Za utratę rzeczy osobistych można dochodzić odszkodowania

Każdy pracownik spędza w miejscu pracy codziennie wiele godzin. Często korzysta z przedmiotów osobistego użytku, które przynosi i przechowuje w zakładzie pracy. Zdarza się, że w miejscu pracy mamy ze sobą przedmioty o dużej wartości, np. biżuterię, sprzęt elektroniczny, drogie torebki lub zegarki. Pracodawca zwykle nie jest w stanie skontrolować, jakie przedmioty pracownicy przechowują na terenie zakładu pracy. Problem pojawia się, gdy mienie pracownika zostanie zniszczone albo skradzione.

Sytuacja pracownika, którego mienie uległo zniszczeniu w związku z wypadkiem przy pracy, została wprost uregulowana w kodeksie pracy w sposób korzystny dla pracownika. W myśl art. 237¹ par. 2 k.p. pracownikowi, który uległ wypadkowi przy pracy, przysługuje od pracodawcy odszkodowanie za utratę lub uszkodzenie w związku z wypadkiem przedmiotów osobistego użytku oraz przedmiotów niezbędnych do wykonywania pracy. Przepisy wprowadzają zatem odpowiedzialność pracodawcy na zasadzie ryzyka za mienie zniszczone w związku z wypadkiem przy pracy.

Poszkodowany pracownik nie musi zatem wykazywać winy pracodawcy za powstanie szkody w mieniu, aby uzyskać należne mu odszkodowanie. Kluczowe jest jednak wykazanie przez pracownika, że szkoda powstała w związku z wypadkiem przy pracy.

Pracownik podczas rozładunku towaru spadł z rampy i doznał urazu, a przy tym zniszczeniu uległa jego odzież, prywatny telefon komórkowy oraz zegarek. W protokole powypadkowym ustalono, iż rampa była należycie oznaczona i spełniała wymogi BHP. Dzięki przeprowadzonym badaniom lekarskim ustalono, że wyłączną przyczyną wypadku były zaburzenia widzenia u pracownika spowodowane przyjęciem przez niego tego dnia leków o silnych skutkach ubocznych. Pracodawca w oparciu o te ustalenia odmówił wypłaty pracownikowi odszkodowania uznając, że zdarzenie nie miało charakteru wypadku przy pracy.

Nie każde zdarzenie potocznie nazywane wypadkiem będzie miało charakter wypadku przy pracy w rozumieniu przepisów ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm. - dalej: ustawa wypadkowa).

Za wypadek przy pracy uważa się co do zasady nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

● podczas wykonywania przez pracownika zwykłych czynności albo poleceń przełożonych

● podczas lub w związku z ich wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy nawet bez polecenia,

● w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Urazem zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 13 ustawy wypadkowej jest uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się znaczenie pojęcia przyczyny zewnętrznej, które zostało wprowadzone do definicji wypadku w celu ograniczenia odpowiedzialności za nagłą chorobę pracownika zaistniałą w miejscu pracy, ale będącą następstwem wewnętrznego stanu jego organizmu. Jeżeli zatem zabraknie któregoś z elementów definicji wypadku przy pracy, to pracownik nie będzie mógł żądać od pracodawcy odszkodowania na zasadach określonych w art. 237¹ par. 2 k.p.

Odszkodowanie przewidziane w art. 237¹ par. 2 k.p. nie obejmuje utraty ani uszkodzenia pojazdów samochodowych oraz wartości pieniężnych.

Pracodawca nie będzie zatem ponosił odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za te przedmioty, nawet jeśli ulegną one zniszczeniu w związku z wypadkiem przy pracy. Nie oznacza to, że odpowiedzialność pracodawcy z tego tytułu będzie zawsze wyłączona. Pracodawca może ponosić odpowiedzialność za powstałą szkodę według zasad określonych w kodeksie cywilnym, o ile wystąpią przesłanki warunkujące zastosowanie odpowiedzialności deliktowej (art. 415 i następne k.c.) lub odpowiedzialności kontraktowej (art. 415 i następne k.c.).

Pracodawca poniesie surową odpowiedzialność na zasadzie ryzyka także wtedy, gdy szkoda zostanie wyrządzona przez jednego z pracowników innemu pracownikowi. Przepisy nie wprowadzają tu żadnych ograniczeń co do zakresu odszkodowania, może ono zatem rekompensować zarówno uszkodzenie samochodu, jak i utratę środków pieniężnych. W myśl ogólnej zasady wynikającej z art. 430 k.c. kto na własny rachunek powierza wykonanie czynności osobie, która przy wykonywaniu tej czynności podlega jego kierownictwu i ma obowiązek stosować się do jego wskazówek, ten jest odpowiedzialny za szkodę wyrządzoną z winy tej osoby przy wykonywaniu powierzonej jej czynności.

Należy pamiętać, że pracodawca będzie ponosił odpowiedzialność tylko za takie szkody wyrządzone przez swoich podwładnych, które zostaną wyrządzone przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych.

Pracownik, będący operatorem wózka widłowego nieostrożnie manewrował na placu budowy i uszkodził prywatny samochód swojego kolegi z pracy. Wobec tego, że szkoda została wyrządzona przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych, odpowiedzialność za nią poniesie pracodawca. Ponadto nieostrożny operator wózka widłowego nie poniesie odpowiedzialności wobec swojego kolegi z pracy. Zgodnie z regulacją zawartą w art. 120 k.p., do naprawienia szkody wyrządzonej przez pracownika osobie trzeciej przy wykonywaniu obowiązków pracowniczych zobowiązany będzie wyłącznie pracodawca. Pod pojęciem "osoby trzeciej" należy rozumieć także innych współpracowników. Dopiero gdy pracodawca wypłaci odszkodowanie za uszkodzony samochód, będzie mógł domagać się zwrotu poniesionych kosztów od operatora wózka, jednak w wysokości nie wyższej niż kwota trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

Prawdopodobnie niewielu pracodawców zdaje sobie sprawę z tego, że w związku ze świadczeniem pracy może dojść do zawarcia w sposób dorozumiany między zakładem pracy a pracownikiem umowy o przechowanie odzieży lub innych rzeczy (wyrok SN z 7 czerwca 1972 r. I PR 114/72, OSNC 1973/2/33).

W orzecznictwie podkreśla się, że może to dotyczyć tylko przedmiotów, które pracownik zwykle ze sobą nosi i które musi złożyć w oznaczonym miejscu, by móc pełnić pracę (np. płaszcz, torba, portfel, telefon).

Wyklucza się możliwość powstania w sposób dorozumiany stosunku przechowania co do rzeczy niepozostających w żadnym związku z wykonywaniem pracy, a tym bardziej przedmiotów szczególnie cennych. Takie rzeczy pracownik wnosi i zabezpiecza na własne ryzyko. Przykładowo w orzecznictwie przyjęto, że pracodawca nie może odpowiadać za utratę złotej obrączki w razie pozostawienia jej w szafce znajdującej się w szatni, jeżeli obrączka nie przeszkadzała pracownikowi w pracy i nie musiał on jej każdorazowo zdejmować (wyrok SN z 26 lipca 1979 r. I PRN 76/79, niepublikowany).

Ocena, czy dana rzecz została wniesiona w związku z pracą, powinna odbywać się na podstawie konkretnego stanu faktycznego.

Pracodawcy powinni mieć na uwadze, że przez nawiązanie stosunku pracy, przyjmują na siebie jednocześnie zobowiązanie zapewnienia pracownikowi odpowiednich warunków pracy. Do nich zalicza się również obowiązek pieczy nad rzeczami pracownika wniesionymi do zakładu w związku z pracą. Jeżeli jednak pracodawca zapewni możliwość odpowiedniego zabezpieczenia rzeczy osobistych w czasie pracy, to może zwolnić się z odpowiedzialności przez wykazanie, że to pracownik nie dochował należytej staranności i nie skorzystał z dostępnych zabezpieczeń.

@RY1@i02/2011/023/i02.2011.023.209.004a.001.jpg@RY2@

Joanna Klimowicz, radca prawny

Joanna Klimowicz

radca prawny

Art. 120, art. 237¹ par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 415 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.).