Sankcje finansowe mogą być przewidziane jedynie w umowie

Kara umowna (art. 483 par. 1 k.c.) nie może być zastrzeżona na wypadek wyrządzenia przez pracownika szkody wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych.

Teresa K. pracowała w agencji celnej na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. 2 kwietnia 2002 r. złożyła pisemne oświadczenie, w którym zobowiązała się, że w okresie od dnia podpisania tego oświadczenia do końca trzeciego roku, licząc od daty rozwiązania umowy o pracę, uzyskanych informacji handlowych nie udostępni innym podmiotom gospodarczym. W przypadku naruszenia tych warunków zobowiązała się natomiast do zapłaty kary umownej w wysokości 10 000 zł.

7 października 2003 r. pracodawca wypowiedział Teresie K. umowę o pracę (okres wypowiedzenia upływał 30 listopada 2003 r.).

Od 1 listopada 2003 r., czyli w okresie biegnącego wypowiedzenia, Teresa K. świadczyła pracę w firmie K. Zajmowała się dokonywaniem odpraw celnych i organizacją wywozu towaru do klienta. W trakcie tego zatrudnienia sygnowała pisma kierowane do agencji celnej, podważając jakość wykonywanych przez nią usług.

27 listopada 2003 r. agencja celna rozwiązała z Teresą K. umowę o pracę bez wypowiedzenia w związku z ciężkim naruszeniem podstawowych obowiązków służbowych, co polegało na wykonywaniu usług o podobnym lub identycznym charakterze w czasie trwania stosunku pracy - na rzecz innego pracodawcy.

Wyrokiem z 10 maja 2005 r. sąd rejonowy oddalił powództwo Teresy K. o odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia, gdyż rzeczywiście świadczyła pracę konkurencyjną wobec pracodawcy - agencji celnej. Sąd stwierdził ponadto, że oświadczenia Teresy K. nie można uznać za umowę o zakazie konkurencji, bowiem w jej ramach konieczne jest określenie odszkodowania dla pracownika za czas obowiązywania zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy.

Wyrokiem z 23 listopada 2006 r. sąd okręgowy oddalił apelację agencji celnej dotyczącą zasądzenia kary umownej, wynikającej ze złożonych przez Teresę K. oświadczeń.

Sąd okręgowy podniósł, że fakt, iż nie doszło do zawarcia umowy między stronami, wyłącza możliwość oceny zawartego w jednostronnym oświadczeniu Teresy K. zobowiązania finansowego jako zobowiązania do zapłaty kary umownej w rozumieniu art. 483 k.c. Zdaniem sądu, możliwość zastosowania kar umownych na gruncie prawa pracy jest ograniczona wyłącznie do umów o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy.

Skargę kasacyjną złożył pracodawca - agencja celna.

Zdaniem Sądu Najwyższego, przepis art. 483 par. 1 k.c. przewiduje możliwość zastrzeżenia, iż naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna) jedynie w umowie. Skoro zatem strony nie zawarły takiej umowy, to prawidłowo sąd okręgowy przyjął, iż zobowiązanie Teresy K. do zapłaty kwoty 10 000 zł nie może być zakwalifikowane jako zastrzeżenie kary umownej. Pracodawca nie jest więc uprawniony do żądania zapłaty takiej kwoty na podstawie art. 483 par. 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.

W myśl art. 300 k.p., do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy k.c., ale tylko w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy, do których nie można zaliczyć odpowiedzialności pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych.

przygotował Maciej Kasperowicz