W razie ogłoszenia upadłości umowę można wypowiedzieć

Kwestia zwolnień grupowych regulowana jest w ustawie z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (dalej ustawa).

Przepisy wskazanej ustawy stosuje się w razie konieczności rozwiązania przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, w drodze wypowiedzenia dokonanego przez pracodawcę, a także na mocy porozumienia stron. Zwolnienia pracowników mają przymiot zwolnień grupowych, jeżeli następują w okresie 30 dni, a zwolnienie obejmuje co najmniej:

● 10 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia mniej niż 100 pracowników,

● 10 proc. pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 100, jednakże mniej niż 300 pracowników,

● 30 pracowników, gdy pracodawca zatrudnia co najmniej 300 lub więcej pracowników. [przykład 1]

Podkreślenia wymaga jednak, że ustawa reguluje również kwestię zwolnień indywidualnych. Zgodnie bowiem z art. 10 ustawy, określone przepisy stosuje się odpowiednio w razie konieczności rozwiązania przez pracodawcę zatrudniającego co najmniej 20 pracowników stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, jeżeli przyczyny te stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron, a zwolnienia w okresie nieprzekraczającym 30 dni obejmują mniejszą liczbę pracowników niż określona w art. 1 ustawy. Oznacza to, że nawet jeśli pracodawca zwolni z przyczyny leżącej wyłącznie po stronie pracodawcy tylko jedną osobę, będzie zachodziła konieczność stosowania określonych przepisów ustawy. [przykład 2]

Odprawa przysługuje w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika bez względu czy w trybie zbiorowym, czy indywidualnym.

Na tle postanowień art. 8 ust. 1 ustawy odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi niezależnie od tego, czy rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło na podstawie wypowiedzenia czy też porozumienia stron.

Wysokość odprawy jest zależna od stażu pracy u danego pracodawcy i wypłacana jest w wysokości:

● jednomiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 2 lata,

● dwumiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy od 2 do 8 lat,

● trzymiesięcznego wynagrodzenia, jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy ponad 8 lat.

Przepisy ustawy określają maksymalną wysokość odprawy, stanowiąc, że nie może ona przekraczać kwoty 15-krotnego minimalnego wynagrodzenia za pracę, ustalanego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu rozwiązania stosunku pracy.

Regulacje ustawy o zwolnieniach grupowych nakładają na pracodawcę szereg obowiązków. Wprowadzają jednak również uregulowania umożliwiające łatwiejsze niż w na podstawie kodeksu pracy rozwiązanie stosunku pracy.

Zgodnie z art. 186¹ k.p., w okresie urlopu wychowawczego stosunek pracy pracownika podlega szczególnej ochronie. Pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu wychowawczego do dnia zakończenia tego urlopu.

Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy, a także gdy zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika.

Jednakże przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych mogą stanowić podstawę rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem w okresie urlopu wychowawczego także w sytuacjach, gdy nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 186¹ par. 1.

Ustawowe gwarancje stabilizacji stosunku pracy zawęża w szczególności art. 5 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym, przy wypowiadaniu pracownikom stosunków pracy w ramach zwolnień grupowych nie stosuje się art. 38 i 41 k.p., a także przepisów odrębnych dotyczących szczególnej ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy.

W sytuacji gdy pracodawca dokonuje zwolnienia grupowego lub zwolnień indywidualnych z przyczyn niedotyczących pracodawcy, na podstawie art. 5 i 10 ustawy, uchylone lub zmodyfikowane jest zastosowanie wszystkich przepisów odrębnych, które ustanawiają szczególną ochronę trwałości stosunku pracy. Do takich przepisów odrębnych należy również artykuł 186¹ par. 1 k.p. W ustawie o zwolnieniach grupowych został więc wyłączony zakaz wypowiedzenia umowy o pracę przez pracodawcę w okresie urlopu wychowawczego pracownika.

W uzupełnieniu powyższego należy jednak dodać, że pracodawca może wypowiedzieć umowę o pracę pracownikowi korzystającemu z urlopu wychowawczego z innych przyczyn niedotyczących pracowników niż upadłość lub likwidacja pracodawcy tylko wówczas, jeżeli urlop wychowawczy został udzielony na okres dłuższy niż trzy miesiące.

Przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych mają zastosowanie do pracodawców zatrudniających co najmniej 20 pracowników. Mniejsi pracodawcy nie mogą zatem wypowiadać umów o pracę pracownikom korzystającym z urlopów wychowawczych z innych przyczyn, niedotyczących pracowników, niż upadłość lub likwidacja pracodawcy. [przykład 3]

Zakład produkujący części do samochodów osobowych zatrudnia 250 osób. Ze względu na zmniejszenie liczby zamówień na produkowane towary kierownictwo spółki postanowiło ograniczyć produkcję. W tym celu ustalono, że zakład, który do tej pory pracował na trzy zmiany, pracować będzie na dwie. Restrukturyzacja ta wiązała się z koniecznością zwolnienia 70 osób. Pracownicy po informacji o planowanych zwolnieniach, wystąpili z pytaniem, czy w tym przypadku przysługiwać im będzie odprawa pieniężna. Ponieważ zwolnieniom podlegać ma więcej niż 10 proc. zatrudnionych w zakładzie pracowników, to dojdzie do zwolnień grupowych, a pracownikom będzie przysługiwała odprawa pieniężna.

Prezes firmy budowlanej, zatrudniającej 50 osób postanowił zlecić obsługę księgową zewnętrznej firmie i z tego powodu zwolnił zatrudnianą księgową. Zgodnie z art. 10 ustawy, w razie konieczności rozwiązania przez pracodawcę, zatrudniającego co najmniej 20 pracowników, stosunku pracy choćby z jednym pracownikiem, wyłącznie z przyczyn niedotyczących tego pracownika, należy mu się odprawa pieniężna.

Przedsiębiorstwo zatrudnia 18 osób. Pracodawca, wskazując, że do obsługi nowej taśmy produkcyjnej nie jest potrzebna tak duża liczba pracowników, likwiduje etaty i dokonuje zwolnień grupowych. Pracodawca ten zwalnia 11 osób, w tym jedną pracownicę przebywającą na urlopie wychowawczym. Jego działanie nie jest zgodne z prawem. Ze zwolnieniami grupowymi mamy do czynienia, jeśli po stronie pracodawcy zatrudniającego co najmniej 20 osób zachodzi konieczność rozwiązania stosunków pracy. Jeśli pracodawca zatrudnia mniejszą liczbę pracowników, nie stosuje się ustawy o zwolnieniach grupowych, a tym samym pracownicy na urlopie wychowawczym podlegają szczególnej ochronie.

Małgorzata Kalisz-Pawluk

radca prawny z Kancelarii Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy

Art. 38, art. 41, art. 186¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 10 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczacych pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 ze zm.).