Alimenty mogą być potrącane z pensji pracownika bez wszczynania egzekucji

Uzyskanie sum na zaspokojenie roszczeń alimentacyjnych może nastąpić w trybie postępowania egzekucyjnego albo bezegzekucyjnego. Wybór ten zależy od wierzyciela, czyli od osoby uprawnionej do alimentów. Z tym wiążą się określone obowiązki pracodawcy.

W przypadku gdy wierzyciel wybierze tryb postępowania egzekucyjnego, egzekucję będzie prowadził komornik. On zajmie się m.in. odszukaniem dłużnika, jego miejsca pracy, zawiadomieniem pracodawcy o konieczności dokonywania potrąceń.

Potrąceń na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych wierzyciel może żądać też bez wszczynania postępowania egzekucyjnego. Taką możliwość przewiduje art. 88, par. 1 k.p. Na przykład matka, która reprezentuje dziecko w sprawie o alimenty, była żona uprawniona do świadczeń alimentacyjnych, mogą po uzyskaniu tytułu wykonawczego wystąpić z wnioskiem o dokonywanie potrąceń bezpośrednio nie do komornika, ale do zakładu pracy. Podstawę dokonania potrąceń w takiej sytuacji stanowi wniosek z załączonym tytułem wykonawczym (art. 88, par. 2 k.p.). Czynności te wywierają takie same skutki prawne jak pismo złożone przez komornika o zajęciu określonej części wynagrodzenia pracownika.

Przepis art. 88 k.p. przewiduje obowiązek pracodawcy dokonywania potrąceń z pensji zasądzonych alimentów.

Podstawą potrącenia w trybie bezegzekucyjnym jest wniosek wierzyciela z załączonym tytułem wykonawczym. Zgodnie z treścią art. 1082 k.p.c. sąd nadaje z urzędu klauzulę wykonalności tytułowi egzekucyjnemu zasądzającemu alimenty i tytuł wykonawczy doręcza wierzycielowi. Może nim być prawomocne lub podlegające natychmiastowej wykonalności orzeczenie sądowe, ugoda sądowa lub nakaz zapłaty.

Pracodawca nie może dokonywać potrąceń poza postępowaniem egzekucyjnym, gdy należności te mają być ściągane na rzecz kilku wierzycieli, a część wynagrodzenia, która może zostać potrącona, nie wystarcza na pełne ich pokrycie (art. 88, par. 1 pkt 1 k.p.).

W takiej sytuacji interesy wierzycieli są ze sobą sprzeczne i konieczne jest sporządzenie przez komornika planu podziału uzyskanej sumy. Obowiązek ten wynika z art. 1023 par. 2 k.p.c.

Pracodawca nie może dokonywać poza postępowaniem egzekucyjnym potrąceń z wynagrodzenia na pokrycie należności alimentacyjnych także wtedy, gdy w stosunku do wynagrodzenia pracownika została wszczęta egzekucja sądowa lub administracyjna (art. 88, par. 1 pkt 2).

W razie wystąpienia jednej z wymienionych sytuacji pracodawca jest zwolniony z obowiązku wykonywania w trybie pozaegzekucyjnym tytułu wykonawczego. W tych przypadkach odmawia przyjęcia tytułu do wykonania.

Kodeks pracy nie reguluje jednak sytuacji, gdy w trakcie dokonywania przez pracodawcę potrąceń wystąpi jedna z okoliczności wykluczających to potrącenie w omawianym trybie. Może wówczas powstać wątpliwość, czy pracodawca wtedy zaprzestaje potrąceń i zwraca tytuł wykonawczy wierzycielowi, czy też przekazuje komornikowi akta sprawy wraz z potrąconymi kwotami.

W literaturze przeważa pogląd, że w tym przypadku pracodawca powinien przekazać komornikowi akta sprawy wraz z potrąconymi kwotami. To natomiast powoduje wszczęcie postępowania egzekucyjnego przeciwko pracownikowi z urzędu.

Pracodawca dokonując potrąceń świadczeń alimentacyjnych z wynagrodzenia za pracę, powinien stosować zasady określone w art. 87 k.p. Na odliczenia te nie jest wymagana zgoda pracownika.

Pojecie "wynagrodzenie za pracę" użyte w powyższym przepisie obejmuje oprócz wynagrodzenia zasadniczego także inne składniki pensji, np. dodatek za nadgodziny, stażowy, funkcyjny, premie, odprawę rentową, emerytalną, nagrodę jubileuszową itd.

