Jakie urlopy przysługują osobom niepełnosprawnym

Pracodawcy są zobowiązani zapewnić zatrudnionym u siebie osobom niepełnosprawnym dostęp do środków rehabilitacji zawodowej. Działania, na rzecz aktywizacji takich osób, nie są uważane za dyskryminujące innych pracowników. Wśród przewidzianych ułatwień w wykonywaniu pracy przez osoby niepełnosprawne istotną rolę odgrywają zwolnienia w celu korzystania z rehabilitacji przez niepełnosprawnego pracownika. Są to: zwolnienia na czas badań, na udział w turnusie rehabilitacyjnym oraz dodatkowy 10-dniowy urlop wypoczynkowy. Pracownikowi takiemu przysługuje także dodatkowa 15-minutowa przerwa w pracy, wliczana do czasu pracy i przeznaczona na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek.

Pracownikowi zaliczonemu do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba niepełnosprawna nabywa po przepracowaniu roku po dniu zaliczenia jej do jednego z wymienionych stopni niepełnosprawności (art. 19 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych - t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 14, poz. 92 - zwana dalej ustawą).

Orzeczenie o niepełnosprawności powinno zawierać m.in.:

● datę jego wydania,

● datę złożenia wniosku,

● datę lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności.

Jako dzień zaliczenia do stopnia niepełnosprawności należy uznać datę powstania stopnia niepełnosprawności. Gdyby przyjąć jako ten dzień datę wydania orzeczenia, wówczas mielibyśmy do czynienia z nieuzasadnionym różnicowaniem uprawnień pracowników, którzy np. w tym samym dniu złożyli wniosek o potwierdzenie stopnia niepełnosprawności, przy czym z powodów proceduralnych otrzymali orzeczenie wydane w różnych datach.

Dodatkowy urlop nie przysługuje, jeżeli pracownik ma prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych (np. pracownik naukowy Państwowej Akademii Nauk ma prawo do 36 dni) lub do urlopu dodatkowego na podstawie odrębnych przepisów (np. sędzia). Jednak, gdyby wymiar dodatkowego urlopu byłby niższy niż 10 dni roboczych, pracownikowi przysługuje urlop dodatkowy dla niepełnosprawnego (czyli całe 10 dni).

Należy jednak podkreślić, iż pracownik zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, który uzyska orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie nabywa prawa do kolejnych 10 dni dodatkowego urlopu. Nadal korzysta z 10 dodatkowych dni, które mu przysługują po roku od zaliczenia do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi zaliczonemu do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, chociażby nie wystąpił do pracodawcy o przyznanie takiego urlopu (wyrok SN z 29 czerwca 2005 r., II PK 339/04, OSNP 2006/9-10/150).

Udzielając urlopu pracownikom niepełnosprawnym zaliczonym do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, należy pamiętać, że obowiązuje ich siedmiogodzinna norma dobowa czasu pracy. Oznacza to, że urlopu udziela się na dni pracy pracownika w wymiarze godzinowym przyjmując, że jeden dzień urlopu odpowiada siedmiu godzinom pracy (art. 154² par. 2 i 3 k.p.). Takie siedmiogodzinne ograniczenie nie dotyczy pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu oraz gdy lekarz wyraził zgodę na dłuższą pracę.

Podsumowując, pracownik o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma rocznie prawo do urlopu w wymiarze: 20 dni + 10 dodatkowych (30 dni x 7 godzin = 210 godzin) albo 26 dni + 10 dodatkowych (36 dni x 7 godzin = 252 godzin). Jednakże wymiar dodatkowego urlopu wypoczynkowego ulegnie zmniejszeniu, jeżeli pracownik wyjedzie na turnus rehabilitacyjny.

