Pracownik nie zapłaci kary umownej za nienależyte wykonanie swoich obowiązków

Najczęściej na przeszkodzie uzyskania przez pracodawcę naprawienia szkody w pełnej wysokości staje przepis art. 119 kodeksu pracy, zgodnie z którym odszkodowanie dla pracodawcy nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody. Ograniczenie to nie występuje tylko wtedy, gdy szkoda została wyrządzona pracodawcy umyślnie.

Do wyrządzenia większości szkód pracodawcom dochodzi jednak w sposób nieumyślny. Identyczne zasady obowiązują wtedy, gdy pracownik przy wykonywaniu swych obowiązków wyrządza szkodę osobie trzeciej. Pracodawca również w tym przypadku odzyskać może tylko część wypłaconego odszkodowania. Często rzeczywista wysokość szkody wyrządzonej pracodawcy lub osobie trzeciej jest znacznie wyższa niż wysokość trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Z tego powodu pracodawcy próbują obejść na różne sposoby ograniczenia dopuszczalności dochodzenia odszkodowania od pracowników. Jednym z nich jest zawieranie w umowach o pracę klauzul pozwalających pracodawcy domagać się od pracownika kar umownych za niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie obowiązków pracowniczych. Na zastrzeganie kar umownych pozwala bowiem kodeks cywilny. Istota takich kar sprowadza się do tego, że w przypadku powstania szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego jej naprawienie nastąpi przez zapłatę określonej sumy, którą stanowi właśnie kara umowna.

Dopuszczalność zastrzegania w umowach o pracę lub innych umowach zawartych przez strony stosunku pracy kar umownych została jednak zakwestionowana przez Sąd Najwyższy. W wyroku z 8 stycznia 2008 r. (II PK 120/07, OSNP 2009/3-4/40) wyraził on pogląd, iż przewidziane kodeksem pracy zasady odpowiedzialności pracowników za szkodę wyrządzoną pracodawcy wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych stanowią odrębną od przewidzianej w kodeksie cywilnym regulację skutków niewykonania tego rodzaju zobowiązania, która w zakresie dotyczącym reguł naprawiania szkody wyrządzonej pracodawcy przez pracownika ma charakter wyczerpujący, co czyni niedopuszczalnym stosowanie w tym przedmiocie przepisów kodeksu cywilnego, w tym art. 483 k.c., przewidującego możliwość zastrzeżenia kary umownej. W mojej opinii jest to stanowisko słuszne. Sąd Najwyższy trafnie zwrócił uwagę, iż do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego, tylko w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy. Nie można do nich zaliczyć odpowiedzialności pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych.

Niedopuszczalność zastrzeżenia przez strony stosunku pracy kar umownych dotyczy wszystkich rodzajów szkód, jakich doznać może pracodawca w trakcie trwania stosunku pracy, w szczególności odpowiedzialności pracownika z tytułu naruszenia zakazu konkurencji w czasie zatrudnienia. Kary takie mogą być natomiast uznane za zgodne z prawem w tych sytuacjach, gdy kodeks pracy nie zawiera własnej regulacji, a tak jest w przypadku odpowiedzialności pracownika za naruszenie zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy. Z tego powodu słusznie zastrzeganie kar umownych za naruszenie umów o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy znajduje akceptację w orzecznictwie sądów.

@RY1@i02/2010/064/i02.2010.064.168.002a.001.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk, sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Art. 115, art. 117, art. 119 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).