Za niewykorzystany czas odpoczynku nie przysługuje wynagrodzenie

W razie nieudzielenia odpowiednich okresów odpoczynku pracownik może dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia na zasadach ogólnych.

Dorota B. była lekarzem zatrudnionym w Samodzielnym Publicznym Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej. Ze względu na pełnienie dyżurów medycznych częściowo nie korzystała z przewidzianych w art. 132 k.p. i art. 133 k.p. obligatoryjnych okresów odpoczynku. W związku z rozwiązaniem umowy Dorota B. wniosła pozew do sądu rejonowego o zapłatę za niewykorzystane okresy odpoczynku.

Sąd rejonowy zasądził na jej rzecz wskazaną kwotę pieniężną, stosując w drodze analogii przepisy art. 171 par. 1 i art. 172 k.p. przyznające pracownikowi prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Pracodawca wniósł apelację od wyroku sądu rejonowego. Sąd okręgowy uchylił wyrok sądu rejonowego. Uzasadniając oddalenie powództwa, sąd okręgowy stwierdził, że dyrektywy Unii Europejskiej wykluczają żądanie ekwiwalentu pieniężnego za nieudzielony czas wolny i że w ten sam sposób wypowiedział się Sąd Najwyższy w uchwałach I PZP 10/07 (OSNP 2008/23-24/342) oraz I PZP 11/07 (OSNP 2008/17-18/247).

Zdaniem sądu okręgowego jedynym roszczeniem przysługującym pracownikowi jest roszczenie o udzielenie czasu wolnego, który nie został mu wcześniej udzielony. Celem regulacji będącej przedmiotem sporu jest zapewnienie pracownikowi prawa do odpoczynku i zachowanie zasad prawidłowej higieny pracy, brak jest natomiast podstaw do stosowania zasad obliczania i przyznawania ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy.

Skargę kasacyjną złożyła Dorota B.

Sąd Najwyższy uznał skargę za nieuzasadnioną. Stwierdził, że w odniesieniu do stosowania przepisów przyznających prawo do ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy (art. 171 k.p. i art. 172 k.p.), w drodze analogii do uprawnień wynikających z uniemożliwienia przez pracodawcę wykorzystania przez pracownika przysługującego mu obligatoryjnego czasu odpoczynku (art. 132 k.p. i art. 133 k.p.) należy podzielić pogląd sądu okręgowego, że jest to niedopuszczalne. Podobieństwo między tymi dwiema sytuacjami jest zbyt odległe, aby można przez analogię stosować przepisy o ekwiwalencie za niewykorzystany urlop do pozbawienia pracownika obligatoryjnego okresu odpoczynku.

Zasadnicza różnica między tymi dwoma rodzajami czasu wolnego polega na tym, że za okres urlopu pracownik ma prawo do wynagrodzenia (dlatego służy mu ekwiwalent pieniężny w razie niewykorzystania urlopu w naturze), które to prawo nie przysługuje za obligatoryjny czas odpoczynku.

Sąd Najwyższy przytoczył uchwałę składu siedmiu sędziów z 13 marca 2008 r., (I PZP 11/07, OSNP 2008/17-18/247) oraz uchwałę Sądu Najwyższego z 8 marca 2008 r., (I PZP 10/07, OSNP 2008/ 23-24/342). Zgodnie z tymi orzeczeniami, w razie nieudzielenia odpowiednich okresów odpoczynku pracownik może dochodzić odszkodowania lub zadośćuczynienia na zasadach ogólnych.

Pracownikowi przysługuje w każdym tygodniu prawo do co najmniej 35 godzin nieprzerwanego odpoczynku, obejmującego co najmniej jedenaście godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego.

Opracował Maciej Kasperowicz