Kiedy można przeprowadzić mediację między pracownikiem i pracodawcą

Mediacja stanowi proces rozwiązywania sporu, w którym strony negocjują przy udziale mediatora (jednego lub kilku) w celu zawarcia ugody. Podstawową cechą mediacji jest jej dobrowolność nawet wówczas, gdy do mediacji kieruje sąd, bowiem strony nie mają obowiązku zawrzeć ugody przed mediatorem. Od mediacji można zawsze odstąpić. Może być prowadzona na podstawie umowy zawartej przez strony lub na podstawie postanowienia sądu. Mediacja może mieć miejsce przed wszczęciem postępowania sądowego. Prowadzi się ją na podstawie zawartej między stronami umowy o mediację, w której określony powinien być w szczególności przedmiot mediacji, osoba mediatora albo sposób jego wyboru. Dopuszczalne jest zawarcie umowy o wszczęcie mediacji w formie ustnej (będzie to umowa ważna), choć ze względów dowodowych wskazana jest niewątpliwie forma pisemna. Umowa taka może być zawarta także w ten sposób, że pracownik lub pracodawca składa mediatorowi wniosek o przeprowadzenie mediacji w konkretnej sprawie, a druga strona wyrazi zgodę na mediację. Wniosek o przeprowadzenie mediacji powinien zawierać oznaczenie stron, dokładnie określone żądanie, przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie, a także podpis strony. Jeżeli strony zawarły umowę o mediację na piśmie, do wniosku dołącza się odpis tej umowy.

Nic nie stoi na przeszkodzie, aby umowa o mediację zamieszczona była jako klauzula w umowie o pracę. Taka klauzula powinna zawierać elementy wskazane powyżej, a zatem przedmiot mediacji (jakie ewentualnie mogące powstać spory ze stosunku pracy strony poddają mediacji), osobę mediatora albo sposób jego wyboru. Wystąpienie przez stronę umowy o mediację bezpośrednio z pozwem do sądu (z pominięciem postępowania mediacyjnego) nie spowoduje odmowy rozpoznania sprawy przez sąd pracy (w szczególności nie będzie skutkować odrzuceniem pozwu z powodu czasowej niedopuszczalności drogi sądowej). Jeżeli jednak strony przed wszczęciem postępowania sądowego zawarły umowę o mediację, sąd skieruje strony do mediacji jeśli pozwany zgłosi taki zarzut przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy (może to nastąpić np. w odpowiedzi na pozew lub ustnie na rozprawie)

Mediacja może być prowadzona również po wniesieniu pozwu do sądu pracy. Następuje to albo na wniosek strony, na który zgodę wyraziła druga strona, albo na podstawie postanowienia sądu. Sąd aż do zamknięcia pierwszego posiedzenia wyznaczonego na rozprawę może skierować strony do mediacji, natomiast po zamknięciu posiedzenia może to uczynić tylko na zgodny wniosek stron. Sąd może skierować strony do mediacji tylko raz w toku postępowania. Mediacji nie prowadzi się, jeżeli strona w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia o skierowaniu do mediacji nie wyraziła zgody na mediację.

Mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych, korzystająca z pełni praw publicznych. Niewątpliwie wskazane jest (choć nie jest to wymóg ustawowy), aby mediator dysponował wiedzą przydatną do przeprowadzania postępowania mediacyjnego (szczególnie z zakresu psychologii, socjologii lub prawa), a także umiejętnością stosowania technik negocjacyjnych. Powinien też zachować bezstronność przy prowadzeniu mediacji.

Jeśli do mediacji kieruje strony sąd, to wyznacza jednocześnie mediatora, jednakże strony mogą wybrać innego mediatora ze stałej listy mediatorów lub spoza niej. Organizacje społeczne i zawodowe mogą prowadzić listy stałych mediatorów oraz tworzyć ośrodki mediacyjne. Wpis na listę wymaga wyrażonej na piśmie zgody mediatora. Informację o listach stałych mediatorów oraz o ośrodkach mediacyjnych przekazuje się prezesowi sądu okręgowego. Konsekwencją wpisania danej osoby na listę stałych mediatorów jest to, że taki mediator może odmówić prowadzenia mediacji tylko z ważnych powodów.

