Wprowadzono godzinowy wymiar urlopu

Kwestię urlopów funkcjonariuszy Służby Więziennej dotychczas regulowały przepisy art. 79 - 83 ustawy z 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (dalej: stara ustawa), a szczegółowe zasady udzielania i wymiar tych urlopów określało rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 21 listopada 1996 r. w sprawie urlopów funkcjonariuszy Służby Więziennej. Obecnie od 13 sierpnia br. weszły w życie przepisy ustawy z 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (dalej: nowa ustawa) oraz część aktów wykonawczych do tej ustawy. W rozdziale 15 Urlopy i zwolnienia od zajęć służbowych funkcjonariuszy (art. 138 - 153 nowej ustawy) określono rodzaj i wymiar urlopów przysługujących funkcjonariuszom, a także zasady ich udzielania oraz wypłatę ekwiwalentu za niewykorzystany urlop. Poza regulacjami zawartymi w starej ustawie o Służbie Więziennej wprowadzono normy umieszczone w rozporządzeniu wykonawczym. Jednocześnie, uznając, że dotychczasowe rozwiązania w regulowanym zakresie sprawdziły się w praktyce, dodano przepisy porządkujące, mające wpływ na prawidłowość realizowanej polityki urlopowej w Służbie Więziennej.

Zgodnie z art. 138 nowej ustawy funkcjonariuszowi przysługuje prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 26 dni. Bez zmian pozostał więc wymiar urlopu. Nie ma już jednak określenia "roboczych" dni. Jest to istotne ze względu na udzielanie urlopów. Pojawia się godzinowy wymiar urlopu.

Urlopu wypoczynkowego udziela się w dni, które są dla funkcjonariusza dniami służby, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu służby, w wymiarze godzinowym odpowiadającym dobowemu wymiarowi czasu służby funkcjonariusza w danym dniu. Przy udzielaniu urlopu wypoczynkowego jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom służby.

Jeżeli dla funkcjonariusza niedziela lub święto są dniami służby zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu służby, to można udzielić urlopu także w te dni. Funkcjonariusz nie może się zrzec prawa do urlopu wypoczynkowego.

Udzielenie funkcjonariuszowi urlopu wypoczynkowego w dniu służby, w wymiarze godzinowym odpowiadającym części dobowego wymiaru czasu służby, jest dopuszczalne jedynie w przypadku, gdy część urlopu wypoczynkowego pozostała do wykorzystania jest niższa niż pełny dobowy wymiar czasu służby funkcjonariusza w dniu, na który ma być udzielony urlop wypoczynkowy.

Wymiar urlopu wypoczynkowego i urlopu dodatkowego funkcjonariusza ulega proporcjonalnemu obniżeniu o 1/12 za każdy miesiąc trwania zawieszenia w czynnościach służbowych lub stosowania tymczasowego aresztowania, chyba że funkcjonariusz urlop ten wykorzystał w przysługującym mu wymiarze.

Zmieniono zasady dotyczące prawa do pierwszego urlopu. Dotychczas nowo przyjęci musieli czekać 11 miesięcy na pierwszy urlop. Teraz prawo do pierwszego urlopu wypoczynkowego funkcjonariusz nabywa z upływem każdego miesiąca służby w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu wypoczynkowego (czyli z 26 dni). Oznacza to, że po 6 miesiącach służby ma prawo do 13 dni.

Prawo do kolejnych urlopów wypoczynkowych funkcjonariusz nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.

Ze względu na specyfikę zadań Służby Więziennej zawsze mogą zaistnieć okoliczności nieprzewidziane w chwili ustalania planu urlopów. Dlatego nadal te kwestie są uregulowane w ustawie i określane jako instytucja odwołania z urlopu. I tak, funkcjonariusza można odwołać z urlopu wypoczynkowego, a także wstrzymać udzielenie mu urlopu wypoczynkowego w całości lub w części - z ważnych względów służbowych.

Na uzasadniony wniosek funkcjonariusza termin urlopu wypoczynkowego może być przesunięty.

