Można powiedzieć przełożonemu "nie", ale nie bez powodu

Nawiązując stosunek pracy, pracownik zobowiązuje się do wykonywania na rzecz pracodawcy pracy określonego rodzaju pod jego kierownictwem w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Stosunek pracy charakteryzuje podporządkowanie, a więc pracodawca może wydawać pracownikowi wiążące go polecenia. Zgodnie z art. 100 k.p. pracownik jest obowiązany wykonywać pracę sumiennie i starannie oraz stosować się do poleceń przełożonych, które dotyczą pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę.

Obowiązek pracownika

Brak jest legalnej definicji polecenia pracodawcy. Brak jest też regulacji dotyczących formy jego wydania. Jedyne wymagania stawia powołany wcześniej art. 100 k.p. Również Sąd Najwyższy, precyzując pojęcie polecenia, odwołuje się do obowiązków pracowniczych. Te zaś określają przepisy prawa pracy oraz umowa o pracę. Zakres zadań wynikających z zajmowanego stanowiska może być skonkretyzowany nie tylko przez przedstawienie pracownikowi pisemnego zakresu obowiązków ale również w ustnej informacji.

Obowiązek wykonywania poleceń służbowych jest jednym z podstawowych obowiązków pracowniczych. Aby pracownik był zobligowany do jego wykonania, polecenie musi być zgodne z prawem, a ponadto dotyczyć obowiązków pracowniczych. Pracownik może nie wykonać polecenia służbowego niespełniającego wyżej wymienionych przesłanek.

Bezzasadna odmowa wykonywania polecenia wydawanego w granicach określonych w art. 100 k.p. skutkuje odpowiedzialnością pracowniczą.

Niewykluczona dyscyplinarka

Takie postępowanie może być uznane za ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, a to z kolei skutkować rozwiązaniem umowy o pracę nawet w trybie natychmiastowym (tzw. dyscyplinarnym).

Niewykonanie polecenia pracodawcy może skutkować postawieniem pracownikowi zarzutu odmowy wykonania polecenia. Wymagać to będzie ustalenia, jaka była treść polecenia, czy dotyczyło pracy oraz czy polecenie pracodawcy nie naruszało przepisów powszechnie obowiązującego prawa. Na marginesie można wskazać, że liczą się również przepisy obowiązujące jedynie u danego pracodawcy, jak choćby układ zbiorowy pracy. Znaczenie mogą mieć również okoliczności, w jakich zostało wydane polecenie.

Odmawiając wykonania polecenia, pracownik powinien przemyśleć swoją decyzję. Odmowa musi bowiem być uzasadniona. Pracownik powinien wziąć pod uwagę, że co do zasady, ma obowiązek wykonać polecenie pracodawcy obejmujące swoją treścią powinności pracownicze określone w art. 100 par. 1 k.p.

Gdy dyspozycja jest niezgodna z prawem

Pracownik może odmówić wykonania polecenia, gdy narusza ono przepisy prawa. Bezkrytyczne wykonanie przez pracownika niezgodnych z prawem poleceń przełożonych może uzasadniać wypowiedzenie umowy o pracę (por. wyrok SN z 4 kwietnia 2006 r., I PK 161/05). Przykładowo niezgodnie z prawem postępował będzie pracownik, który na polecenie przełożonego dokona rewizji osobistej koleżanki z pracy. Zgodnie z art. 220 par. 1 kodeksu postępowania karnego przeszukania może dokonać prokurator albo na polecenie sądu lub prokuratora policja, a w wypadkach wskazanych w ustawie - także inny organ. Zgodnie zaś z art. 220 par. 2 k.p.k. postanowienie sądu lub prokuratora należy okazać osobie, u której przeszukanie ma być przeprowadzone. Gdy więc szef nakaże przeszukać pracownikowi inną osobę, ten powinien odmówić wykonania takiego polecenia. W razie zwolnienia za odmowę wykonania takiego polecenia sąd może zwolnionego pracownika przywrócić do pracy lub zasądzić na jego rzecz odszkodowanie.

Przykład

Kiedy rozwiązanie umowy o pracę jest usprawiedliwione

Pracodawca wydał pracownikowi polecenie pracy w godzinach nadliczbowych, polegające na prowadzeniu akcji ratowniczej w zakładzie pracy. Pracownik odmówił wykonania polecenia, twierdząc, że w tym tygodniu w każdy dzień pracował już ponad obowiązującą go normę czasu pracy, a taka praca dezorganizuje jego życie rodzinne. Pracodawca w konsekwencji wypowiedział pracownikowi umowę o pracę, podając jako przyczynę bezzasadną odmowę wykonania polecenia. W tym przypadku zachowanie pracodawcy było zasadne. Pracodawca może zobowiązać pracownika do pracy w godzinach nadliczbowych, m.in. w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej.

@RY1@i02/2012/043/i02.2012.043.21700040a.802.jpg@RY2@

Paweł Kisiel radca prawny, specjalista prawa pracy, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Paweł Kisiel

radca prawny, specjalista prawa pracy, Chałas i Wspólnicy Kancelaria Prawna

Podstawa prawna

Art. 30, art. 45, art. 100 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 220 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. nr 89, poz. 555 z późn. zm.).