Można wystąpić o zwrot kosztów wyposażenia stanowiska pracy

W myśl art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.

Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie związane z rehabilitacją osób niepełnosprawnych, w tym instrumenty pomocy państwa w sferze zatrudniania tych osób, jest ustawa z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (dalej: ustawa).

Niektóre dodatkowe formy wsparcia przewidziane w ustawie w równym stopniu przysługują pracodawcom z tzw. otwartego rynku pracy i posiadającym status zakładu pracy chronionej.

Należą do nich:

● pomoc w postaci zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej,

● pomoc na przystosowanie stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych,

● pomoc na zatrudnienie asystenta osoby niepełnosprawnej,

● pomoc na szkolenia.

O wsparcie w postaci zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej może wystąpić pracodawca (niezależnie od wielkości zatrudnienia ogółem oraz wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych), który przez okres co najmniej 36 miesięcy zatrudni osobę niepełnosprawną zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna albo poszukująca pracy niepozostającą w zatrudnieniu.

Zwrotowi podlegają udokumentowane koszty zakupu lub wytworzenia wyposażenia stanowiska pracy, na którym będzie wykonywać pracę osoba niepełnosprawna.

Pomoc przyznawana jest na wniosek, którego wzór określa rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 17 października 2007 r. w sprawie zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej. Wniosek wraz z załącznikami należy złożyć do starosty właściwego ze względu na miejsce zarejestrowania osoby niepełnosprawnej.

W terminie 30 dni od dnia otrzymania kompletnego wniosku organ udzielający pomocy informuje pracodawcę o sposobie jego rozpatrzenia. Pozytywna ocena otwiera drogę do negocjacji warunków umowy, której podpisanie powinno nastąpić w terminie 14 dni od dnia ich zakończenia.

Umowa zawiera m.in. zobowiązanie starosty do wypłaty refundacji w ustalonej kwocie oraz pracodawcy do poniesienia wskazanych w umowie kosztów zatrudnienia osoby niepełnosprawnej w terminie do trzech miesięcy od dnia zawarcia umowy, udokumentowania realizacji umowy - na wezwanie starosty, czy informowania starosty o wszelkich zmianach dotyczących realizacji umowy w terminie siedmiu dni od dnia wystąpienia tych zmian.

Po podpisaniu umowy na refundację następuje nawiązanie stosunku pracy pomiędzy pracodawcą a osobą niepełnosprawną. Kopię umowy o pracę, orzeczenie potwierdzające niepełnosprawność osoby, której stanowisko ma być zrefundowane, oraz zestawienie poniesionych wydatków wraz z kopiami dowodów ich poniesienia należy przedłożyć staroście.

Po ich otrzymaniu starosta występuje do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) z wnioskiem o wydanie opinii o przystosowaniu stanowiska pracy do potrzeb wynikających z niepełnosprawności osoby zatrudnionej na tym stanowisku. Dopiero pozytywna opinia PIP umożliwia dokonanie przelewu środków objętych refundacją na konto wskazane przez pracodawcę.

Refundacja nie może przekroczyć wysokości piętnastokrotnego przeciętnego wynagrodzenia na jedno stanowisko pracy.

Naruszenie warunków umowy skutkuje obowiązkiem zwrotu otrzymanej refundacji wraz z odsetkami naliczonymi od dnia otrzymania refundacji w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Natomiast w przypadku gdy okres zatrudnienia osoby niepełnosprawnej będzie krótszy niż 36 miesięcy, pracodawca jest obowiązany zwrócić środki w wysokości równej 1/36 otrzymanej kwoty pomocy za każdy miesiąc brakujący do upływu 36 - miesięcznego okresu zatrudnienia. Zwrot nie może być jednak w wysokości mniejszej niż 1/6 kwoty otrzymanej refundacji. Pracodawca dokonuje zwrotu w terminie trzech miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy z osobą niepełnosprawną.

Od powyższej sankcji można się jednak uwolnić, zatrudniając w terminie trzech miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy z osobą niepełnosprawną inną osobę niepełnosprawną również zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotna lub poszukująca pracy i niepozostającą w zatrudnieniu. Wynikająca z tego tytułu przerwa w zatrudnieniu nie jest jednak wliczana do wymaganego 36-miesięcznego okresu zatrudnienia.

