Czas dojazdu do miejsca wykonywania pracy nie jest pozostawaniem do dyspozycji pracodawcy

W myśl art. 29 par. 1 k.p. informacja dotycząca miejsca wykonywania pracy to istotny z mocy prawa warunek umowy o pracę obok m.in. rodzaju pracy, terminu jej rozpoczęcia oraz wynagrodzenia.

Wszelkie zmiany warunków umowy o pracę muszą być wprowadzane przy zachowaniu formy pisemnej (art. 29 par. 4 k.p.). Strony mają dużą swobodę w określeniu miejsca pracy. Może to być stały punkt w znaczeniu geograficznym lub określony obszar obejmujący pewną przestrzeń poza granicami jednej miejscowości, na którym ma być wykonywana praca.

W przypadku gdy jako miejsce świadczenia pracy wskazana jest konkretna miejscowość, to jego przeniesienie do innej miejscowości, nawet sąsiadującej, będzie wymagało od pracodawcy zmiany umowy o pracę w zakresie miejsca świadczenia pracy.

Pracodawca, który nie zdecyduje się na modyfikację treści umów pracowniczych, musi liczyć się z tym, że finansowanie pracownikom dojazdów do nowego oddziału firmy stanie się koniecznością. Stosownie do art. 77⁵ k.p. pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową.

W podobnym do opisanego powyżej stanu faktycznego Sąd Najwyższy w wyroku z 18 maja 1964 r. (I PR 189/64, OSNC 1965/3/44), uznał, że przeniesienie siedziby zakładu do innego miasta, powodujące dla pracownika zmianę miejsca wykonywania pracy, stanowi istotną zmianę warunków umowy. Uzasadnia zastosowanie wypowiedzenia zmieniającego, jeżeli w wyniku tego przeniesienia sytuacja życiowa pracownika ulega pogorszeniu przez konieczność straty - w zmienionych warunkach - znacznie dłuższego czasu od dotychczas zużywanego na dojazd czy na dojście do zakładu, przez zwiększenie kosztów dojazdu czy chociażby uciążliwości związane z wiekiem i stanem zdrowia pracownika.

Wypowiedzenie zmieniające uważa się za dokonane, jeżeli nowe warunki zatrudnienia zostały zaproponowane na piśmie.

Pracownikowi do końca połowy okresu wypowiedzenia zmieniającego, określonego w przepisach o wypowiadaniu umów o pracę, przysługuje prawo do zaakceptowania lub odrzucenia propozycji dotyczącej zmiany warunków pracy lub płacy, o czym powinien zostać pouczony w treści wypowiedzenia.

Warto również przypomnieć, że nieustosunkowanie się do propozycji pracodawcy jest równoznaczne z jej zaakceptowaniem.

Czas pracy to czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy (art. 128 par. 1 k.p.).

Pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy wówczas, gdy jest gotów do świadczenia pracy, a więc gdy znajduje się w zakładzie pracy albo w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę jako miejsce, w którym praca ma być świadczona, oraz gdy jest w stanie świadczyć pracę na rzecz pracodawcy.

W gotowości do pracy jest więc pracownik, który może faktycznie wykonywać pracę.

Jeżeli w przypadku zmiany siedziby pracodawcy lub przeniesienia pracownika do nowego oddziału, miejsce świadczenia pracy zostało zmienione, to zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa pracownikowi pracującemu w jednym miejscu (rozumianym jako punkt geograficzny) czasu dojazdu nie wlicza się do czasu pracy.

Czas dojazdu do wyznaczonego miejsca pracy nie jest ani czasem pracy, ani czasem podróży służbowej przypadającej na godziny pracy, jest natomiast zwykłym czasem dojazdu do pracy. Przyjmuje się bowiem, że pracownik pozostaje do dyspozycji pracodawcy od chwili, gdy stawi się w miejscu, w którym praca ma być świadczona (np. biuro w siedzibie spółki). Powyższa zasada doznaje odstępstw u pracowników, którzy mają tzw. ruchome miejsce pracy. Są to zwykle przedstawiciele handlowi, których miejsce pracy obejmuje obszar kilku województw lub kilku miejscowości. Dojazd do miejsca wykonania czynności przez takie osoby będzie uznany za czas pracy. Konieczność dojazdu stanowi bowiem integralny element sposobu wykonywania pracy (Sąd Najwyższy w wyroku z 23 czerwca 2005, II PK 265/04, OSNP 2006/5-6/76).

Pracodawca mający główną siedzibę w Warszawie planuje otwarcie nowego oddziału w Radomiu i przeniesienie tam kilku swoich pracowników. Jako miejsce świadczenia pracy w umowach została wpisana Warszawa. W omawianej sytuacji pracodawca powinien więc, w drodze porozumienia stron, zmienić treść umów w zakresie dotyczącym miejsca pracy. Takie rozwiązanie jest bez wątpienia najdogodniejsze, pozwala bowiem na bezkonfliktowe rozwiązanie problemu. Może się jednak okazać, że pracownicy nie wyrażą zgody na porozumienie zmieniające, ponieważ zmiana miejsca pracy zupełnie im nie będzie odpowiadała. Wówczas konieczne będzie wręczenie wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 k.p.).

Pracodawca zmienił pracownikom miejsce wykonywania pracy na oddalone od poprzedniego o 20 km. Ze względu na brak możliwości dojazdu środkami komunikacji zbiorowej do nowego miejsca, pracodawca zaoferował pracownikom darmowy transport. Bus wyjeżdża o 7.00 z miejscowości, gdzie pierwotnie była świadczona praca. Ponieważ podróż w obie strony trwa godzinę, to pracownicy zwrócili się do pracodawcy o zaliczenie czasu przejazdu do czasu pracy. W przedstawionej sytuacji czas dojazdu do pracy nie może być zaliczony do czasu pracy. Okoliczność, że dowóz pracowników został zorganizowany przez pracodawcę (tj. przy wykorzystaniu jego transportu), nie ma wpływu na zaliczenie czasu dojazdu do zakładu pracy do czasu pracy pracowników. Pracownik, przybywając na miejsce, z którego odjeżdża zakładowy samochód, znajdując się w firmowym aucie, nie jest w miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy ani nie pozostaje w gotowości do jej świadczenia. Zorganizowany przez pracodawcę transport ma na celu jedynie ułatwić pracownikom stawienie się na określony czas do pracy. Korzystanie przez pracowników z zorganizowanego przez pracodawcę transportu nie jest obowiązkowe. Nie ma zatem podstaw, aby czas dojazdu do pracy był zaliczany do czasu pracy.

Katarzyna Gospodarowicz

prawnik z Kancelarii Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy Sp.k.

Art. 29 par. 1, art. 77⁵, art. 128 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).