Nie każdy wyjazd pracownika za granicę może być traktowany jako podróż służbowa

Kodeks pracy odwołuje się jedynie pośrednio do pojęcia podróży służbowej. Można wyrazić pogląd, że czyni to na potrzeby rozliczania jej kosztów, a nie czasu pracy.

Zagraniczna podróż służbowa może pojawić się w różnych stanach faktycznych. Po pierwsze, w przypadku pracownika stale świadczącego pracę w jednym miejscu - przykładowo w Krakowie - podróż do czeskiej Pragi jest zdarzeniem nadzwyczajnym i jest wykonywana poza stałym miejscem pracy. Po drugie, takim samym nietypowym zdarzeniem będzie analogiczna wyprawa dla pracownika mobilnego, stale przemieszczającego się po wybranej części kraju lub nawet po całej Polsce. Podróż do stolicy Czech jest wyjazdem poza stałe miejsce pracy. Trzecią sytuacją jest okoliczność, gdy pracownik przemieszcza się po wybranych krajach Europy - przykładowo podróżuje z Polski na Słowację i na Węgry. Dla niego, choć stale się przemieszcza, podróż do Czech jest również udaniem się poza stałe miejsce pracy. Czwarta okoliczność to przykładowo sytuacja pracownika stale przemieszczającego się z Jeleniej Góry do Pragi.

Różne miejsca pracy

Wskazanym czterem kategoriom pracowników różnie zdefiniowano miejsce pracy. Dla mieszkańca Krakowa jest nim stolica Małopolski. Każdy wyjazd poza Kraków stanowi podróż służbową. W drugim przypadku miejscem pracy jest część Polski, np. województwa: zachodniopomorskie, pomorskie i warmińsko-mazurskie. Pod pewnymi warunkami może być takim miejscem również obszar całej Polski. Wyjazd poza granice stanowi podróż poza stałe miejsce pracy. W trzeciej sytuacji miejscem pracy są wybrane części Polski oraz Republiki Słowackiej i Republiki Węgierskiej. Mimo że dla takiego pracownika wyjazd poza Polskę jest codziennością, to podróż do Czech jest wyjazdem poza stałe miejsce pracy. W ostatnim z analizowanych przypadków możliwe jest zdefiniowanie miejsca pracy jako np. teren województwa dolnośląskiego oraz części Czech, jak również samego administracyjnego terytorium Pragi. Dla takiego pracownika podróż z Jeleniej Góry do czeskiej stolicy nie jest podróżą służbową dla potrzeb czasu pracy, ale stanowi normalny czas pracy.

Powyższe rozróżnienie jest nieprzypadkowo dokonane ze względu na różne określenie miejsca pracy. Od tego zależy, czy czas przeznaczony na przemieszczanie jest, czy też nie jest czasem pracy, oraz czy stanowi podróż służbową, a w konsekwencji, czy za pracę polegającą na podróży należy się wynagrodzenie. [przykład]

Czas pracy w podróży służbowej

Przyjmując, że strony w umowie o pracę określiły miejsce pracy tak jak we wskazanych powyżej czterech przypadkach, tylko dla pracownika, dla którego miejscem tym jest fragment Polski oraz Czech, zagraniczna podróż służbowa rozumiana w sensie potocznym, nie jest podróżą służbową dla potrzeb czasu pracy. Stanowi normalny czas pracy. Natomiast dla pozostałych trzech grup pracowników jest podróżą służbową. W ich przypadku za sam czas przemieszczania się wynagrodzenie zasadniczo nie przysługuje i nie stanowi czasu pracy, chyba że w jego trakcie świadczą oni pracę sensu stricto.

Zmiana miejsca pracy

Nawet gdy w umowie o pracę miejsce pracy nie zmieni się, ale podróż do Pragi stanie się regularnym zadaniem pracowniczym, może dojść do zmiany miejsca pracy. Podróż do Czech stanowić będzie czas pracy, za który przysługuje wynagrodzenie oraz dodatek za godziny nadliczbowe. Jeśli zmiana ta potrwa powyżej trzech miesięcy, może się okazać, że trzeba będzie rozważyć konieczność wypowiedzenia zmieniającego lub zawarcia porozumienia stron.

Gdy potrzeba podróży pracownika na Słowację występuje jedynie okresowo, należy rozważyć rozróżnienie dwóch miejsc pracy:

wstałego

wruchomego.