Beneficjentem pomocy może zostać pracodawca, który zobowiąże się do zatrudnienia przez okres co najmniej 36 miesięcy osoby niepełnosprawnej bezrobotnej lub poszukującej pracy i niepozostającej w zatrudnieniu, która została skierowana do pracy przez powiatowy urząd pracy. Bez znaczenia pozostaje rodzaj umowy o pracę zawieranej z taką osobą, co potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z 14 października 2004 r. (I PK 693/03, OSNP 2005/11/158), zgodnie z którym przepis art. 26 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych pozostawia woli stron ustalenie terminowego lub bezterminowego charakteru umowy o pracę, a w przypadku zawarcia umowy na czas określony nie jest wyłączone stosowanie art. 25¹ k.p.

Przedmiotowa pomoc może również przysługiwać na osoby niepełnosprawne pozostające w zatrudnieniu u pracodawcy występującego o zwrot kosztów, jeżeli niepełnosprawność tych osób powstała w okresie zatrudnienia u tego pracodawcy, z wyjątkiem przypadków, gdy przyczyną powstania niepełnosprawności było zawinione przez pracodawcę lub przez pracownika naruszenie przepisów, w tym przepisów prawa pracy.

Zgodnie z zasadą dodatkowości zwrot może objąć wyłącznie dodatkowe koszty wynikające z zatrudnienia osób niepełnosprawnych, czyli takie, których pracodawca nie musiałby ponieść, gdyby przyjął do pracy osobę pełnosprawną.

Refundacji podlegają koszty:

● adaptacji pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych, w szczególności poniesione w związku z przystosowaniem tworzonych lub istniejących stanowisk pracy dla tych osób, stosownie do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności;

Wysokość kosztów do refundacji ustala się, pomniejszając wartość zakupu materiałów budowlanych lub środków trwałych oraz koszty robót budowlanych albo wytworzenia środków trwałych o wartość takich samych materiałów lub środków trwałych oraz o koszty robót budowlanych lub wytworzenia środków trwałych, jeżeli stanowiłyby adaptację lub wyposażenie stanowiska pracy osoby niebędącej osobą niepełnosprawną.

● adaptacji lub nabycia urządzeń ułatwiających osobie niepełnosprawnej wykonywanie pracy lub funkcjonowanie w zakładzie pracy;

Wysokość refundacji obejmuje koszt nabycia urządzeń lub ich adaptacji pomniejszony o koszt nabycia takich samych urządzeń lub adaptacji urządzeń, które zostałyby nabyte lub adaptowane do potrzeb osób niebędących osobami niepełnosprawnymi.

● zakupu i autoryzacji oprogramowania na użytek pracowników niepełnosprawnych oraz urządzeń technologii wspomagających lub przystosowanych do potrzeb wynikających z ich niepełnosprawności - zaprojektowanych i wykonanych z uwzględnieniem specyficznych potrzeb użytkowników niepełnosprawnych, w celu umożliwienia lub ułatwienia im wykonywania pracy;

● rozpoznania przez służby medycyny pracy potrzeb osób niepełnosprawnych, o których mowa w powyższych punktach.

Kosztami podlegającymi refundacji są udokumentowane koszty niezbędnych badań mających na celu ustalenie m.in. zdolności do wykonywania pracy na danym stanowisku pracy - z uwzględnieniem potrzeb wynikających z niepełnosprawności, koniecznych elementów danego stanowiska czy zakresu niezbędnej adaptacji pomieszczeń zakładu pracy.

Wniosek o zwrot kosztów należy złożyć do starosty właściwego ze względu na miejsce zarejestrowania osoby niepełnosprawnej jako bezrobotnej albo poszukującej pracy niepozostającej w zatrudnieniu - w przypadku gdy zwrot kosztów dotyczy tej osoby.

