Nazwanie wynagrodzenia zapomogą nie przesądza o charakterze zawartej umowy

Krystyna C. przez dwadzieścia pięć lat pracowała w pralni w śląskiej kopalni. Związek zawodowy, który powstał w tej kopalni, zawarł z nią umowę, na mocy której zaczął świadczyć usługi pralnicze na jej terenie.

Krystyna C. była członkiem związku i na polecenie prezesa zwolniła się z pracy u dotychczasowego pracodawcy - po to, aby kontynuować pracę, którą dotychczas wykonywała, jednak obecnie na rzecz związku. Za tę nową pracę oficjalnie nie otrzymywała wynagrodzenia, gdyż została zatrudniona na podstawie umowy o pracę wolontarystyczną - na okres roku.

Otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych oraz zapomogę od związku zawodowego - początkowo w wysokości 600 zł, a później 700 zł. Pracowała przez pięć dni w tygodniu, po 8-9 godzin dziennie. Po upływie terminu obowiązywania umowy Krystyna C. wniosła pozew o ustalenie, że łączy ją z pozwanym związkiem stosunek pracy.

Sąd rejonowy uwzględnił to powództwo. Wskazał, że zasady świadczenia pracy wolontarystycznej regulują przepisy ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz.U. nr 96, poz. 873 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 44 ust. 1 zd. 1 tej ustawy świadczenia wolontariuszy są wykonywane w zakresie, w sposób i w czasie określonym w porozumieniu z korzystającym.

Stosunek prawny łączący korzystającego z wolontariuszem nie jest stosunkiem pracy, tylko stosunkiem cywilnoprawnym. Sąd wskazał, że związek zawodowy nie znajduje się w ogóle w kręgu podmiotów, którym ustawa przyznaje uprawnienie do korzystania ze świadczeń wolontariackich.

Pozwany związek zaskarżył ten wyrok twierdząc, że umowa łącząca go z powódką nie miała charakteru umowy o pracę, gdyż nie przewidziano w niej wynagrodzenia.

Sąd II instancji oddalił apelację. Wskazał, że nazwanie świadczenia za pracę zapomogą, a nie wynagrodzeniem, nie przesądza o rzeczywistym charakterze tego świadczenia. Ponadto z ustaleń sądu I instancji wynikało, że spełnione zostały wszelkie przesłanki przesądzające o tym, iż strony łączył faktycznie stosunek pracy.

Pozwany zaskarżył ten wyrok skargą kasacyjną, a Sąd Najwyższy skargę oddalił. Sąd Najwyższy wskazał, że - wbrew stanowisku sądów orzekających w sprawie - związek zawodowy może korzystać z wolontariatu swoich członków. Jednak okoliczności takie należy zawsze badać, gdyż może zdarzyć się, że dochodzi do nadużycia w korzystaniu z pracy wolontariusza.

W przypadku Krystyny C. niewątpliwie przeważające były cechy charakterystyczne dla stosunku pracy. Umowa o pracę została ukryta m.in. za pomocą mylącego stwierdzenia dotyczącego wypłaty zapomogi zamiast wynagrodzenia. Sąd wskazał, że powszechnie przyjmuje się, iż zmiana podstawy zatrudnienia z pracowniczego na pozapracownicze - bez zmiany rodzaju pracy, jej natężenia i charakteru - świadczy zwykle o pozorności zatrudnienia pozapracowniczego (art. 83 k.c.) albo o obejściu prawa (art. 58 k.c.). Takie ustalenie stanowi zaś o nieważności tej czynności prawnej.

Maria Sankowska

dgp@infor.pl