Pracownik może mieć stałe i niestałe (ruchome, zmienne) miejsce pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2008 r., I PK 230/07, OSNP 2009/13-14/176]. W tym miejscu należy poczynić dwa zastrzeżenia. Pracownik musi mieć jasno zdefiniowane stałe miejsce pracy. Po drugie, szerokie określanie miejsca pracy powinno być związane z charakterem wykonywanej pracy oraz uwzględniać obowiązujące normy czasu pracy.

Uzgodnienie zmiennego, ruchomego lub mobilnego miejsca wykonywania pracy jest dopuszczalne i skuteczne tylko wtedy, gdy wynika z natury zobowiązania pracowniczego, w ramach którego pracodawca może wymagać od pracownika wykonywania pracy w różnych miejscowościach, ale na ogół jest to obwarowane możliwością wykonania pracy w granicach dobowej i tygodniowej normy czasu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym (wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2010 r., I PK 157/09, LEX nr 604077).

Osoba pracuje na stanowisku nadzorcy ds. jakości sprzedaży. Kontroluje sieć sklepów z artykułami drogeryjnymi. Centrala przedsiębiorcy jest zlokalizowana we Wrocławiu. Zasięgiem działalności objęte są tereny województwa dolnośląskiego oraz część terytorium Republiki Czeskiej, a przede wszystkim Praga. W ramach swoich podstawowych obowiązków co kilka dni podróżuje z Wrocławia do Pragi oraz innych czeskich miast. Kontroluje tam sklepy, uwagi raportując zarządowi we Wrocławiu. W inne dni jeździ po terenie województwa dolnośląskiego. Wykonuje tam takie same czynności jak w Czechach. W powyższej sytuacji miejsce pracy może być określone szeroko, poprzez wskazanie obszaru geograficznego - województwa dolnośląskiego oraz części Czech, jak również samego terytorium Pragi. Takie szerokie, ale jednocześnie konkretne wskazanie miejsca pracy jest dopuszczalne z uwagi na charakter świadczonej przez pracownika pracy. W omawianym stanie faktycznym szerokie określenie miejsca pracy wynika z natury zobowiązania pracowniczego, tj. pracy polegającej na wyjazdach w celu skontrolowania procesu sprzedaży. Podróż pomiędzy Wrocławiem a Pragą i powrót do Wrocławia oraz krótka jednogodzinna wizyta w sklepie jest możliwa do wykonania w około 8-godzinnym czasie. Z założenia nie powinno więc dojść do przekroczenia norm czasu pracy. Na tym przykładzie doskonale widać, że sam czas przemieszczania się pracownika pomiędzy Wrocławiem a Pragą jest konieczny do wykonania przez pracownika swoich obowiązków pracowniczych. W konsekwencji stanowi to normalny czas pracy pracownika i nie jest podróżą służbową dla potrzeb obliczania czasu pracy. A zatem pomimo tego że pracownik jest co kilka dni w delegacji i jeździ za granicę, z prawnego punktu widzenia nie odbywa podróży służbowych.

Opisana sytuacja pokazuje też, że możliwe są w stosunku pracy dwa miejsca pracy - stałe oraz zmienne. Pracownik zajmujący stanowisko nadzorcy ds. jakości sprzedaży stale sporządza raporty z podróży do Pragi oraz po terenie województwa dolnośląskiego, Jednocześnie w zależności od potrzeb jeździ z różną częstotliwością do Pragi. Z tych powodów można wskazać dwa miejsca pracy: stałe, czyli siedzibę we Wrocławiu oraz ruchome i zmienne, czyli poszczególne tereny geograficzne, tj. części województwa dolnośląskiego, części Republiki Czeskiej oraz Pragi.

Definiując podróż służbową, trzeba wskazać, iż pracownicy mobilni są grupą osób pracujących w warunkach stałego przemieszczania się (podróży). Podróż nie stanowi u nich zjawiska wyjątkowego, lecz jest normalnym wykonywaniem obowiązków pracowniczych, a podróż służbowa ma charakter incydentalny. Nie jest zatem podróżą służbową wykonywanie pracy (zadań) w różnych miejscowościach.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie (II FSK 648/09, LEX nr 745788)

Pracownicy mobilni, których praca polega na stałym przemieszczaniu się, nie są w podroży służbowej, a to z uwagi na jej incydentalny charakter. Podróż służbowa jest bowiem zjawiskiem wyjątkowym, a więc nie może się mieścić w zakresie normalnych obowiązków pracowniczych.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 9 grudnia 2010 r. (III AUa 949/10, LEX nr 898682)

@RY1@i02/2011/242/i02.2011.242.217000400.802.jpg@RY2@

Paweł Kisiel, radca prawny, specjalista prawa pracy, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Paweł Kisiel

radca prawny, specjalista prawa pracy, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Art. 77⁵ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).