Emeryci będą zatrudnieni na zlecenie

Od 1 marca 2011 r. pracodawcy utracą dofinansowania do pensji osób niepełnosprawnych w stopniu lekkim i umiarkowanym, które mają ustalone prawo do emerytury. Tak wynika z ustawy z 29 października 2010 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

Zmiana przepisów oznacza, że wzrosną koszty zatrudnienia osób niepełnosprawnych, które mogłyby przejść na emeryturę. Firma nie otrzyma bowiem już dopłat do ich pensji z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (z wyjątkiem pracowników ze znacznym stopniem niepełnosprawności).

Część zakładów pracy chronionej, kierując się rachunkiem ekonomicznym, może rozwiązywać umowy o pracę niepełnosprawnych z prawem do emerytury i zatrudniać ich ponownie, ale już na podstawie umów cywilnoprawnych. Dzięki temu mogą oszczędzić na kosztach pracy. Za takie osoby nie trzeba bowiem np. opłacać składki chorobowej i wypłacać im minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Podejmując decyzję o zatrudnieniu byłych pracowników na podstawie umów cywilnoprawnych, firmy muszą jednak pamiętać o przepisach gwarantujących ochronę stosunku pracy. Zgodnie z art. 22 kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym, a pracodawca - do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Praca w takich warunkach oznacza, że obie strony łączy stosunek pracy, bez względu na nazwę umowy zawartej przez obie strony (a więc że powinny zawrzeć umowę o pracę). Jednocześnie w takich warunkach nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną. Zatem jeśli na podstawie umowy cywilnoprawnej niepełnosprawny będzie świadczył pracę określonego rodzaju, w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę i pod jego kierownictwem, firma nie może zawrzeć z nim umowy cywilnoprawnej zamiast umowy o pracę. W takim przypadku obie strony połączy stosunek pracy, choćby obie strony zawarły np. umowę-zlecenie lub umowę o dzieło.

Ustalenie, czy w danym przypadku obie strony mogą zawrzeć umowę cywilnoprawną, czy też powinny podpisać umowę o pracę, może w praktyce przysporzyć wiele kłopotów obu stronom takich kontraktów. Często zdarza się np., że konkretna umowa zawiera cechy charakterystyczne zarówno dla stosunku pracy, jak i dla umowy cywilnoprawnej. Zdaniem Sądu Najwyższego w takim przypadku decydujące jest ustalenie, które z tych cech mają charakter przeważający (wyrok z 14 września 1998 r., I PKN 334/98, OSNP z 1999 r. nr 20, poz. 646). Jeśli umowa wykazuje wspólne cechy dla umowy o pracę i umowy prawa cywilnego z jednakowym ich nasileniem, o jej rodzaju decyduje zgodny zamiar stron i cel umowy, który może być wyrażony także w jej nazwie (wyrok z 18 czerwca 1998 r., I PKN 191/98, OSNP z 1999 r. nr 14, poz. 449).

Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał też, które cechy są charakterystyczne wyłącznie dla umów o pracę. Zdaniem sądu cechą taką jest na przykład wykonywanie pracy zmianowej, dyspozycyjność oraz podporządkowanie pracownika (wyrok z 11 września 1997 r., II UKN 232/97, OSNP z 1998 r. nr 13, poz. 407). Natomiast jeżeli zatrudniony nie musi wykonywać poleceń drugiej strony umowy, nie musi też zawierać z nią umowy o pracę (wyrok SN z 11 kwietnia 1997 r., I PKN 89/97, OSNP z 1998 r. nr 2, poz. 35). W wielu przypadkach określenie rodzaju umowy będzie więc zależało od tego, czy występuje osobiste podporządkowanie jednej ze stron umowy.

Zastępowanie umów o pracę umowami cywilnoprawnymi może być dla firm kosztowne. Zgodnie z art. 281 kodeksu pracy pracodawca zawierający umowę cywilnoprawną w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę, podlega karze grzywny od 1 do 30 tys. zł.

Jednocześnie osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej może złożyć do sądu pozew o ustalenie istnienia stosunku pracy. Powód ma prawo to zrobić, gdy ma w tym interes prawny.

Warto podkreślić, że w takich sprawach powództwa na rzecz obywateli mogą wytaczać także inspektorzy pracy (a także wstępować, za zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium). Jeśli sąd uzna, że obie strony łączyła umowa o pracę, podwładny będzie mógł też żądać innych należnych mu świadczeń (np. składek ZUS, których nie trzeba opłacać niektórym osobom zatrudnionym na podstawie umów cywilnoprawnych, niewypłaconych nadgodzin, ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy itd.). Zawieranie np. umów-zleceń zamiast umów o pracę może być więc dla firmy bardzo kosztowne.

Nowelizacja ustawy o rehabilitacji z 29 października 2010 r. weszła w życie 1 stycznia 2011 r. Jej przepisy dotyczące dofinansowania pensji osób z prawem do emerytury będą obowiązywać od 1 marca 2011 r.

Umowa o pracę jest umową starannego działania, a nie umową rezultatu, co oznacza, że pracownik jest zobowiązany do starannego świadczenia pracy, nie odpowiada zaś za jej końcowy efekt. Ta cecha wyraźnie odróżnia umowę o pracę od umowy o dzieło

30 tys. zł może wynieść maksymalna grzywna za zawarcie umowy cywilnoprawnej w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę

Cechy charakterystyczne wyłącznie stosunku pracy:

● podporządkowanie pracownika pracodawcy,

● osobiste wykonywanie pracy,

● odpłatność za pracę,

● świadczenie pracy na ryzyko pracodawcy,

● ciągły charakter pracy,

● brak możliwości powierzania pracy osobie trzeciej (choćby na krótki czas).

Łukasz Guza

lukasz.guza@infor.pl

Art. 22, 281 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 63¹, 189 ustawy z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).