Odwołanie funkcjonariusza z urlopu wypoczynkowego albo wstrzymanie udzielenia mu urlopu wypoczynkowego wymaga formy pisemnej. Wniosek o przesunięcie terminu urlopu wypoczynkowego powinien zawierać, poza uzasadnieniem przyczyn tego przesunięcia, także wskazanie innego terminu do końca danego roku kalendarzowego, w którym urlop wypoczynkowy zostanie wykorzystany.

Na pisemny wniosek funkcjonariusza odwołanego z urlopu wypoczynkowego lub któremu urlop ten został wstrzymany, przysługuje zwrot poniesionych:

● opłat za pobyt w ośrodkach wczasowych, sanatoriach, kwaterach prywatnych lub za inne usługi związane z wypoczynkiem w czasie tego pobytu, niewykorzystane przez funkcjonariusza i członków jego rodziny, jeżeli organizator wypoczynku lub inny podmiot świadczący usługi w tym zakresie nie zwrócił wniesionych opłat,

● kosztów transportu funkcjonariusza oraz członków jego rodziny, jeżeli jego odwołanie z urlopu wypoczynkowego lub wstrzymanie spowodowało również ich powrót.

Przez członków rodziny funkcjonariusza rozumie się osoby wymienione w art. 216 nowej ustawy.

Do takiego wniosku należy dołączyć rachunki i bilety potwierdzające poniesione koszty. Jeżeli uzyskanie lub przedłożenie rachunków i biletów nie jest możliwe, funkcjonariusz składa pisemne oświadczenie o wysokości poniesionych kosztów oraz o przyczynach braku ich udokumentowania.

Do nowej ustawy przeniesiono także regulacje dotyczące urlopu dodatkowego (art. 141 - 144 nowej ustawy). Generalne zasady nie uległy zmianie. Uporządkowano jedynie przepisy w tym zakresie. Nadal wymiar płatnego dodatkowego urlopu wypoczynkowego to 13 dni rocznie, nie ma już określenia "roboczych" dni. Przysługuje on funkcjonariuszowi z tytułu pełnienia służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia albo szczególnie uciążliwych, a także z tytułu osiągnięcia przez niego stażu służby. Do tej pory wymieniano także funkcjonariuszy, którzy ukończyli określony wiek (odpowiednio 45, 50 i 55 lat).

Urlop dodatkowy przysługujący funkcjonariuszowi z tytułu pełnienia służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia albo szczególnie uciążliwych wynosi:

● 12 dni w roku - dla funkcjonariusza pełniącego służbę w stałym wypełnianiu zadań w zakresie bezpośredniej ochrony i opieki nad osadzonymi w: oddziale przeciwgruźliczym szpitali ogólnych, laboratorium wykonującym analizy i badania dla tych oddziałów,

● 5 dni w roku - dla funkcjonariusza pełniącego służbę w stałym wypełnianiu zadań w zakresie bezpośredniej ochrony i opieki nad osadzonymi w oddziale dla osadzonych stwarzających poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego oraz dla funkcjonariuszy pełniących służbę w oddziałach terapeutycznych dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo.

Urlop dodatkowy przysługujący funkcjonariuszowi z tytułu stażu służby wynosi:

● 5 dni - dla funkcjonariusza, który pełni służbę co najmniej przez 10 lat,

● 9 dni - dla funkcjonariusza, który pełni służbę co najmniej przez 15 lat,

● 13 dni - dla funkcjonariusza, który pełni służbę co najmniej przez 20 lat.

W razie zbiegu uprawnień do urlopów dodatkowych z różnych tytułów funkcjonariuszowi przysługuje jeden urlop dodatkowy w wymiarze korzystniejszym.

Funkcjonariusz nabywa prawo do pierwszego urlopu dodatkowego:

● z upływem roku służby pełnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia albo szczególnie uciążliwych,

● z dniem osiągnięcia określonego stażu służby.

Prawo do kolejnych urlopów dodatkowych funkcjonariusz nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym, z tym że w pierwszym ww. przypadku, musi być to rok, w którym służba jest pełniona w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub szczególnie uciążliwych.