W przypadku wniosku dotyczącego osoby niepełnosprawnej pozostającej w zatrudnieniu u pracodawcy występującego o zwrot kosztów - wniosek składa się do starosty właściwego ze względu na miejsce zatrudnienia tej osoby, miejsce siedziby albo miejsce zamieszkania pracodawcy. Formularz wniosku został określony w załączniku do rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 30 czerwca 2009 r. w sprawie zwrotu dodatkowych kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników niepełnosprawnych.

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w złożonych dokumentach starosta wzywa pracodawcę do ich usunięcia pod groźbą pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia.

W terminie 30 dni od dnia otrzymania kompletnego i prawidłowo wypełnionego wniosku wraz z załącznikami pracodawca jest pisemnie informowany o sposobie jego rozpatrzenia. W przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia starosta wzywa pracodawcę do negocjacji warunków umowy, które kończą się podpisaniem umowy określającej wzajemne zobowiązania stron, w szczególności starosty do zwrotu kosztów w kwocie wynikającej z negocjacji oraz pracodawcy do:

● poniesienia kosztów wskazanych w umowie,

● zatrudnienia osoby niepełnosprawnej, której dotyczy zwrot, w terminie do trzech miesięcy od dnia zawarcia umowy ze starostą,

● udokumentowania realizacji umowy na wezwanie starosty,

● informowania starosty o zmianach dotyczących realizacji umowy w terminie siedmiu dni od dnia ich wystąpienia.

W zależności od rodzaju kosztów w umowie może się również znaleźć przykładowo zakres adaptacji pomieszczeń zakładu i termin jej zakończenia, a także liczba przystosowywanych stanowisk pracy i termin, do którego będą one przystosowane.

Po zawarciu umowy pracodawca zatrudnia pracowników oraz rozpoczyna finansowanie inwestycji stanowiących przedmiot umowy.

W celu uzyskania zwrotu środków na podstawie zawartej umowy pracodawca przedkłada staroście:

● listę pracowników, w odniesieniu do których poniesiono koszty,

● kopie umów o pracę,

● kopie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności lub orzeczeń traktowanych na równi z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz

● skierowania wydane przez powiatowy urząd pracy w związku ze zwrotem kosztów dotyczących osób niepełnosprawnych zarejestrowanych jako bezrobotne lub poszukujące pracy niepozostające w zatrudnieniu.

Oprócz tego pracodawca przedstawia zestawienie kosztów podlegających zwrotowi wraz z fakturami, rachunkami i dowodami zapłaty lub umowami potwierdzającymi ich poniesienie.

Po uzyskaniu wyżej wymienionych dokumentów starosta występuje do PIP z wnioskiem o wydanie opinii o przystosowaniu stanowiska pracy do potrzeb wynikających z niepełnosprawności osoby zatrudnionej na tym stanowisku.

Pozytywna opinia PIP skutkuje przekazaniem kwoty refundacji na rachunek bankowy pracodawcy wskazany we wniosku.

Maksymalna wysokość zwrotu kosztów określona została na poziomie 20-krotnego przeciętnego wynagrodzenia za każde przystosowane stanowisko pracy osoby niepełnosprawnej.

Wyjątek stanowi kwota zwrotu z tytułu rozpoznania przez służby medycyny pracy potrzeb osób niepełnosprawnych, która nie może przekroczyć 15 proc. kosztów związanych z przystosowaniem tworzonych lub istniejących stanowisk pracy do potrzeb osób niepełnosprawnych.

W przypadku pracodawców wykonujących działalność gospodarczą zwrot kosztów stanowi pomoc publiczną udzielaną zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z 6 sierpnia 2008 r. w zakresie dotyczącym pomocy na rekompensatę dodatkowych kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników niepełnosprawnych. Maksymalny limit z tytułu tej pomocy wynosi 10 mln euro rocznie dla jednego przedsiębiorcy.