Ponieważ postępowanie mediacyjne nie jest jawne, dlatego mediator jest obowiązany zachować w tajemnicy fakty, o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z tego obowiązku. Mediator nie może być też świadkiem co do faktów, o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z obowiązku zachowania tajemnicy mediacji.

Przepisy procedury cywilnej precyzyjnie określają ten moment, uznając, że wszczęcie mediacji przez stronę następuje z chwilą doręczenia mediatorowi wniosku o przeprowadzenie mediacji, z dołączonym dowodem doręczenia jego odpisu drugiej stronie. Ponieważ doręczenie mediatorowi takiego wniosku przez stronę następuje bez pośrednictwa sądu, dlatego strona powinna zadbać o stosowny dowód doręczenia. Może to być zwrotne poświadczenie odbioru przesyłki pocztowej. Uznać trzeba, że istotna będzie tutaj - inaczej, aniżeli w przypadku składania przez strony pism procesowych w postępowaniu sądowym - nie data nadania w placówce pocztowej pisma zawierającego wniosek, ale data jego odbioru przez mediatora. Pomimo doręczenia takiego wniosku mediacja nie zostanie wszczęta, jeżeli mediator, w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu wniosku o przeprowadzenie mediacji, odmówi jej przeprowadzenia lub strony nie zawrą umowy o mediację albo druga strona nie wyrazi zgody na mediację.

Kierując strony do mediacji, sąd wyznacza czas jej trwania na okres do miesiąca, chyba że strony zgodnie wniosły o wyznaczenie dłuższego terminu na przeprowadzenie mediacji. W trakcie mediacji termin na jej przeprowadzenie może być przedłużony na zgodny wniosek stron. Mediator niezwłocznie ustala termin i miejsce posiedzenia mediacyjnego, podczas którego strony będą mogły podjąć rozmowy. Wprawdzie formalnie wyznaczenie posiedzenia mediacyjnego nie jest wymagane, jeżeli strony zgodzą się na przeprowadzenie mediacji bez takiego posiedzenia, jednak zazwyczaj trudno sobie wyobrazić skuteczną mediację bez nawiązania bezpośredniej komunikacji (spotkania) między stronami. Z przebiegu mediacji sporządza się protokół, w którym oznacza się miejsce i czas przeprowadzenia mediacji, a także imię, nazwisko (nazwę) i adresy stron, imię i nazwisko oraz adres mediatora, a ponadto wynik mediacji. Protokół podpisuje mediator. Ma on także obowiązek doręczyć stronom odpis tego protokołu. Jeśli bowiem nie dojdzie do ugody, a mediacja prowadzona była na podstawie umowy o mediację (albo wniosku strony i zgody wyrażonej przez drugą stronę), to z momentem doręczenia tego protokołu przerwany bieg przedawnienia roszczenia rozpoczyna się na nowo.

Jeżeli strony zawarły ugodę przed mediatorem, wówczas ugodę taką zamieszcza się w protokole albo załącza się do niego. Mediator niezwłocznie składa ją w sądzie pracy właściwym dla miejsca zamieszkania lub siedziby strony pozwanej, a w razie skierowania przez sąd sprawy do mediacji - w sądzie rozpoznającym sprawę. Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji (np. w ugodzie pracodawca zobowiązał się do zapłaty na rzecz pracownika konkretnej kwoty), wówczas sąd zatwierdza ugodę przez nadanie jej klauzuli wykonalności. Taka ugoda ma wówczas moc prawną ugody zawartej przed sądem (może być przymusowo wyegzekwowana). Jeżeli natomiast ugoda nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji (np. w ugodzie strony ustaliły rodzaj łączącej je umowy o pracę), sąd zatwierdza ugodę postanowieniem na posiedzeniu niejawnym. Sąd odmówi jednak takiego zatwierdzenia (lub nadania klauzuli wykonalności) jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także gdy jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności.

@RY1@i02/2010/014/i02.2010.014.168.0003.001.jpg@RY2@

Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy