Nie każdy nauczyciel może skorzystać z urlopu na żądanie

Nauczyciele zatrudnieni w szkołach, w których przewidziano ferie szkolne, dysponują urlopem wypoczynkowym w wymiarze znacznie większym niż pracownicy zatrudnieni na podstawie kodeksu pracy. Przysługuje im bowiem urlop w wymiarze:

● dwóch tygodni okresie ferii zimowych (w różnych terminach w zależności od województwa),

● odpowiadającym okresowi od dnia zakończenia zajęć dydaktycznych w czerwcu do dnia 31 sierpnia każdego roku.

Konsekwencją wspomnianego ukształtowania prawa do urlopu jest nałożenie na nauczyciela obowiązku wykorzystania go w okresie ferii szkolnych. Skutkuje to tym, iż pracodawca nie ma możliwości udzielenia w zgodzie z prawem nauczycielowi zatrudnionemu w szkole feryjnej urlopu wypoczynkowego w okresie trwania zajęć szkolnych, chyba że posiada on uprawnienie do urlopu uzupełniającego. Jeżeli nauczyciel szkoły, w której przewidziano ferie, z różnych przyczyn musi skorzystać z urlopu w czasie zajęć szkolnych, jedynym wyjściem jest dla niego złożenie wniosku o udzielenie urlopu bezpłatnego na okres przewidywanej nieobecności w pracy.

Urlop ten może być przyznany nauczycielowi z ważnych przyczyn. Znaczenie tego pojęcia nie zostało jednak bliżej wyjaśnione w przepisach. Od oceny dyrektora szkoły zależało będzie czy takie ważne przyczyny zaistniały.

Nauczyciel zatrudniony w placówce, w której w organizacji pracy przewidziano ferie szkolne, nabywa prawo do pierwszego urlopu dopiero w ostatnim dniu poprzedzającym ferie. Prawo do drugiego i dalszych urlopów nauczyciel uzyskuje z dniem 1 stycznia każdego następnego roku kalendarzowego. Gdyby zatrudnienie nauczyciela na czas określony trwało krócej niż dziesięć miesięcy, ma on prawo do urlopu w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego. Jeden miesiąc pracy odpowiada wtedy pięciu, sześciu dniom urlopu.

Odmiennie kształtują się uprawnienia do urlopu tych nauczycieli, którzy nie są zatrudnieni w placówkach feryjnych. Rozgraniczyć tu należy dwie grupy nauczycieli - pierwsza to nauczyciele zatrudnieni na podstawie Karty nauczyciela w szkołach i innych jednostkach, w których nie przewidziano ferii szkolnych. Druga to nauczyciele zatrudnieni w szkołach prywatnych, dla których podstawą zatrudnienia jest zwykła umowa o pracę zawarta na podstawie przepisów k.p.

Nauczyciele zatrudnieni w pierwszym rodzaju placówek posiadają uprawnienie do wykorzystania urlopu wypoczynkowego w wymiarze 35 dni roboczych. Udzielany jest on zgodnie z planem urlopów i w związku z tym zasady korzystania z niego nie różnią się od tych przewidzianych w k.p. dla ogółu pracowników. Urlop ten może być podzielony, z tym że jedna jego część powinna trwać nieprzerwanie co najmniej 14 dni. W stosunku do nauczycieli zatrudnionych w szkołach prywatnych stosuje się natomiast wprost przepisy k.p. o urlopach wypoczynkowych. Mają więc prawo, w zależności od ogólnego stażu zatrudnienia do 20 lub 26 dni urlopu wypoczynkowego. Jest on udzielany tak jak u każdego pracodawcy zgodnie z planem urlopów, choć ze względu na charakter wykonywanej pracy plan urlopów dostosowany jest do rozkładu zajęć szkolnych.

Zwiększony wymiar urlopu w placówkach feryjnych niesie za sobą nie tylko profity, ale też i obowiązki. Dyrektorzy tego typu placówek mają bowiem prawo zobowiązać nauczycieli do wykonywania trzech rodzajów czynności w okresie urlopu:

● przeprowadzania egzaminów,

● wykonywania prac związanych z zakończeniem roku szkolnego i przygotowaniem nowego roku szkolnego,

● opracowywania szkolnego zestawu programów oraz uczestniczenia w doskonaleniu zawodowym w określonej formie.

