 1994/1/9). Już w ostatnim z cytowanych orzeczeń Sąd Najwyższy wskazywał, że uznanie odwołania za bezskuteczne lub przywrócenie do pracy możliwe jest, gdy odwołanie ma związek ze sprawowaniem funkcji związkowej. W ostatnim wyroku dotyczącym tego typu spraw - z 2 grudnia 2009 r. (I PK 112/09, LEX nr 577682) Sąd Najwyższy opowiedział się za dalszym zaostrzeniem wykładni przepisów dotyczących roszczeń pracowników odwołanych. Sąd Najwyższy stwierdził, że nawet pracownik podlegający szczególnej ochronie przed rozwiązaniem stosunku pracy musi liczyć się ze specyfiką powołania. O ile w razie wadliwego rozwiązania tego stosunku prawnego może on uzyskać ochronę w postaci odszkodowania, o tyle stosowanie roszczenia o przywróceniu do pracy musi być ograniczone. Chodzi tu o przypadki, w których związek odwołania ze sprawowaniem funkcji nie budzi wątpliwości.

@RY1@i02/2010/181/i02.2010.181.168.002a.001.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 68, art. 69, art. 70 par.1¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).