Wykorzystanie zaległego urlopu wymaga zgody przełożonego

Przepisy kodeksu pracy wprowadzają obowiązek wykorzystania zaległego urlopu wypoczynkowego do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego. Niedopuszczalne jest jednak samowolne udanie się na urlop wypoczynkowy.

Dla skutecznego udzielenia urlopu konieczne jest oświadczenie woli obydwu stron, tj. wniosek pracownika oraz zgoda pracodawcy. Co do zasady, pracodawca nie może wymusić na pracowniku skorzystania z urlopu we wskazanym przez siebie terminie. Konieczny jest konsensus co do terminu i długości urlopu.

Pracownik, który z uzasadnionych przyczyn nie chce skorzystać z urlopu w terminie zaproponowanym przez pracodawcę, może domagać się dopuszczenia do pracy. Z drugiej strony, jeżeli pracodawca odmawia udzielenia urlopu w dogodnym dla pracownika terminie, pracownik ma obowiązek stawić się do pracy. Zasady te ulegają pewnej modyfikacji w odniesieniu do zaległego urlopu wypoczynkowego za miniony rok kalendarzowy. W myśl art. 168 k.p. urlopu niewykorzystanego w danym roku kalendarzowym należy pracownikowi udzielić najpóźniej do końca pierwszego kwartału następnego roku kalendarzowego.

Z jednej strony w orzecznictwie podtrzymywane jest stanowisko, iż pomimo kategorycznego brzmienia tego przepisu wymagana jest zgoda pracodawcy na udzielenie zaległego urlopu.

Zdaniem Sądu Najwyższego naruszenie przez pracodawcę obowiązku udzielania urlopu wypoczynkowego za dany rok do końca pierwszego kwartału następnego roku nie uprawnia pracownika do samowolnego rozpoczęcia po tym terminie urlopu (wyrok Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2000 r., I PKN 121/2000, OSNP 2002/15/353). Mimo że przepis art. 168 k.p. wskazuje na obowiązek udzielenia pracownikowi urlopu do końca kwartału ("należy pracownikowi udzielić najpóźniej"), to pracownik musi uzyskać formalną zgodę pracodawcy. Niestawienie się do pracy i zawiadomienie pracodawcy o rozpoczęciu zaległego urlopu wypoczynkowego nie usprawiedliwia nieobecności w pracy.

Z drugiej strony możemy mieć także do czynienia z sytuacją odwrotną, gdy pracownicy mimo przypomnień i ponagleń ze strony pracodawcy nie składają wniosków urlopowych. Zaległy urlop wypoczynkowy podlega wówczas kumulacji, co zwiększa ryzyko wypłaty wysokich ekwiwalentów pieniężnych w razie zakończenia stosunku pracy. W takim przypadku Sąd Najwyższy przyjął, że pracodawca może wysłać pracownika na zaległy urlop, nawet gdy ten nie wyraża na to zgody (wyrok SN z 24 stycznia 2006 r. I PK 124/05, LEX nr 176539). Zdaniem Sądu Najwyższego przepis art. 168 k.p. jest bezwarunkowy i nie przewiduje żadnych wyjątków, zaś jego zastosowanie nie wymaga zgody pracownika. Zgodnie z powołanym orzeczeniem pracownik nie może zrzec się prawa do urlopu i nie może odmówić jego wykorzystania do końca pierwszego kwartału roku następnego.

O ile zatem do udzielenia zaległego urlopu wypoczynkowego konieczna jest zawsze zgoda pracodawcy, o tyle pracownik nie może odmówić polecenia jego wykorzystania. Pracodawcy powinni jednak pamiętać, że nieudzielenie pracownikowi urlopu lub bezpodstawne obniżenie jego wymiaru stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika zagrożone karą grzywny od tysiąca do 30 tys. złotych.

@RY1@i02/2011/048/i02.2011.048.209.002a.001.jpg@RY2@

Joanna Klimowicz, radca prawny w Banku Gospodarstwa Krajowego

Joanna Klimowicz

radca prawny w Banku Gospodarstwa Krajowego