Zanim jednak pracodawca dokona potrącenia właściwego, z należnego pracownikowi wynagrodzenia powinien odliczyć wartość składek na ubezpieczenia społeczne oraz zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Po dokonaniu tych operacji pracodawca może przystąpić do potrącenia świadczeń alimentacyjnych.

Kwoty egzekwowane na ich zaspokojenie korzystają z najdalej idącego uprzywilejowania. Potrąceń z tego tytułu dokonuje się w pierwszej kolejności, a ich wysokość została określona na najwyższym poziomie i nie podlega modyfikacji w przypadku minimalnego wynagrodzenia. Roszczenia alimentacyjne mogą być zaspokojone z pełnej kwoty nagrody z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, a także należności przysługujących pracownikom z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej (art. 87 par. 5 k.p.). Kodeks pracy ściśle określa granice potrąceń. Egzekucji świadczeń alimentacyjnych dokonuje się do wysokości 3/5 wynagrodzenia.

Zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 90 k.p. do potrąceń w trybie bezegzekucyjnym odpowiednie zastosowanie mają zasady określone w kodeksie postępowania cywilnego oraz ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W razie więc zmiany stosunku pracy, nawiązania nowego stosunku pracy oraz w przypadku przejęcia zakładu pracy przez innego pracodawcę zajęcie pensji zachowuje moc (art. 884, par. 1 k.p.c., art. 72 par. 2 u.p.e.a.). Obowiązuje ono również w odniesieniu do wynagrodzenia należnego dłużnikowi z tytułu dodatkowego zatrudnienia, które podjął on u tego samego lub innego pracodawcy po dokonywaniu potrąceń.

Jeżeli stosunek pracy ustał, na pracodawcy ciąży obowiązek umieszczenia w wydawanym pracownikowi świadectwie pracy wzmianki o zajęciu wynagrodzenia za pracę, która powinna określać wierzyciela i podawać wysokość potrąconych już kwot.

Na pracodawcy, któremu zatrudniony pracownik przedstawia świadectwo pracy ze wzmianką o zajęciu wynagrodzenia, ciąży obowiązek niezwłocznego zawiadomienia dawnego pracodawcy i wierzyciela o zatrudnieniu pracownika (art. 884, par. 3 k.p.c., art. 75 par. 3 k.p.a.). Jeżeli pracownik nie okazał nowemu pracodawcy świadectwa pracy, to na nowym pracodawcy ciąży obowiązek zawiadomienia poprzedniego pracodawcy o zatrudnieniu pracownika, gdy w inny sposób dowie się o poprzednim pracodawcy, chyba że pracownik przedstawi zaświadczenie tego pracodawcy, że wynagrodzenie nie było zajęte (art. 884 par. 3 k.p.c.).

Pracownik otrzymuje pensję w minimalnej wysokości. W 2010 roku wynosi ona 1317 zł. Do pracodawcy wpływa wniosek żony pracownika o potrącanie, bez wszczynania egzekucji komorniczej, z wynagrodzenia męża 600 zł alimentów zasądzonych na dziecko. W załączeniu do wniosku dołącza wyrok sądu opatrzony klauzulą wykonalności.

1) składki ZUS: 1317 zł x 13,71% = 180,57 zł

2) podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia zdrowotne: 1317 zł - 180,57 zł = 1136,43zł

3) składka na ubezpieczenie zdrowotne (9%): 1136,43 zł x 9% = 102,28 zł

4) składka na ubezpieczenie zdrowotne odliczana od dochodu (7,75%): 1136,44 x 7,75% = 88,07 zł

5) podstawa opodatkowania: 1317 zł - (111,25 zł + 180,57 zł) = 1.025,18 zł, po zaokrągleniu 1025 zł;

6) podatek: 1025 zł × 18 %) = 184,50,

7) ulga podatkowa = 46,33

8) zaliczka na podatek: 184,50 - 46,33= 138,17

9) zaliczka na podatek po odliczeniu składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegające odliczeniu: 138,17 zł - 88,07 zł = 50,10 zł, po zaokrągleniu 50 zł,

10) Wynagrodzenie netto: 1317 zł - (180,57 zł + 102,28 zł + 50 zł) = 984,15 zł.

Świadczenia alimentacyjne można potrącać do wysokości 3/5 wynagrodzenia.

W przypadku tego pracownika jest to kwota 590,49 zł.

Do wypłaty pracownikowi zostanie 726,51 zł.

Leszek Jaworski

leszek.jaworski@infor.pl

Art. 87, art. 88, art. 90 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).