Pracodawca może się sprzeciwić nadużywaniu wolności związkowych

Zapewnia on ochronę przed zwolnieniem z pracy imiennie wskazanym członkom zarządu związku zawodowego, innym wskazanym przez związek pracownikom oraz członkom komitetu założycielskiego związku zawodowego. Sprowadza się ona do tego, że pracodawca nie ma możliwości wypowiedzenia ani rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem podlegającym ochronie bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej.

Związkowcy chronieni są ponadto przed jednostronną zmianą warunków pracy lub płacy. Intencją wprowadzenia przepisów chroniących związkowców było zagwarantowanie trwałości ich stosunku pracy w celu ochrony interesów zbiorowych pracowników, których reprezentuje związek, a nie osobistych interesów chronionego działacza, które powinny być wyłącznie pochodną interesu zbiorowego (por. wyrok SN z 9 maja 2006 r., II PK 260/05, LEX nr 513009). Konwencja nr 135 MOP dotycząca ochrony przedstawicieli pracowników w przedsiębiorstwach i przyznania im uprawnień wymaga bowiem zapewnienia działaczom związkowym (przedstawicielom związków zawodowych) skutecznej ochrony przeciwko wszelkim aktom krzywdzącym, włącznie ze zwolnieniem, podjętym ze względu na ich charakter lub działalność jako przedstawicieli pracowników, ich przynależność związkową lub uczestnictwo w działalności związkowej. Opisana gwarancja zatrudnienia uniemożliwić ma również pracodawcy dokonywanie czynności uprzedzających wobec pracowników angażujących się po stronie związkowej i co do których jest wiadome, że będą wyznaczeni przez związek jako podlegający ochronie przed zwolnieniem. Tymczasem w praktyce przepisy ochronne są niejednokrotnie wykorzystywane przez związkowców do zapobieżenia planowanym przez pracodawcę zwolnieniom określonych pracowników, nie zawsze angażujących się w działalność związkową. Z tego też powodu w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego w sposób racjonalny podchodzi się do interpretacji przepisów dotyczących ochrony działaczy związkowych.

Za ugruntowane należy bowiem uznać stanowisko, zgodnie z którym związkom zawodowym nie wolno przy ochronie pracowników nadużywać wolności związkowych, zaś pracodawca ma możliwość obrony przed nadużywaniem takiej ochrony przez powołanie się na nadużycie praw związkowych (wyrok SN z 3 października 2008 r., II PK 53/08, LEX nr 513005). Podstawy do wyeliminowania instrumentalnego traktowania przez związki przepisów ochronnych Sąd Najwyższy upatruje w art. 8 kodeksu pracy, zgodnie z którym niedopuszczalne jest czynienie ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem i zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Zastosowanie tego przepisu prowadzić może do dwóch rodzajów rozstrzygnięć: orzeczenia przez sąd odszkodowania w miejsce żądanego przez powoda przywrócenia do pracy, zaś w skrajnych przypadkach do oddalenia powództwa chronionego pracownika, który został zwolniony z pracy bez wymaganej zgody zakładowej organizacji związkowej. Odmowa udzielenia ochrony prawnej dochodzącemu roszczeń pracownikowi może nastąpić w kilku sytuacjach.

Po pierwsze wtedy, gdy związkowiec dopuścił się ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, które nie skłoniło jednak zakładowej organizacji związkowej do wyrażenia zgody na rozwiązanie stosunku pracy, szczególnie wtedy, gdy naruszenie to nie pozostawało w związku z pełnieniem funkcji związkowych.

Drugi przypadek spotykany częściej wiąże się ze stwierdzeniem, że roszczenie o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie nie powinno zostać uwzględnione dlatego, że cel objęcia danego pracownika ochroną nie wynikał z obrony wolności związkowych, tylko miał doprowadzić do objęcia danego pracownika nieuzasadnioną ochroną trwałości stosunku pracy i uniemożliwić jego zwolnienie. Identyczne uwagi odnieść należy do instrumentalnego powierzania pracownikom innych funkcji chroniących przed zwolnieniem np. społecznego inspektora pracy. Sąd Najwyższy wypowiadał się, że uwzględnienie w takiej sytuacji powództwa pracownika, który został zwolniony, w sposób tylko formalnie naruszający przepisy prawa, kolidowałoby z uniwersalną zasadą sprawiedliwego orzekania nie tylko od strony formalnej, ale także materialnej (wyrok SN z 30 stycznia 2008 r., I PK 198/07 M.P.Pr. 2008/6/316).

@RY1@i02/2010/078/i02.2010.078.168.002a.001.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu