Niekiedy pracodawca może sfinansować pracownikowi koszty dojazdów do pracy i z pracy

Przepisy rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (dalej rozporządzenie) nie obejmują przedsiębiorców z tzw. otwartego rynku pracy, którzy zatrudniają niepełnosprawnych a jednocześnie nie mają statusu zakładu pracy chronionej.

Koszty dojazdów do pracy i z pracy pracowników niepełnosprawnych można sfinansować w ramach rozporządzenia:

● z tzw. dużego Zakładowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (ZFRON),

● z pomocy indywidualnej,

● z Indywidualnych Programów Rehabilitacji.

W ramach tzw. dużego ZFRON można sfinansować koszty dowożenia do pracy i z pracy osób niepełnosprawnych. W myśl par. 2 ust. 2 rozporządzenia wydatek ten będzie poniesiony w ramach pomocy de minimis, o ile stanowi przysporzenie korzyści dla pracodawcy. Oznacza to, że przepis ten pozwala sfinansować wskazany wydatek zarówno w sytuacji, kiedy wydatek ten będzie stanowił przysporzenie dla pracodawcy i nastąpi konieczność uzyskania zaświadczenia o pomocy de minimis, jak i wtedy, gdy takie przysporzenie korzyści po stronie pracodawcy nie zachodzi.

W ramach tego przepisu można sfinansować zarówno koszt dowożenia przez pracodawcę własnym samochodem, jak i wynajęcie zewnętrznego przewoźnika. Koszt dowożenia obejmuje wszelkie poniesione wydatki w postaci zakupu paliwa, oleju, wynagrodzenia kierowcy itp. Szczegóły związane z rozliczeniem kosztów dowożenia powinny znaleźć się w regulaminie ZFRON.

W stanowisku z 19 listopada 2007 r. (DDO-522-18-2/2007/RR) Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) stwierdził, że środki gromadzone na rachunku zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych pochodzące ze zwolnień z podatków i opłat określonych w odpowiednich aktach prawnych uznaje się za środki pochodzące od państwa. Pokrywanie z tych środków wydatków ponoszonych na dowożenie i odwożenie z pracy zatrudnionych osób niepełnosprawnych jest więc dokonywane ze środków publicznych. Należy jednak zauważyć, że pracodawca zatrudniający osoby niepełnosprawne nie ma obowiązku zagwarantowania transportu do pracy i z pracy tym osobom. Trudno zatem dopatrywać się przysporzenia korzyści dla zakładu pracy chronionej, który zapewnia tego rodzaju udogodnienia pracownikom niepełnosprawnym.

Biorąc pod uwagę charakter wydatków ponoszonych z tego przepisu, większość z nich będzie mogła być sfinansowana poza regułą de minimis, ponieważ nie stanowią one przysporzenia dla pracodawcy. Jedynie koszt wynagrodzenia dla zatrudnionego kierowcy będzie stanowił przysporzenie i powinien być finansowany jako pomoc de minimis.

Pracodawca prowadzący zakład pracy chronionej postanowił sfinansować pracownikom niepełnosprawnym koszty dowożenia do pracy i z pracy na podstawie par. 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia - poprzez wynajęcie zewnętrznego przewoźnika na dowóz autokarem tych pracowników. W takiej sytuacji wszystkie wydatki poniesione w związku z dowożeniem mogą być sfinansowane bez konieczności ubiegania się o zaświadczenie o pomocy de minimis. Jeżeli pracodawca zatrudniłby kierowcę do przewożenia pracowników niepełnosprawnych do pracy i z pracy to wtedy charakter pomocy de minimis miałoby sfinansowane w ten sposób wynagrodzenie tego pracownika.

W ramach pomocy indywidualnej pracodawca może sfinansować niepełnosprawnemu pracownikowi koszty jego dojazdów do pracy i z pracy.

Na podstawie przepisu par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. m) rozporządzenia może on również sfinansować zwrot kosztów ubezpieczeń komunikacyjnych oraz ryczałtu za używany własny pojazd mechaniczny do celów pozasłużbowych dla osób zaliczonych do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz dla osób zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności z uszkodzeniem narządu ruchu.

