Pracownikom jednoosobowego przedsiębiorcy też się należy

Pracownicy zatrudnieni przez przedsiębiorcę - osobę fizyczną nie mają możliwości uzyskania odszkodowania za okres wypowiedzenia w przeciwieństwie do zatrudnionych przez pracodawców niebędących osobami fizycznymi.

Co do zasady zgon osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą powoduje z dniem jej śmierci wygaśnięcie umów o pracę zatrudnianych przez nią pracowników. Zgodnie z art. 63² par. 2 kodeksu pracy pracownikowi, którego umowa o pracę wygasła z powodu śmierci pracodawcy, przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a w przypadku zawarcia umowy o pracę na czas określony lub na czas wykonania określonej pracy - w wysokości wynagrodzenia za okres dwóch tygodni. I choć przepis ten nie określa, od kogo pracownik może dochodzić takiego odszkodowania, nie budzi wątpliwości, że zobowiązani do jego zapłaty są spadkobiercy zmarłego, którzy wstępują w prawa i obowiązki pracodawcy (por. uchwała SN z 22 lutego 1994 r., I PZP 1/94, OSNP 1994/2/23). Gdy jednak spadkobiercy przyjmą spadek z dobrodziejstwem inwentarza (lub go odrzucą), a majątek zmarłego przedsiębiorcy nie wystarczy na zaspokojenie roszczeń pracowniczych, pracownicy na uzyskanie należnego im odszkodowania praktycznie nie mają żadnych szans.

Roszczenia pracowników w razie niewypłacalności pracodawcy są zaspokajane przez Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na zasadach określonych ustawą z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. nr 158, poz. 1121 z późn. zm.). Ustawa ta pojęcie niewypłacalności pracodawcy wiąże nie tylko z upadłością przedsiębiorcy, ale także m.in. z zaprzestaniem wykonywania działalności gospodarczej przez pracodawcę będącego osobą fizyczną (art. 8 ust. 1 pkt 6 ustawy). Zaspokojeniu ze środków funduszu, w ustalonym wspomnianą ustawą zakresie, podlegają nie tylko nieuregulowane przez pracodawcę wynagrodzenia za pracę, ale również przysługujące pracownikowi na podstawie powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy wynagrodzenie za czas przestoju, za czas usprawiedliwionej nieobecności w pracy, za czas niezdolności do pracy wskutek choroby, wynagrodzenie za czas urlopu i ekwiwalent za urlop niewykorzystany, dodatki wyrównawcze, odprawy z tytułu zwolnień grupowych oraz odszkodowanie za skrócenie okresu wypowiedzenia (art. 12 ust. 2 ustawy).

Ponieważ ustawa z 13 lipca 2006 r. nie wymienia niezaspokojonych roszczeń o odszkodowanie z art. 63² par. 2 k.p., pracownicy zatrudniani przez osoby fizyczne znajdują się w gorszej sytuacji niż pracownicy innych podmiotów. Pomimo że wskazane odszkodowanie ma charakter zadośćuczynienia za "pozbawienie" okresu wypowiedzenia i pełni funkcję zbliżoną do wypłacanego przez fundusz odszkodowania za skrócenie okresu wypowiedzenia, to jednak w razie problemów z wyegzekwowaniem tego świadczenia od spadkobierców zmarłego przedsiębiorcy pracownicy nie mogą liczyć na jego uzyskanie z funduszu. Tym bardziej zasadny wydaje się postulat poszerzenia zakresu świadczeń wypłacanych przez fundusz, tak aby wynikające z kodeksu pracy odszkodowanie dla pracowników zmarłego przedsiębiorcy nie było roszczeniem, którego pracownik nie jest w stanie zrealizować.

Argumentem przeciwko rozszerzeniu zakresu art. 12 ust. 1 ustawy z 13 lipca 2006 r. o odszkodowania przewidziane art. 63² par. 2 k.p. nie powinna być też okoliczność, że pomimo przejścia na fundusz, z mocy prawa, roszczenia o zwrot wypłaconych świadczeń pracowniczych fundusz nie będzie w stanie zrealizować tego roszczenia wobec spadkobierców zmarłego pracodawcy. Zgodnie bowiem z art. 23 ust. 1 tej ustawy funduszowi przysługuje takie roszczenie wobec pracodawcy, likwidatora lub innej osoby zarządzającej majątkiem pracodawcy lub do masy upadłości. Podobne stanowisko zajął SN w wyroku z 5 listopada 2003 r. (IV CK 62/02, LEX nr 106581), stwierdzając, że nie można dokonywać wykładni rozszerzającej ustawy poprzez powiększenie listy podmiotów, wobec których roszczenia przechodzą na fundusz. W konsekwencji skoro art. 23 ust. 1 ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy nie mówi o spadkobiercach pracodawcy, to przepis ten nie ma do nich zastosowania.

@RY1@i02/2012/158/i02.2012.158.21700020d.802.jpg@RY2@

Halina Kwiatkowska radca prawny, partner w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy, Biuro w Krakowie

Halina Kwiatkowska

radca prawny, partner w Kancelarii Prawnej Chałas i Wspólnicy, Biuro w Krakowie