Nie zawsze należy stosować przepisy wynikające z kodeksu pracy

Oprócz takich specjalnych ustaw, sytuację prawną niektórych grup zawodowych kształtują przepisy określające ustrój określonych organów np. sądów.

Pracownik, którego obejmują wspomniane przepisy szczególne, ustalając własne uprawnienia oraz zobowiązania, powinien sięgnąć do swojej pragmatyki pracowniczej. Dopiero wówczas, gdy dane zagadnienie nie jest uregulowane w tych przepisach, pomocnicze zastosowanie znaleźć może kodeks pracy (art. 5).

W przypadku poszczególnych grup zatrudnionych różnice w stosunku do ogólnych zasad wynikających z kodeksu pracy dotyczyć mogą wielu zagadnień takich jak:

● ustalenie czasu pracy,

● urlopów,

● zasad wynagradzania.

Należy też mieć świadomość tego, iż nie zawsze regulacje pragmatyk pracowniczych muszą kształtować sytuację prawną pracownika w sposób równie korzystny co kodeks pracy. Z zajmowaniem pewnych stanowisk łączy się bowiem większa odpowiedzialność niż ta, która dotyczy zwykłego pracownika. Prowadzi to często do nałożenia szerszego zakresu obowiązków niż te wynikające z k.p.

Najliczniejszą grupą pracowników, do których stosuje się przepisy szczególne, są nauczyciele. Stosunki pracy nauczycieli regulowane są przez przepisy ustawy - Karta nauczyciela. W stosunku do tej grupy pracowników szczególnie istotne odmienności występują odnośnie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy, które to zasady Karta nauczyciela reguluje w sposób kompleksowy. Przepisy kodeksu pracy w tym zakresie nie znajdują więc w ogóle zastosowania. Warto dodać, iż rozwiązanie to zostało niedawno uznane za zgodne z konstytucją (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 czerwca 2010 r., K 29/07, Dz.U.RP nr 117, poz. 789). Materia, jaką reguluje Karta nauczyciela, nie zawiera jednak wszystkich przepisów określających sytuację prawną nauczycieli - np. przepisów o roszczeniach należnych pracownikowi w związku z naruszającym postanowienia kodeksu pracy rozwiązaniem umowy o pracę. W takiej sytuacji, poprzez zastosowanie art. 5 k.p., uprawnienia do żądania przez nauczyciela wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy określić można na podstawie art. 57 k.p. (por. uchwała Sądu Najwyższego z 25 października 1995 r., I PZP 30/95, OSNAP 1996/10/139).

Kolejną grupą zawodową zatrudnioną w oświacie, do której stosuje się właściwe dla niej przepisy szczególne, są nauczyciele akademiccy, których stosunki pracy reguluje ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym. Bardzo liczne są również grupy pracowników urzędów państwowych, których prawa i obowiązki określone są ustawą o pracownikach urzędów państwowych, czy pracownicy samorządowi, których dotyczy ustawa o pracownikach samorządowych.

Pragmatyki obejmują też wiele innych, mniejszych grup pracowniczych. Wspomnieć należy o pracownikach sądów i prokuratur, jednostek badawczo-rozwojowych czy kuratorów. Wszystkie powyżej wskazane przepisy dotyczą pracowników, którzy świadczą pracę w takim rozumieniu, jakie wynika z kodeksu pracy Oprócz nich występują jeszcze pragmatyki służbowe, regulujące stosunki służby np. funkcjonariuszy Policji, żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy służby więziennej czy strażaków. Również w tym przypadku, chociaż zatrudnienie tych osób nie ma charakteru pracowniczego, przepisy regulujące ich służbę mogą odsyłać do odpowiedniego stosowania niektórych przepisów kodeksu pracy.

Aby jakikolwiek przepis k.p. dotyczący takich funkcjonariuszy mógł znaleźć zastosowanie, konieczne jest jednak wyraźne odesłanie do niego, zawarte w pragmatyce służbowej. Wynika to z faktu, że stosunki służby nie są stosunkami pracy, zaś funkcjonariusze służb państwowych nie są pracownikami w rozumieniu art. 2 k.p. (por. wyrok SN z 7 kwietnia 2009 r., I PK 218/08, M.P.Pr. 2009/7/372).

Mimo że sytuacja prawna pracowników, do których zastosowanie znajduje art. 5 k.p., jest regulowana w pierwszej kolejności przepisami innymi niż k.p., to również do tych pracowników znajdują często zastosowanie przepisy zakładowego prawa pracy - regulaminów czy układów zbiorowych.

W takiej sytuacji, zgodnie z ogólnymi zasadami hierarchii źródeł prawa pracy, w pierwszej kolejności zastosowanie znajdą te właśnie przepisy, o ile w sposób bardziej korzystny kształtują pozycję pracownika, co wynika z art. 9 k.p. W drugiej kolejności zastosować należy pragmatykę pracowniczą i dopiero ostatecznie kodeks pracy.

@RY1@i02/2010/161/i02.2010.161.168.002a.001.jpg@RY2@

Fot. Archiwum

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu