Żaden pracownik nie może być stale w delegacji

Czym jest stałe miejsce wykonywania pracy?

Wskazanie miejsca wykonywania pracy jest konieczne w każdej umowie o pracę. Pracodawca i pracownik mają na to wiele możliwości, określając je swobodnie przy zawieraniu umowy o pracę. W związku z tym nie jest możliwa jednostronna zmiana lokalizacji wykonywania obowiązków pracowniczych przez jedną ze stron z pominięciem procedur kodeksowych.

Przy wskazywaniu miejsca wykonywania pracy należy uwzględnić specyfikę tej pracy. Dlatego też istotne będzie to, ile czasu pracownik spędza w jednym miejscu podczas swojej pracy oraz czy pracodawca w ogóle przewidział dla zatrudnionej osoby wydzielone stanowisko pracy. Trzeba bowiem pamiętać, że nie każde miejsce wykonywania pracy musi posiadać określone zaplecze techniczne, sanitarne czy też socjalne. Stosunkowo często bowiem pracownicy wykonują obowiązki na terenie obejmującym obszar większy niż dzielnica czy też miasto, a jedynie co pewien czas zgłaszają się do osoby odpowiedzialnej za organizację pracy w celu zapoznania się z nowymi poleceniami służbowymi. Pod pojęciem miejsca wykonywania pracy należy rozumieć miejsce, w którym pracownik rzeczywiście świadczy pracę. Podanie jako miejsca wykonywania pracy siedziby pracodawcy, podczas gdy praca świadczona jest w innym miejscu, będzie więc nieprawidłowe.

Lokalizacja ta może być w związku z tym określona jako stałe miejsce wykonywania pracy bądź jako miejsce, w którym pracownik otrzymuje jedynie przydział zadań i gdzie po powrocie składa pracodawcy sprawozdanie z wykonanych obowiązków. W tym wypadku zmienność miejsca wykonywania pracy może wynikać z samego charakteru (rodzaju) pełnionej pracy.

Jaki jest związek między miejscem pracy a podróżą służbową?

Zgodnie z art. 77⁵ par. 1 kodeksu pracy podróżą służbową jest wykonywanie na polecenie pracodawcy zadania służbowego poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy. Zdaniem Głównego Inspektoratu Pracy (stanowisko GIP z 2 lutego 2009 r. w sprawie delegacji służbowych przedstawicieli handlowych GPP-417-4560-10/09/pe/rp) pracownik, który w zawartej z pracodawcą umowie o pracę jako miejsce pracy wpisany ma obszar np. województwa mazowieckiego, w podróży służbowej znajduje się dopiero po przekroczeniu granicy tego województwa. Przy określeniu miejsca pracy jako obszaru danego województwa nie ma przesłanek, aby przyjmować, że pracownik wyjeżdżający w podróż służbową do miejscowości położonej w obrębie innego województwa pozostaje w podróży służbowej już od momentu wyjazdu z siedziby pracodawcy. Dla takiego pracownika podróż służbowa rozpoczyna się bowiem dopiero w momencie przekroczenia granicy województwa określonego jako jego stałe miejsce pracy.

Co ciekawe, Sąd Najwyższy orzekł, że "nie jest podróżą służbową stałe wykonywanie zadań w różnych miejscowościach i terminach, których wyboru dokonuje każdorazowo sam pracownik w ramach uzgodnionego rodzaju pracy" (I PKN 350/00, publ. OSNAP 2001/20/9).

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że "podróż służbowa jest swoistą konstrukcją prawa pracy. Nie każde wykonywanie zadania poza miejscowością, w której znajduje się stałe miejsce pracy pracownika, jest podróżą służbową. Podstawę formalną podróży służbowej stanowi polecenie wyjazdu. Polecenie takie powinno określać zadanie oraz termin i miejsce jego wykonywania. Musi być skonkretyzowane. Nie może mieć charakteru generalnego.

Czy pracownicy mobilni są w ciągłej podróży służbowej?

Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w uchwale składu siedmiu sędziów SN z 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08, definiując "podróż służbową", trzeba wskazać, że pracownicy mobilni są grupą osób pracujących w warunkach stałego przemieszczania się (podróży). Podróż nie stanowi u nich zjawiska wyjątkowego, lecz jest normalnym wykonywaniem obowiązków pracowniczych. Specyfika takiego zatrudnienia i konieczność odmiennego potraktowania widoczne są nawet w dyrektywie ustalającej wymagania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (dyrektywa 2003/88/WE z 4 lipca 2003 r. dotycząca niektórych aspektów czasu pracy). Tym bardziej możliwe i zarazem konieczne jest odmienne potraktowanie tej grupy pracujących na podstawie art. 77⁵ par. 1 k.p. Z przepisu tego wynika bowiem wprost, że podróż służbowa ma charakter incydentalny. Podróż służbowa jest swoistą konstrukcją prawa pracy. Podstawę formalną podróży służbowej stanowi, po pierwsze, polecenie wyjazdu. Powinno ono określać zadanie oraz termin i miejsce jego realizacji. Zadanie musi być skonkretyzowane; nie może mieć charakteru generalnego. Nie jest zatem podróżą służbową wykonywanie pracy (zadań) w różnych miejscowościach, gdy przedmiotem zobowiązania pracownika jest stałe wykonywanie pracy (zadań) w tych miejscowościach. Trafne jest zatem spostrzeżenie, że wykonywaniem zadania służbowego w rozumieniu art. 77⁵ par. 1 k.p. nie jest wykonywanie pracy określonego rodzaju, wynikającej z charakteru zatrudnienia. Ta bowiem nigdy nie jest incydentalna. Pracownicy mobilni nie wykonują incydentalnie zadania związanego z oddelegowaniem poza miejsce pracy, lecz ich charakter pracy wymusza nieustanne przebywanie w trasie. Nie ma zatem do nich zastosowania ani hipoteza, ani dyspozycja normy prawnej zawartej w art. 77⁵ par. 1 k.p. Artykuł 77⁵ par. 1 k.p. nie pozwala na ocenę, że pracownik stale jest w podróży służbowej. Sąd Najwyższy w komentowanej sprawie wyraźnie zaznaczył, iż kierowca transportu międzynarodowego odbywający podróże w ramach wykonywania umówionej pracy i na określonym w umowie obszarze jako miejsce świadczenia pracy nie jest w podróży służbowej.

Jaka jest różnica między miejscem pracy a siedzibą pracodawcy?

Należy zaznaczyć, iż pojęcia te nie są w każdej sytuacji tożsame. Zdaniem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z 1 kwietnia 1985 r. (I PR 19/85) "należy odróżnić »miejsce pracy« pracownika od »siedziby zakładu pracy«. Miejsce świadczenia pracy stanowi jeden z istotnych składników umowy o pracę, obustronnie uzgodniony, objęty ogólnym zakazem jednostronnej zmiany przez któregokolwiek z kontrahentów umowy. Ogólnie pod pojęciem miejsca pracy rozumie się bądź stały punkt w znaczeniu geograficznym, bądź pewien oznaczony obszar, strefę określoną granicami jednostki administracyjnej podziału kraju lub w inny dostatecznie wyraźny sposób, w którym ma nastąpić dopełnienie świadczenia pracy. Miejsce pracy nie musi być wyposażone w zaplecze socjalne, kadrowe i techniczne.

Warto przytoczyć tutaj także pogląd Sądu Najwyższego wyrażony z wyroku z 6 marca 2007 r. (II PK 212/06), zgodnie z którym punktowe określenie miejsca pracy jako siedziby określonego urzędu państwowego (pracodawcy) nie wyklucza przestrzennego, terytorialnego lub obszarowego wskazania różnych (ruchomych) miejsc wykonywania obowiązków służbowych przez pracownika kontroli lub nadzoru podatkowego na obszarze terytorialnej działalności lub właściwości tego pracodawcy (określonego urzędu kontroli podatkowej lub celnej). Przeciwnie, jest to oczywiście dopuszczalne, a nawet bywa konieczne w odniesieniu do komisarza podatkowego, który z istoty ciążących na nim obowiązków służbowych wykonuje powierzone mu czynności nadzoru podatkowego w różnych miejscowościach, w których siedziby mają podmioty podlegające określonemu obowiązkowi podatkowemu.

Oczywiście należy pamiętać o tym, iż miejsce pracy może być w pewnych sytuacjach tożsame z siedzibą pracodawcy, jednak pracodawcy powinni zdawać sobie sprawę z ewentualnych konsekwencji takiego ukształtowania stałego miejsca wykonywania pracy. Przede wszystkim zrównanie siedziby pracodawcy z miejscem wykonywania pracy może skutkować koniecznością zastosowania wypowiedzenia zmieniającego w sytuacji zmiany siedziby, a więc także stałego miejsca wykonywania pracy.

Nie jest podróżą służbową stałe wykonywanie zadań w różnych miejscowościach i terminach, których wyboru dokonuje każdorazowo sam pracownik w ramach uzgodnionego rodzaju pracy

SZKOLIĆ SIĘ WARTO

— O co pytają uczestnicy kursów

— Byłeś na szkoleniu i chcesz mieć resume najważniejszych prawnych problemów

— Z jakich tematów warto pogłębiać wiedzę

To wszystko na specjalnej kolumnie szkoleniowej. Umieszczamy na niej podsumowanie kursów już odbytych oraz zapowiadamy merytorycznie te, które w niedługim czasie się odbędą.

@RY1@i02/2012/068/i02.2012.068.21700090c.806.jpg@RY2@

WOJCIECH GÓRSKI

dr Maciej Chakowski - wykładowca na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego i Akademii Leona Koźmińskiego. Wspólnik zarządzający w firmie doradczej C&C Chakowski & Ciszek. Członek zespołu prawnego przy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów RP zajmującego się m.in. zmianami w przepisach kodeksu pracy