Jeżeli po zawarciu umowy okaże się, że okres zatrudnienia osoby niepełnosprawnej będzie krótszy niż 36 miesięcy, pracodawca jest obowiązany zwrócić PFRON za pośrednictwem starosty środki w wysokości równej 1/36 ogólnej kwoty zwrotu za każdy miesiąc brakujący do upływu 36-miesięcznego okresu, przy czym wysokość zwrotu nie może być mniejsza niż 1/6 uzyskanej kwoty. Pracodawca dokonuje zwrotu w terminie trzech miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy z osobą niepełnosprawną. Może jednak uwolnić się od obowiązku zwrotu środków, jeżeli zatrudni w terminie trzech miesięcy od dnia rozwiązania stosunku pracy z osobą niepełnosprawną inną osobę niepełnosprawną skierowaną do pracy przez powiatowy urząd pracy, przy czym wynikająca z tego powodu przerwa nie jest wliczana do okresu wymaganego umową. Następuje wtedy zawieszenie biegu tego okresu aż do momentu zatrudnienia nowej osoby niepełnosprawnej.

Wnioskodawcą może być pracodawca zarówno z chronionego, jak i otwartego rynku pracy, który zatrudnia pracowników do pomocy osobom niepełnosprawnym w pracy.

Refundacji podlega kwota wynagrodzenia pracownika pomagającego pracownikowi niepełnosprawnemu za czas poświęcony wyłącznie na pomoc w zakresie czynności ułatwiających mu komunikowanie się z otoczeniem, a także czynności niemożliwych lub trudnych do samodzielnego wykonania przez pracownika niepełnosprawnego na stanowisku pracy.

Wysokość zwrotu stanowi iloczyn kwoty najniższego wynagrodzenia i ilorazu liczby godzin w miesiącu przeznaczonych wyłącznie na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu i miesięcznej liczby godzin pracy pracownika niepełnosprawnego w miesiącu, przy czym liczba godzin przeznaczonych wyłącznie na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu nie może przekraczać liczby godzin odpowiadającej 20 proc. liczby godzin pracy pracownika w miesiącu.

Postępowanie w sprawie przyznania pracodawcy zwrotu kosztu zatrudnienia asystenta osoby niepełnosprawnej prowadzone jest według tych samych zasad, co w przypadku zwrotu kosztów tworzenia lub przystosowania miejsc pracy, z wykorzystaniem tego samego formularza wniosku.

Odrębności dotyczą treści umowy, która dodatkowo powinna określać maksymalną liczbę godzin przeznaczanych miesięcznie przez zatrudnionego pracownika na pomoc pracownikowi niepełnosprawnemu, oraz dokumentacji przedkładanej staroście, co wynika ze specyfiki kosztów podlegających refundacji.

Ustawodawca nie uzależnił wsparcia na szkolenia od posiadania statusu zakładu pracy chronionej, więc podmiotem uprawnionym do ubiegania się o wsparcie może być każdy pracodawca ponoszący koszty związane ze szkoleniem niepełnosprawnych pracowników.

Do kosztów szkolenia kwalifikujących się do zwrotu zalicza się:

● wynagrodzenia osób prowadzących szkolenie,

● wynagrodzenia tłumacza języka migowego albo lektora dla niewidomych, lub opiekuna zatrudnionej osoby niepełnosprawnej ruchowo zaliczonej do znacznego stopnia niepełnosprawności,

● koszty podróży zarówno osób prowadzących szkolenie, jak i uczestników szkolenia,

● koszty podróży przewodnika lub opiekuna zatrudnionej osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego stopnia niepełnosprawności,

● koszty zakwaterowania i wyżywienia osób prowadzących szkolenie i uczestników szkolenia oraz tłumacza języka migowego albo lektora dla osób niewidomych,

● koszty usług doradczych związanych z danym szkoleniem,

● koszty obsługi administracyjno-biurowej stanowiące wydatki bieżące związane z realizacją szkolenia,

● koszty wynajmu pomieszczeń związanych bezpośrednio z realizacją szkolenia,

● koszty amortyzacji narzędzi i wyposażenia w zakresie, w jakim są one wykorzystywane na potrzeby szkolenia, z wyłączeniem narzędzi i wyposażenia zakupionych w ramach wsparcia ze środków publicznych w okresie siedmiu lat przed realizacją szkolenia,

● koszty materiałów szkoleniowych.

Poza kosztami szkolenia zrefundowane mogą być również koszty zatrudnienia pracownika, jakie ponosi pracodawca w okresie, w którym pracownik ten uczestniczy w szkoleniu.