Przepis ten umożliwia pracodawcy przyznanie pracownikowi niepełnosprawnemu na jego wniosek pomocy indywidualnej ze środków ZFRON w formie ryczałtu przy spełnieniu dodatkowych warunków, takich jak:

● posiadanie przez osobę niepełnosprawną znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności bądź stopnia lekkiego z uszkodzeniem narządu ruchu,

● posiadanie przez wnioskującego o pomoc prawa własności do pojazdu mechanicznego,

● używanie pojazdu do celów pozasłużbowych.

Powyższy przepis umożliwia więc przyznanie pracownikowi pomocy w formie ryczałtu nie tylko na dojazdy do pracy i z pracy, ale także na zabiegi rehabilitacyjne czy wyjazdy na zakupy. Pracodawca może jednak dokonać ograniczenia poprzez wskazanie w regulaminie ZFRON, że ryczałt ma rekompensować wyłącznie koszty związane z dojazdem do pracy i z pracy.

W stanowisku z 15 września 2009 r. (BON-I-5232-43-PM/09) biuro pełnomocnika rządu do spraw osób niepełnosprawnych stwierdziło, iż z pomocy określonej w powołanym przepisie (par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. m rozporządzenia) mogą skorzystać osoby niepełnosprawne, które są właścicielami samochodu. Przez użyte w tym przepisie pojęcie "własny pojazd", należy rozumieć zarówno własność wyłączną, jak i współwłasność.

Pracownica posiada lekki stopień niepełnosprawności ze schorzeniem - choroby narządu wzroku. Jako pracownik ZPChr zwróciła się do pracodawcy z wnioskiem o sfinansowanie kosztów ryczałtu za używany własny pojazd mechaniczny do celów pozasłużbowych m.in. na dojazdy z pracy i do pracy. Wydatek ten nie będzie mógł być sfinansowany z ZFRON, ponieważ koszt ryczałtu może być sfinansowany osobom z lekkim stopniem tylko i wyłącznie w przypadku posiadania przez pracownika dodatkowo uszkodzenia narządu ruchu. Pracownica nie ma takiego schorzenia.

W ramach pomocy indywidualnej pracodawca może sfinansować także koszty dojazdu do pracy i z pracy osób niepełnosprawnych mających trudności w korzystaniu z publicznych środków transportu (par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. n) rozporządzenia).

Koszty takie można sfinansować wtedy, gdy we wniosku o pomoc indywidualną pracownik niepełnosprawny udokumentuje wskazane trudności (np. poprzez przedłożenie zaświadczenia od lekarza) oraz przedstawi dowody poniesionych wydatków na dojazdy do pracy i z pracy. Jeżeli pracownik dojeżdża do pracy własnym samochodem, wtedy kwota udzielonej pomocy powinna być uzależniona od odległości dzielącej pracownika od miejsca zamieszkania do pracy.

Pracownik jest osobą niepełnosprawną i ma problemy z dojazdem do pracy, ponieważ przez miejscowość, w której mieszka, nie przejeżdża autobus, który mógłby go dowozić codziennie do miejsca pracy. Dlatego też do pracy dojeżdża własnym samochodem. Biorąc pod uwagę przepis par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. n) rozporządzenia może on złożyć wniosek do pracodawcy o pokrycie kosztów zakupu paliwa za przejazd do pracy i z pracy. We wniosku tym powinno się znaleźć jednak uzasadnienie wskazujące na trudności pracownika w korzystaniu z publicznych środków transportu.

Pomoc na dojazdy do pracy i z pracy może być również przyznana w ramach indywidualnego programu rehabilitacji (IPR) - na podstawie par. 2 ust. 1 pkt 12 lit. f) rozporządzenia.

W tym przypadku komisja rehabilitacyjna musi wykazać, że taka forma pomocy przyczyni się do zmniejszenia ograniczeń zawodowych osoby niepełnosprawnej. Dlatego też przyznanie pomocy na podstawie par. 2 ust. 12 lit. f) rozporządzenia powinno się wiązać z przygotowaniem i opracowaniem przez komisję dla pracownika indywidualnego programu rehabilitacji.

Mateusz Brząkowski

doradca prawny Polskiej Organizacji Pracodawców Osób Niepełnosprawnych

par. 2 ust. 1 pkt 7, par. 2 ust. 1 pkt 11 lit. m) i lit. n), par. 2 ust. 1 pkt 12 lit. f) rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (Dz. U. 2007 r., nr 245, poz. 1810).