Nie wszyscy nauczyciele mogą brać wolne na żądanie

Zasady udzielania urlopu wypoczynkowego nauczycielom zatrudnionym w szkołach i placówkach oświatowych, dla których organem prowadzącym są jednostki samorządu terytorialnego i organy administracji rządowej, określa ustawa z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela, dalej KN. W zależności od typu placówki obowiązują odmienne zasady udzielania tego urlopu.

Dwa rodzaje szkół

Zgodnie bowiem z art. 64 ust. 1 KN zatrudnionemu w szkole, w której w organizacji pracy przewidziano ferie letnie i zimowe, przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania. Nauczyciel może być jednak zobowiązany przez dyrektora do wykonywania w czasie tych ferii czynności polegających na:

wprzeprowadzaniu egzaminów;

wwykonywaniu prac związanych z zakończeniem roku szkolnego i przygotowaniem nowego roku szkolnego;

wopracowywaniu szkolnego zestawu programów oraz uczestniczenia w doskonaleniu zawodowym w określonej formie.

Czynności te nie mogą łącznie zająć nauczycielowi więcej niż 7 dni.

Nauczyciel zatrudniony w szkole feryjnej uzyskuje prawo do pierwszego urlopu w ostatnim dniu poprzedzającym ferie szkolne, a prawo do drugiego i dalszych urlopów - w każdym następnym roku kalendarzowym.

W razie niewykorzystania urlopu wypoczynkowego w całości lub części w okresie ferii szkolnych z powodu niezdolności do pracy wywołanej chorobą lub odosobnieniem w związku z chorobą zakaźną, urlopu macierzyńskiego, odbywania ćwiczeń wojskowych albo krótkotrwałego przeszkolenia wojskowego - nauczycielowi przysługuje urlop w ciągu roku szkolnego. Urlop uzupełniający w ciągu roku szkolnego przysługuje również dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły, którzy na polecenie lub za zgodą organu prowadzącego szkołę nie wykorzystali urlopu w czasie ferii szkolnych z powodu wykonywania zadań zleconych przez ten organ lub prowadzenia w szkole inwestycji albo kapitalnych remontów.

Nauczycielom zatrudnionym w szkołach, w których nie są przewidziane ferie szkolne (np. domy dziecka, przedszkola), przysługuje natomiast prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 35 dni roboczych w czasie ustalonym w planie urlopów.

Ustawa pragmatyczna

Sam zatem ustawodawca - w zakresie wymiaru i sposobu udzielania urlopu wypoczynkowego - różnicuje sytuację nauczycieli w zależności od placówki zatrudnienia (feryjna lub nieferyjna). Kwestia ta ma w moim przekonaniu istotne znaczenie przy odpowiedzi na pytanie o możliwość stosowania do nauczycieli instytucji tzw. urlopu na żądanie. KN nie mówi nic na temat takiego urlopu. Możliwość taką przewidują natomiast przepisy kodeksu pracy. Zgodnie bowiem z art. 167² k.p. pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej niż czterech dni urlopu w każdym roku kalendarzowym.

Dla udzielenia odpowiedzi na pytanie o dopuszczalność stosowania do nauczycieli instytucji urlopu na żądanie niezbędne jest też przypomnienie, że KN stanowi tzw. pragmatykę, a zatem regulację określającą w sposób odrębny sytuację prawną danej grupy zawodowej (w tym wypadku nauczycieli).

Potwierdza to art. 91c ust. 1 KN, który dopuszcza zastosowanie do nauczycieli kodeksu pracy, ale tylko w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, nieuregulowanych przepisami Karty nauczyciela. Koresponduje to z treścią art. 5 k.p., zgodnie z którym jeżeli stosunek pracy określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy kodeksu stosuje się w zakresie nieuregulowanym tymi przepisami.

Tego rodzaju - zawarte w art. 91c ust. 1 KN - odesłanie wskazuje wyraźnie na wzajemną relację pomiędzy Kartą nauczyciela i kodeksem pracy. Kodeks ma w tym wypadku cechy regulacji ogólnej (lex generalis), a Karta nauczyciela - szczególnej, odrębnej w stosunku do powszechnie obowiązujących zasad i dotyczącej stosunków pracy nauczycieli (lex specialis).

Trzeba też zauważyć, że istota i sens sformułowania tego typu odesłania w ustawie szczególnej - jak zawarte w art. 91c ust. 1 KN - opiera się zawsze na założeniu, że regulacja prawna zawarta w tej ustawie nie ma cech regulacji wyczerpującej (zupełnej), gdyż w przeciwnym razie odesłanie takie byłoby zbędne.

Celem odrębnej regulacji prawnej zawartej w Karcie nauczyciela było wprowadzenie w odniesieniu do nauczycieli w pewnym (niezbędnym zakresie) unormowań odbiegających od powszechnie obowiązujących zasad postępowania dotyczących stosunków pracy. Natomiast w pozostałym zakresie te powszechnie obowiązujące zasady powinny być stosowane także wobec nauczycieli.

Regulacja całościowa...

Z powołanych przepisów KN wynika, że odmiennie (głównie z powodu specyfiki organizacji nauczania) regulowana jest kwestia sposobu korzystania z urlopu wypoczynkowego nauczycieli placówek feryjnych i nieferyjnych.

W przypadku tych pierwszych placówek karta wskazuje jednoznacznie, że nauczyciel tam zatrudniony nie może korzystać z urlopu w dowolnym okresie roku, a jedynie w czasie ferii (w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii), a zupełnie wyjątkowo - w przypadku niewykorzystania tego urlopu w całości lub w części z powodów ściśle wymienionych w art. 66 karty - nauczycielowi takiej placówki przysługuje urlop w ciągu roku szkolnego, w wymiarze uzupełniającym do 8 tygodni.

Trzeba zatem uznać, że kwestia wymiaru i sposobu udzielania urlopu nauczycielowi placówki feryjnej została uregulowana w sposób całościowy w omawianej pragmatyce. Uzasadnione jest to specyfiką takich placówek (stosowaną tam organizacją nauczania). Skoro zatem w tym zakresie jest to regulacja zupełna, to brak jest podstaw do stosowania tutaj przepisów kodeksu pracy, także tych o urlopie na żądanie.

...i niepełna

Inaczej natomiast należy oceniać regulacje sposobu korzystania z urlopu wypoczynkowego nauczycieli placówek nieferyjnych. Karta wskazuje, że nauczyciel tam zatrudniony ma prawo do 35 dni urlopu w czasie określonym w planie urlopów. Regulację tę należy uznać za niepełną. Karta nie zawiera bowiem żadnych dodatkowych przepisów określających sposób udzielania urlopu takim nauczycielom (choćby co do możliwości dzielenia urlopu, przesunięcia jego terminu, przerwania lub odwołania nauczyciela z takiego urlopu).

Zastosowanie znajdą tutaj uzupełniająco przepisy kodeksu pracy, a zatem także te dotyczące możliwości skorzystania przez pracownika z urlopu na żądanie (którego nie obejmuje się planem urlopów).

Ważne

Urlop na żądanie - jak każda inna część urlopu wypoczynkowego - jest udzielany przez pracodawcę. Pracownik nie może go zatem rozpocząć, dopóki pracodawca nie wyrazi na to swojej zgody

@RY1@i02/2012/053/i02.2012.053.217000300.803.jpg@RY2@

Andrzej Marek, sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Andrzej Marek

sędzia Sądu Okręgowego w Legnicy

Podstawa prawna

Art. 64 - 66, art. 91c ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Art. 167² ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94c z późn. zm.).