Nigdy jednak czynności te nie mogą zająć nauczycielowi łącznie więcej niż siedem dni. Dyrektor może przydzielić nauczycielowi zlecone czynności w różnych okresach. Jedynym ograniczeniem jest w tym wypadku wymóg, aby jeden z odcinków urlopu nauczyciela trwał nieprzerwanie przez cztery tygodnie.

W placówkach, w których system feryjny nie obowiązuje, dyrektor nie jest uprawniony do zlecania jakichkolwiek czynności nauczycielom w okresie urlopu. Z oczywistych względów jest to również niemożliwe w szkołach prywatnych, ponieważ naruszałoby przepisy k.p. o zrzeczeniu się prawa do urlopu. Przerwanie takiemu nauczycielowi urlopu mogłoby odbyć się zatem wyłącznie na ogólnych zasadach przewidzianych w k.p., to jest wtedy gdyby obecność nauczyciela w pracy była wymagana, a konieczność stawienia się do niej spowodowały okoliczności nieprzewidziane w chwili rozpoczęcia przez niego urlopu.

Konsekwencją ustawowego powiązania terminu wykorzystania urlopu z terminami ferii letnich i zimowych jest wyłączenie możliwości korzystania przez nauczycieli placówek objętych feryjnym systemem nauczania z prawa do skorzystania z urlopu na żądanie. Możliwość taka mogłaby się pojawić co najwyżej wtedy, gdyby konkretnemu nauczycielowi przysługiwało prawo do urlopu uzupełniającego. Inna sytuacja ma miejsce w przypadku nauczycieli podlegających przepisom Karty nauczyciela, ale zatrudnionych w placówkach, gdzie ferie nie są przewidziane. Mają oni możliwość wykorzystania czterech dni urlopu na żądanie z przysługującego im limitu 35 dni, ponieważ w tym zakresie przepisy Karty nauczyciela nie zawierają żadnej odrębnej regulacji.

Z uprawnienia do urlopu na żądanie skorzystać mogą także nauczyciele zatrudnieni w szkołach prywatnych i w tym przypadku na przeszkodzie udzieleniu takiego urlopu nie mogą stanąć obowiązki związane z prowadzeniem zajęć z uczniami.

Poza urlopem wypoczynkowym nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć przysługuje urlop płatny dla dalszego kształcenia się. Nauczycielom przysługuje ponadto urlop płatny lub bezpłatny dla celów naukowych, artystycznych, oświatowych.

Niezależnie od placówki, w której nauczyciel jest zatrudniony, w przypadku niewykorzystania urlopu z powodu rozwiązania stosunku pracy ma on prawo do ekwiwalentu z tym zastrzeżeniem, że w stosunku do nauczycieli zatrudnionych na podstawie Karty nauczyciela zasady jego obliczania podlegają pewnym modyfikacjom. Ekwiwalent przysługuje również za niewykorzystany przez nauczyciela urlop uzupełniający. Jeżeli stosunek pracy nauczyciela ustał w trakcie roku szkolnego, ma on prawo do ekwiwalentu w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego.

Za okres urlopu wypoczynkowego nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie takie, jakie otrzymywałby, gdyby w tym czasie pracował, zaś za godziny ponadwymiarowe i zajęcia dodatkowe wynagrodzenie obliczone jest na podstawie przeciętnego wynagrodzenia ze wszystkich miesięcy danego roku szkolnego poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu

Nauczyciel zatrudniony w zakładzie poprawczym korzystał z urlopu wypoczynkowego. Dyrektor placówki wezwał go na jeden dzień do pracy w celu przeprowadzenia czynności związanych z przygotowaniem nowego roku szkolnego, powołując się na obowiązek wynikający z Karty nauczyciela. Pracownik może nie wykonać tego polecenia, ponieważ zakład poprawczy jest placówką nieferyjną i dyrektor nie ma prawa zlecania nauczycielom jakichkolwiek czynności w okresie urlopu.

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 64-67, art. 68 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Art. 155¹ par. 1 pkt 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 19 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania nauczycielom urlopów dla dalszego kształcenia się, dla celów naukowych, artystycznych, oświatowych i z innych ważnych przyczyn oraz ulg i świadczeń związanych z tym kształceniem, a także organów uprawnionych do ich udzielania. (Dz.U. z 2001 r. nr 1, poz. 5).

Rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 26 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli (Dz.U. nr 71, poz. 737 z późn. zm.)