Zatrudnianie niepełnosprawnych nie zawsze zwalnia z wpłat na PFRON

Poniżej omówione zostaną wpłaty, do których stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, z pominięciem innych należności.

Każdego pracodawcy - niezależnie od struktury zatrudnienia - może dotyczyć obowiązek wpłaty, o której mowa w art. 23 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zwanej dalej u.r.z.o.n. Ma ona powstrzymać pracodawców przed rozwiązywaniem umów z pracownikami, którym - w związku z ich niepełnosprawnością - trzeba zorganizować odpowiednie warunki pracy.

W myśl 14 u.r.z.o.n. każdy pracodawca ma obowiązek wydzielić lub zorganizować odpowiednie stanowisko pracy (z podstawowym zapleczem socjalnym) pracownikowi, który w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej utracił zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku, stając się osobą niepełnosprawną.

Termin do wykonania tych prac upływa po trzech miesiącach od daty zgłoszenia przez pracownika gotowości przystąpienia do pracy. Takie zgłoszenie powinno zaś nastąpić w ciągu miesiąca od dnia uznania go za osobę niepełnosprawną.

Niewykonanie lub nieterminowe wykonanie tego obowiązku przez pracodawcę powoduje, zgodnie z art. 23 u.r.z.o.n., powstanie konieczności wpłaty na PFRON - w razie rozwiązania umowy o pracę z osobą niepełnosprawną. Taka wpłata równa jest 15-krotności przeciętnego wynagrodzenia za każdego pracownika. Jej wysokość nie zależy natomiast od wymiaru czasu pracy ani od stażu pracownika.

Obowiązek wpłaty nie powstaje jednak w sytuacji, gdy wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było udowodnione przez pracodawcę naruszenie przepisów BHP przez pracownika z jego winy lub jego stanu nietrzeźwości. Zobowiązanie nie powstaje także w przypadku, gdy nie są spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 14 ust. 1 i art. 23 u.r.z.o.n. - np. gdy pracownik nie zgłosi zamiaru powrotu do pracy, gdy nie będzie wymagana adaptacja stanowiska pracy lub gdy przed upływem terminu do jej dokonania stosunek pracy ustanie z mocy prawa (zob. postanowienie SN z 12 grudnia 2002 r., II UK 176/02, OSNP-wkł. 2003/18/12).

Zgodnie z art. 31 ust. 1 pkt 1 u.r.z.o.n. pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej (ZPChr) jest w stosunku do tego zakładu zwolniony z podatków:

● rolnego - na zasadach określonych w art. 12 ust. 2 pkt 4 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 136, poz. 969 z późn. zm.),

● leśnego - na zasadach określonych w art. 7 ust. 2 pkt 4 ustawy z 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz.U. nr 200, poz. 1862 z późn. zm.),

● od nieruchomości - na zasadach określonych w art. 7 ust. 2 pkt 4 ustawy z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 121, poz. 844 z późn. zm.),

● od czynności cywilnoprawnych - w odniesieniu do czynności pozostających w bezpośrednim związku z prowadzeniem zakładów pracy chronionej.

Taki pracodawca jest ponadto zwolniony z opłat, z wyjątkiem:

● opłaty skarbowej,

● opłat o charakterze sankcyjnym, wymienionych w rozporządzeniu ministra finansów z 7 lipca 2004 r. w sprawie wykazu opłat o charakterze sankcyjnym (Dz.U. nr 161, poz. 1682 z późn. zm.),

● opłat sądowych i opłat za zamieszczenie ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym (por. uchwały SN: z 2 grudnia 2003 r., III CZP 91/03, OSNC 2004/12/195, z 26 listopada 2003 r., III CZP 79/03, OSNC 2004/12/194, oraz z 29 października 2003 r., III CZP 69/03, OSNC 2004/12/193).

W myśl art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307), zwanej dalej u.p.d.f., prowadzący ZPCH jest także zwolniony z obowiązku odprowadzania do urzędu skarbowego pobranych zaliczek na ten podatek od przychodów z tytułów określonych w art. 12 u.p.d.f. oraz od wypłacanych przez ZPChr zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego - za miesiące od początku roku do miesiąca włącznie, w którym dochód podatnika uzyskany od początku roku w ZPChr przekroczył kwotę stanowiącą górną granicę pierwszego przedziału skali podatkowej.

Korzystanie z tych zwolnień i preferencji skutkuje powstaniem obowiązku wpłat na PFRON, o których mowa w art. 31 ust. 3 pkt 1 lit. a u.r.z.o.n. i art. 38 ust. 2 pkt 1 lit. a tiret pierwsze u.p.d.f.

Wpłata jest równa 10 proc. kwoty zwolnienia, z którego faktycznie skorzystał ZPChr.

Wpłaty związane z zakładowym funduszem rehabilitacji osób niepełnosprawnych (ZFRON) mogą dotyczyć zarówno prowadzących zakłady pracy chronionej, jak i pracodawców, którzy po utracie statusu ZPChr zachowali prawo do gospodarowania środkami tego funduszu - na zasadach analogicznych jak ZPChr.

