Popełnienie przestępstwa może być przyczyną wypowiedzenia umowy

Sąd Najwyższy zajmuje konsekwentne stanowisko, zgodnie z którym uniewinnienie pracownika w procesie karnym od zarzutu popełnienia przestępstwa nie pozbawia sądu pracy możliwości uznania, że wypowiedzenie umowy o pracę było jednak uzasadnione. Pracodawca, formułując przyczyny wypowiedzenia, powinien jednak zachować szczególną rozwagę i położyć nacisk na utratę zaufania do pracownika, nie może bowiem przewidzieć, jak potoczy się postępowanie karne.

Stanowisko prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego opiera się na założeniu, że nie można wymagać od pracodawcy, aby czekał z podjęciem decyzji o wypowiedzeniu do czasu zakończenia postępowania karnego. Sytuacje, w których popełnienie przestępstwa jest oczywiste, należą do rzadkości.

Przepisy kodeksu pracy wprost dopuszczają rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia, o ile pracownik w czasie trwania umowy o pracę popełnił przestępstwo, które uniemożliwiło dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem sądu (art. 52 par. 1 ust. 2 k.p.). Znacznie częściej mamy do czynienia z sytuacjami, które dotyczą pracowników na kierowniczych lub samodzielnych stanowiskach, uprawnionych do dysponowania środkami zakładu pracy. Przestępstwa gospodarcze rodzą często trudności dowodowe i uważane są za jeden z najtrudniejszych rodzajów przestępstw. Jeżeli jednak pracownikowi zostanie zarzucone popełnienie przestępstwa w związku z wykonywanymi czynnościami służbowymi, to pracodawca zmuszony jest podjąć natychmiastową decyzję, mimo iż postępowanie karne dopiero się rozpoczyna i nie jest pewny jego wynik. Przepisy kodeksu pracy nie przewidują bowiem znanej pragmatykom służbowym konstrukcji zawieszenia w obowiązkach służbowych do czasu wyjaśnienia sprawy.

Prawidłowość wypowiedzenia umowy o pracę w takich sytuacjach Sąd Najwyższy uzależnia od spełnienia pewnych istotnych przesłanek. Kwestia ta była szczegółowo analizowana w wyroku Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2008 r. (I PK 197/2007, OSNP 2009/5-6/65). Przede wszystkim jako podstawę wypowiedzenia należy wskazać utratę zaufania w związku z wszczęciem wobec pracownika postępowania karnego. Z treści wypowiedzenia nie powinno zatem wynikać, iż przyczyną rozwiązania umowy jest popełnienie przez pracownika przestępstwa (np. kradzież, przywłaszczenie, oszustwo). W razie umorzenia postępowania lub uniewinnienia pracownika przyczyna ta okaże się bowiem automatycznie nieuzasadniona.

Przyczyną nie powinno być także samo wszczęcie i prowadzenie postępowania karnego, ale utrata zaufania wynikająca ze stawianych pracownikowi zarzutów. Po drugie, zarzuty powinny mieć związek z wykonywaną przez niego pracą. Wszczęcie postępowania karnego o czyn zupełnie niezwiązany z wykonywanymi obowiązkami służbowymi co do zasady nie powinno skutkować automatycznie utratą zaufania do pracownika. Następnie Sąd Najwyższy zwraca uwagę, że konieczność natychmiastowego podjęcia decyzji może być szczególnie uzasadniona w odniesieniu do pracowników zajmujących kierownicze stanowiska, co wiąże się z dostępem do istotnych informacji. Nie można bowiem wymagać od pracodawcy, aby mimo prowadzenia postępowania karnego związanego z jego obowiązkami pracowniczymi dalej obdarzał go zaufaniem koniecznym zwłaszcza wobec osób zajmujących stanowiska kierownicze.

Podsumowując, podstawowym zadaniem pracodawcy jest zatem podjęcie próby wyjaśnienia sprawy, choćby odebrania od pracownika wyjaśnień co do stawianych mu zarzutów. Z pewnością pracodawca nie może automatycznie wskazać wszczęcia postępowania karnego za uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia.

@RY1@i02/2011/251/i02.2011.251.21700020e.802.jpg@RY2@

Joanna Klimowicz, radca prawny

Joanna Klimowicz

radca prawny