Zwrotowi podlegają jedynie koszty zatrudnienia dotyczące czasu faktycznego uczestnictwa w szkoleniu.

Wniosek o pomoc na szkolenia należy złożyć do starosty właściwego ze względu na miejsce siedziby pracodawcy. Obligatoryjne elementy wniosku określa rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 30 marca 2009 r. w sprawie warunków i trybu dokonywania refundacji kosztów szkolenia pracowników niepełnosprawnych. Są to m.in.:

● dane dotyczące wnioskodawcy,

● wnioskowana kwota refundacji,

● informacja o planowanych kosztach szkolenia,

● informacja o szkoleniu wraz z uzasadnieniem jego wyboru oraz o liczbie osób niepełnosprawnych, które wezmą udział w szkoleniu,

● opis projektu szkoleniowego.

W przypadku stwierdzenia jakichkolwiek nieprawidłowości starosta wzywa wnioskodawcę do ich usunięcia .

O pozytywnym lub negatywnym rozpatrzeniu wniosku pracodawca jest informowany w terminie 30 dni od dnia otrzymania kompletnego wniosku przez starostę.

Negatywne rozpatrzenie wniosku wymaga uzasadnienia, natomiast pozytywne łączy się z zaproszeniem do negocjacji warunków umowy.

W przypadku osiągnięcia konsensusu podpisywana jest umowa, która zawiera takie elementy jak m.in. termin przekazania i wysokość refundacji ustalonej w wyniku negocjacji oraz liczba osób niepełnosprawnych, które zostały skierowane na szkolenie.

Kwota refundacji zasila rachunek bankowy pracodawcy w terminie 14 dni od dnia przedstawienia przez pracodawcę dokumentów potwierdzających poniesienie kosztów kwalifikowalnych.

W myśl przepisu art. 41 ust. 2 ustawy wysokość pomocy nie może przekroczyć 80 proc. kosztów szkolenia pracowników niepełnosprawnych i wysokości dwukrotnego przeciętnego wynagrodzenia przypadającego na jedną osobę.

W przypadku pracodawców wykonujących działalność gospodarczą refundacja kosztów szkoleń udzielana jest zgodnie z przepisami rozporządzenia Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu.

Wartość refundacji brutto na jeden projekt szkoleniowy nie może przekroczyć kwoty stanowiącej równowartość 2 mln euro.

Refundacja stanowi pomoc de minimis, co również limituje jej wysokość

Zwrotowi nie podlegają koszty poniesione przez pracodawcę przed dniem podpisania umowy

W sytuacji gdy okres zatrudnienia osoby niepełnosprawnej będzie krótszy niż 36 miesięcy, pracodawca jest obowiązany zwrócić PFRON za pośrednictwem starosty środki w wysokości równej 1/36 ogólnej kwoty zwrotu za każdy miesiąc brakujący do upływu 36-miesięcznego okresu, przy czym wysokość zwrotu nie może być mniejsza niż 1/6 uzyskanej kwoty

@RY1@i02/2010/161/i02.2010.161.168.0006.001.jpg@RY2@

Dozwolona pomoc w zależności od rodzaju szkolenia i typu przedsiębiorstwa

@RY1@i02/2010/161/i02.2010.161.168.0006.002.jpg@RY2@

Fot. Wojciech Górski

Małgorzata Tylewicz, ekspert z zakresu prawa pracy

Małgorzata Tylewicz

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 z późn. zm.)

Art. 25¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 41 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 14, poz. 92 z późn. zm.).

Rozporządzenie Komisji (WE) nr 800/2008 z 6 sierpnia 2008 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (Dz.Urz. WE L 214).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 17 października 2007 r. w sprawie zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy osoby niepełnosprawnej (Dz.U. nr 194, poz. 1404 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 30 czerwca 2009 r. w sprawie zwrotu dodatkowych kosztów związanych z zatrudnianiem pracowników niepełnosprawnych (Dz.U. nr 109, poz. 913).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 30 marca 2009 r. w sprawie warunków i trybu dokonywania refundacji kosztów szkolenia pracowników niepełnosprawnych (Dz.U. nr 57, poz. 472).