Kolejne zwolnienia od pracy wynikają z prawa pracownika niepełnosprawnego do rehabilitacji leczniczej, zawodowej i społecznej. Rehabilitacja zawodowa ma na celu ułatwienie osobie niepełnosprawnej uzyskania i utrzymania odpowiedniego zatrudnienia i awansu zawodowego. Może to osiągnąć korzystając z poradnictwa zawodowego, szkolenia zawodowego i pośrednictwa pracy. Natomiast rehabilitacja społeczna umożliwia osobom niepełnosprawnym uczestnictwo w życiu społecznym. Do podstawowych form aktywności wspomagającej proces rehabilitacji zawodowej i społecznej osób niepełnosprawnych zalicza się ich udział w warsztatach terapii zajęciowej oraz w turnusach rehabilitacyjnych (art. 10 ustawy). Przez turnus należy przy tym rozumieć zorganizowaną formę aktywnej rehabilitacji połączonej z elementami wypoczynku. Korzystają z niego zarówno osoby o znacznym, jak i umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Do udziału w takim turnusie osoby niepełnosprawne kierowane są na wniosek lekarza, pod którego opieką się znajdują (art. 10f ust. 1 pkt 2 ustawy). We wniosku lekarz określa rodzaj turnusu i czas jego trwania. Takie skierowanie niepełnosprawny pracownik powinien przedstawić pracodawcy w terminie, który umożliwi zapewnienie normalnego toku pracy w zakładzie.

Pracownik niepełnosprawny otrzymał skierowanie na turnus rehabilitacyjny. Z powodu zaniedbania wniosek ten przedstawił pracodawcy w piątek, podczas gdy turnus rozpoczynał się w najbliższy poniedziałek. Pracodawca nie miał prawa odmówić udzielenia pracownikowi zwolnienia, ale nałożył na niego karę upomnienia i pouczył w formie pisemnej, w jakich terminach powinien takie wnioski w przyszłości składać.

Pracodawca udziela pracownikowi zwolnienia na podstawie prawidłowo wypełnionego wniosku od lekarza. Na taki turnus rehabilitacyjny pracownik może wyjechać nie częściej niż raz w roku, na maksimum 21 dni roboczych (art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy). Ponadto dni wolne na turnus oraz urlop dodatkowy niepełnosprawnego (10 dni) nie mogą łącznie przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym (art. 20 ust. 3 ustawy).

Zwolnienie na udział w turnusie jest płatne. Pracownikowi przysługuje za ten czas wynagrodzenie obliczane jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy (art. 20 ust. 2 ustawy). Ponadto, niepełnosprawny pracownik może złożyć w powiatowym centrum pomocy rodzinie wniosek o dofinansowanie uczestnictwa w turnusie (art. 10f ust. 3 ustawy).

Pracownik będący osobą niepełnosprawną wyjechał na 3-tygodniowy turnus rehabilitacyjny. Wykorzystał zatem 15 dni roboczych zwolnienia. W związku z tym ma prawo jeszcze do 6 dni dodatkowego urlopu wypoczynkowego.

Pracownik o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności ma prawo do zwolnienia od pracy w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy, jeżeli czynności te nie mogą być wykonane poza godzinami pracy (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy). Za czas takiego zwolnienia zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jest ono obliczane jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy (art. 20 ust. 2 ustawy). O częstotliwości i czasie trwania zabiegów leczniczych decyduje lekarz oraz specjalista przeprowadzający zabiegi. Pracodawca nie jest uprawniony do wyznaczania pracownikowi niepełnosprawnemu żadnych limitów czasowych, w których może korzystać z tego zwolnienia. Należy podkreślić, że jest to dodatkowe uprawnienie pracownika niepełnosprawnego. Oznacza to, że ma on prawo do zwolnień od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na badania wstępne, okresowe i kontrolne oraz dla kobiet w ciąży, na zasadach dotyczących wszystkich pracowników.

Ewa Drzewiecka

gp@infor.pl

Art. 10, 10f ust. 1 pkt 2 i ust. 3, 17, 19 i 20 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 14, poz. 92).

Art. 152, 154 par. 1, 154² par. 2 i 3 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 13 ust. 2 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. nr 139, poz. 1328 z późn. zm.).

Par. 1 rozporządzenia ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej z 22 maja 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania zwolnień od pracy osobom o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym (Dz.U. nr 100, poz. 927).