Dodatkowa praca nie zawsze mile widziana

Członków służby cywilnej obowiązują ograniczenia dotyczące możliwości podejmowania dodatkowego zatrudnienia oraz zajęć zarobkowych. Nie mogą oni też wykonywania czynności, które byłyby sprzeczne z ich obowiązkami lub podważałyby zaufanie do służby cywilnej. Tak wynika z art. 80 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 ze zm.; dalej: u.s.c.). Zakazy te mają gwarantować zachowanie obowiązku bezstronności przy wykonywaniu zadań.

Warunkiem podjęcia przez członka służby cywilnej dodatkowego zatrudnienia jest uzyskanie pisemnej zgody dyrektora generalnego urzędu. Chodzi o nawiązanie stosunku pracy niezależnie od jego podstawy prawnej, tj. umowy, powołania, mianowania czy też spółdzielczej umowy o pracę.

Urzędnik nie może też wykonywać zajęć zarobkowych bez pisemnej zgody dyrektora. Nie ma przy tym znaczenia, jaka jest podstawa prawna ich wykonywania, czas trwania, charakter oraz czy są odpłatne. Zakaz dotyczy wykonywania czynności na podstawie pracowniczego zatrudnienia bądź umowy cywilnoprawnej (np. o dzieło, zlecenia, umowy agencyjnej). Zakaz ten dotyczy także pracowników służby cywilnej zajmujących wyższe stanowiska w służbie cywilnej. Dyrektorowi generalnemu urzędu pisemnej zgody na podjęcie zajęcia zarobkowego udziela szef służby cywilnej. Dyrektor generalny urzędu, występując do szefa służby cywilnej o udzielenie zgody, załącza pisemną opinię kierownika urzędu.

W każdym przypadku zgoda dyrektora generalnego (szefa służby cywilnej) musi być udzielona przed podjęciem zatrudnienia lub zajęć zarobkowych. A gdy pracownik lub urzędnik ma zamiar kontynuować pracę w trakcie rozpoczętego zatrudnienia w służbie cywilnej, musi powiadomić o tym dyrektora i uzyskać jego zgodę. Zatajenie tej okoliczności może być przyczyną wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub rozwiązania stosunku pracy.

W praktyce może się zdarzyć, że członek korpusu służby cywilnej otrzymał zgodę na dodatkowe zatrudnienie, a następnie się okazało, że wiąże się z nim realizowanie zadań dla służby cywilnej. W tym przypadku musi on bezwzględnie wstrzymać się od ich wykonywania. [przykład 1]

Członek korpusu służby cywilnej nie może wykonywać czynności lub zajęć sprzecznych z obowiązkami wynikającymi z u.s.c. lub podważających zaufanie do służby cywilnej, czyli w szczególności takich, które mogłyby wywołać podejrzenie o jego stronniczość i interesowność. Tak wynika z art. 80 ust. 1 u.s.c. Ponadto par. 4 zarządzenia nr 114 prezesa Rady Ministrów z 11 października 2002 r. w sprawie ustanowienia Kodeksu Etyki Służby Cywilnej stanowi o niedopuszczalności podejmowania prac lub zajęć, które kolidują z obowiązkami służbowymi, oraz przyjmowania zapłaty za publiczne wystąpienia, które mają związek z zajmowanym stanowiskiem.

Wprawdzie pracownika służby cywilnej nie obejmuje zakaz podejmowania zajęć zarobkowych, musi on jednak pamiętać, aby ich wykonywanie nie wywoływało podejrzenia o stronniczość lub interesowność. [przykład 2]

Sprzeczność dodatkowych zajęć zachodzi przede wszystkim w sytuacji, gdy pracownik służby cywilnej nie jest - ze względu na ograniczony czas - prowadzić ich bez kolizji z wykonywanymi zadaniami w ramach stosunku pracy. Chodzi także o takie przypadki, gdy wykonuje on dodatkowe zajęcia z wykorzystywaniem sprzętu, urządzeń biurowych i materiałów urzędu.

Pracodawca może wezwać członka korpusu służby cywilnej do zaprzestania wykonywania określonych zajęć, które w jego ocenie pozostają w sprzeczności z obowiązkami tej osoby lub mogą podważać zaufanie do służby cywilnej. Wówczas taka osoba musi się podporządkować poleceniu pracodawcy, aby poprzez dalsze wykonywanie kwestionowanego zajęcia nie narażać na szwank zaufania społecznego do urzędu, w którym wykonuje swoje obowiązki służbowe.

Naruszenie przez członka korpusu służby cywilnej zakazu z art. 80 u.s.c. może skutkować rozwiązaniem z nim stosunku pracy. W szczególności prowadzenie przez członka korpusu służby cywilnej zatrudnionego na podstawie umowy o pracę działalności zarobkowej obejmującej czynności sprzeczne z jego obowiązkami pracowniczymi stanowi przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę.

Pracodawca nie musi wskazywać konkretnych faktów stronniczości lub interesowności pracownika. Stwierdzenie takich zachowań uzasadnia nie tylko wypowiedzenie umowy o pracę, lecz także jej rozwiązanie bez wypowiedzenia. Niezależnie od możliwości zwolnienia z pracy członka korpusu służby cywilnej z powodu nieprzestrzegania zakazów określonych w art. 80 u.s.c. pracodawca może wszcząć w stosunku do takiego pracownika postępowanie dyscyplinarne. W jego toku zmierzać się będzie do udowodnienia, że pracownik prowadził działalność zarobkową sprzeczną ze swymi obowiązkami, podważającą zaufanie do służby cywilnej albo bez zgody pracodawcy.

WAŻNE

Przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę może być samo podejrzenie o stronniczość i interesowność, bez konieczności  wykazywania tego faktu

PRZYKŁAD 1

Rozwiązanie kolizji

Pracownik urzędu wojewódzkiego, zatrudniony na stanowisku specjalisty ds. zamówień publicznych, przed podjęciem dodatkowej pracy na umowę-zlecenie uzyskał zgodę dyrektora generalnego. W trakcie zatrudnienia okazało się jednak, że firma, w której pracował, wzięła udział w przetargu ogłoszonym przez urząd. Musi on zatem wstrzymać się z wykonywaniem dodatkowych obowiązków poza służbą, ponieważ podważa to zaufanie co do jego bezstronności. Pracownik powinien podjąć decyzję o wypowiedzeniu umowy o pracę w urzędzie lub w firmie w której dodatkowo pracuje.

PRZYKŁAD 2

Urzędnik poza podejrzeniem

Maria P. jest zatrudniona w urzędzie skarbowym. Ma uprawnienia do prowadzenia ksiąg rachunkowych. Wraz z Agnieszką C. zamierza prowadzić biuro rachunkowe. Chociaż pracownica służby cywilnej nie musi mieć zgody na podjęcie działalności zarobkowej, to rozpoczęcie tej działalności może podważać jej bezstronność.

Leszek Jaworski

dgp@infor.pl