Można wyróżnić dwa rodzaje wpłat na PFRON związanych z ZFRON:

● wpłata z tytułu nieprawidłowego gospodarowania środkami ZFRON,

● wpłata z tytułu utraty prawa do dysponowania środkami ZFRON.

Zgodnie z art. 33 ust. 4a pkt 2 u.r.z.o.n. w przypadku niezgodnego z art. 33 ust. 4 u.r.z.o.n. przeznaczenia środków ZFRON, pracodawca jest zobowiązany do dokonania wpłaty do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w wysokości 30 proc. tych środków, z tym że wpłata ta nie obciąża zakładowego funduszu rehabilitacji.

Za takie niezgodne z przepisami przeznaczenie środków ZFRON należy uznać nie tylko przeznaczenie ich na cele inne niż finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej, w tym na indywidualne programy rehabilitacji (IPR) lub ubezpieczenie osób niepełnosprawnych. Nieprawidłowym przeznaczeniem takich środków może być także wydatkowanie ich na cel zgodny z art. 33 ust. 4 u.r.z.o.n., ale niemieszczący się w katalogu wydatków określonym w rozporządzeniu ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 245, poz. 180 z późn. zm.) bądź niezgodny w warunkami wydatkowania środków ZFRON określonymi w tym rozporządzeniu. Ponadto - mając na uwadze brzmienie art. 33 ust. 4a u.r.z.o.n. - za okoliczność powodującą powstanie obowiązku wpłaty należy uznać także przekazanie środków na rachunek ZFRON z naruszeniem siedmiodniowego terminu określonego w art. 33 ust. 3 pkt 3 u.r.z.o.n.

Stosownie do art. 33 ust. 7 u.r.z.o.n. w razie likwidacji, upadłości albo wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej prowadzonego przez pracodawcę ZPChr lub utraty statusu ZPChr, niewykorzystane według stanu na dzień likwidacji, upadłości lub utraty statusu zakładu pracy chronionej środki ZFRON podlegają niezwłocznie wpłacie do PFRON.

Wpłacie do PFRON podlega także kwota odpowiadająca kwocie wydatkowanej z ZFRON na nabycie, wytworzenie lub ulepszenie środków trwałych w związku z modernizacją zakładu, utworzeniem lub przystosowaniem stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych, budową lub rozbudową bazy rehabilitacyjnej, wypoczynkowej i socjalnej oraz na zakup środków transportu - w części niepokrytej odpisami amortyzacyjnymi, ustalonymi przy zastosowaniu stawek amortyzacyjnych wynikających z Wykazu rocznych stawek amortyzacyjnych na dzień zaistnienia okoliczności powodujących obowiązek tej wpłaty.

Obowiązek wpłat nie zależy zatem od przyczyny utraty statusu. Dotyczy on także jego wygaśnięcia z upływem okresu, na jaki wydano decyzję nadającą status ZPChr.

W myśl art. 33 ust. 8 u.r.z.o.n. zobowiązanie z tytułu tych wpłat nie powstaje jednak w przypadku, gdy likwidacja zakładu następuje w związku z przejęciem zakładu przez inny ZPChr lub w wyniku połączenia z takim zakładem, a niewykorzystane środki ZFRON podlegają przekazaniu w terminie do trzech miesięcy na ZFRON zakładu przejmującego zakład likwidowany. Jeżeli jednak środki te nie zostaną przekazane w tym terminie na ZFRON zakładu przejmującego, to podlegają one wpłacie na PFRON wraz z odsetkami.

Przepisu art. 33 ust. 8 u.r.z.o.n. nie trzeba stosować w sytuacji, gdy pracodawca, który utracił status ZPChr, nadal prowadzi działalność, zatrudniając ogółem co najmniej 15 pracowników w przeliczeniu na etaty (w tym co najmniej 25 proc. niepełnosprawnych).

Stosownie do art. 33 ust. 7b u.r.z.o.n. taki pracodawca może zachować ZFRON tak długo, jak będzie spełniał te warunki.

Prowadzący ZPChr są zwolnieni z podatku od nieruchomości - w zakresie nieruchomości zgłoszonych wojewodzie, zajętych na prowadzenie tego zakładu.

Prowadzący ZPChr korzysta ze zwolnienia z podatku od nieruchomości, której nie zgłosił wojewodzie, w związku z prowadzeniem w niej przedszkola. Kwota tego zwolnienia nie podlega przekazaniu w 10 proc. na PFRON, gdyż nie przysługiwało ono na podstawie art. 31 u.r.z.o.n. (nie pozostawało w związku ze statusem ZPChr).

ZPChr przysługiwało zwolnienie z podatku rolnego, z którego omyłkowo nie skorzystał. W tej sytuacji nie ciąży na nim obowiązek wpłaty na PFRON. Takie zobowiązanie powstaje bowiem, gdy ZPChr skorzysta ze zwolnienia.

Luiza Klimkiewicz

specjalista do spraw pomocy publicznej

Lege Artis Konsulting

Art. 14, art. 23, art. 31 i art. 33 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 14, poz. 92 z późn. zm.).