Funkcjonariuszowi, który wykorzystał urlop dodatkowy za dany rok kalendarzowy, a następnie nabył w ciągu tego roku prawo do urlopu dodatkowego w wyższym wymiarze, przysługuje urlop uzupełniający.

W okresie od dnia złożenia przez funkcjonariusza pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby do dnia zwolnienia ze służby funkcjonariusz ma obowiązek wykorzystać przysługujący mu za dany rok kalendarzowy urlop wypoczynkowy i urlop dodatkowy, jeżeli w tym okresie przełożony udzieli mu tego urlopu.

Jeżeli funkcjonariusz nie może rozpocząć urlopu wypoczynkowego lub urlopu dodatkowego w ustalonym terminie z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w służbie, a w szczególności z powodu:

● czasowej niezdolności do służby wskutek choroby,

● odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

● urlopu macierzyńskiego,

● zawieszenia w czynnościach służbowych

- urlop wypoczynkowy lub urlop dodatkowy przesuwa się na termin późniejszy.

Urlopu wypoczynkowego lub urlopu dodatkowego w części niewykorzystanej z pierwszych trzech ww. powodów udziela się w terminie późniejszym.

Urlopu wypoczynkowego i urlopu dodatkowego udziela się funkcjonariuszowi zgodnie z harmonogramem służby oraz rocznymi planami urlopów, biorąc pod uwagę wnioski funkcjonariuszy i konieczność zapewnienia normalnego funkcjonowania służby w jednostce organizacyjnej.

Na wniosek funkcjonariusza urlop wypoczynkowy może być podzielony na części, z tym że co najmniej jedna część urlopu powinna obejmować nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Natomiast dodatkowy urlop wypoczynkowy może być dzielony na dwie części. Wyjątkiem jest urlop dodatkowy przysługujący funkcjonariuszowi z tytułu:

● pełnienia służby w warunkach szkodliwych dla zdrowia albo szczególnie uciążliwych, który wynosi 5 dni w roku (dla funkcjonariusza pełniącego służbę w stałym wypełnianiu zadań w zakresie bezpośredniej ochrony i opieki nad osadzonymi w oddziale dla osadzonych stwarzających poważne zagrożenie społeczne albo poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa zakładu karnego lub aresztu śledczego oraz dla funkcjonariuszy pełniących służbę w oddziałach terapeutycznych dla skazanych z niepsychotycznymi zaburzeniami psychicznymi lub upośledzonych umysłowo),

● stażu służby, który wynosi 5 dni (dla funkcjonariusza, który pełni służbę co najmniej przez 10 lat).

W przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu wypoczynkowego lub urlopu dodatkowego w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku służbowego funkcjonariuszowi przysługuje ekwiwalent pieniężny, nie więcej jednak niż za ostatnie 3 lata kalendarzowe (art. 151 nowej ustawy). Wprowadzono więc wyraźne zastrzeżenie, zgodnie z którym funkcjonariuszowi zwalnianemu ze służby wypłaca się ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe jedynie za czas nie dłuższy niż ostatnie 3 lata kalendarzowe. Podobne uregulowania zawarte zostały w ustawach pragmatycznych innych służb mundurowych (na przykład ustawa o Policji).

W nowej ustawie określono także sposób ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop. Obecnie ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości 1/21 miesięcznego uposażenia zasadniczego, wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.

● wprowadzono wyraźne zastrzeżenie, zgodnie z którym funkcjonariuszowi zwalnianemu ze służby wypłaca się ekwiwalent pieniężny za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe jedynie za czas nie dłuższy niż ostatnie 3 lata kalendarzowe,

● nałożono na funkcjonariusza obowiązek wykorzystania urlopu wypoczynkowego w okresie od złożenia pisemnego zgłoszenia wystąpienia ze służby do dnia zwolnienia,

● określono sposób ustalania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop przez wskazanie, że za każdy dzień niewykorzystanego przez funkcjonariusza urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego wypłaca się mu 1/21 miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym, należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym.

Magdalena Sobczak

magdalena.sobczak@infor.pl

Ustawa z 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz.U. nr 79, poz. 523).