Dyrektor zastąpi, ale tylko wyjątkowo

Czy dyrektor szkoły może przydzielać sobie doraźne zastępstwa za nieobecnego nauczyciela? Dyrektor (fizyk) ma kilka - kilkanaście zastępstw w miesiącu. Przydziela je sobie np. zamiast polskiego, matematyki, mimo że istnieje możliwość przeprowadzenia zajęć przez nauczyciela uczącego tego właśnie przedmiotu.

Odpowiedź na tak postawione pytanie jest twierdząca (z art. 35 ust. 3 Karty nauczyciela; dalej: KN), choć istnieją inne czynniki, które nie są obojętne przy ocenie prawnej przedstawionej sytuacji faktycznej.

Intencją ustawodawcy przy wprowadzeniu doraźnych zastępstw było stworzenie uczniom przebywającym na terenie szkoły bezpieczeństwa w sytuacji nieprzewidzianej organizacyjnie (np. choroba nauczyciela). Zgodnie bowiem z par. 13 rozporządzenia ministra edukacji narodowej i sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. nr 6, poz. 69) niedopuszczalne jest prowadzenie jakichkolwiek zajęć w szkole bez nadzoru upoważnionej do tego osoby. Z kolei jak wynika z art. 35 ust. 2a KN, przez godzinę doraźnego zastępstwa rozumie się przydzieloną nauczycielowi (także dyrektorowi lub jego zastępcy) godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, której realizacja następuje w zastępstwie nieobecnego nauczyciela.

Bez względu na etat

Zgodnie z definicją nauczyciel realizuje godzinę doraźnego zastępstwa na polecenie dyrektora szkoły, gdy inny nauczyciel, który faktycznie powinien realizować te zajęcia, jest nieobecny. Zatem doraźne zastępstwo można przydzielić każdemu nauczycielowi - tj. zatrudnionemu w pełnym wymiarze, na część etatu czy korzystającemu z obniżki pensum i nie ma znaczenia, czy w czasie doraźnego zastępstwa nauczyciel realizuje zajęcia dydaktyczne zgodnie ze swoją specjalnością, czy zajęcia dydaktyczne, do których nie ma kwalifikacji, czy po prostu jedynie zapewnia bezpieczeństwo uczniów.

Godziny doraźnych zastępstw powinny być zatem w pierwszej kolejności przydzielane temu nauczycielowi, który ma kwalifikacje zbieżne do prowadzenia danych ponadwymiarowych godzin. Dopiero gdy nie ma możliwości prowadzenia zajęć przez nauczyciela z taką specjalizacją, racjonalne byłoby przydzielenie godzin każdemu innemu nauczycielowi.

W ostateczności

Ustawodawca nie przewidział takich złożonych sytuacji w ustawie, a to oznacza, że jedynie w drodze wykładni celowościowej przepisów i praktyki można ustalić stopień uprzywilejowania poszczególnych grup nauczycieli w zakresie kolejności obejmowania godzin doraźnych zastępstw. Taka pragmatyka powinna uwzględniać również pozycję danego nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora szkoły lub zastępcy. Jednak z racji zakresu wypełnianych zadań wydaje się, że obejmowanie godzin doraźnych zastępstw przez takiej osoby powinno być ostatecznością.

Nie można bowiem zapominać o tym, że w celu prawidłowego wykonywania obowiązków powierzonych dyrektorowi szkoły w ramach zajmowanego stanowiska, zgodnie z art. 42 ust. 6 KN, organ prowadzący szkołę (np. gmina), na mocy art. 42 ust. 7 pkt 2 KN, może obniżyć dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły oraz nauczycielowi pełniącemu inne stanowisko kierownicze w szkole tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć, w zależności od wielkości i typu szkoły oraz warunków pracy lub może zwolnić ich od obowiązku realizacji tych zadań. Możliwość taka związana jest z kolei z tym, iż zakres powierzonych zadań na takim stanowisku wymaga dyspozycyjności od dyrektora lub jego zastępcy. Do ich obowiązków należy np. kierowanie szkołą (placówką), sprawowanie nadzoru pedagogicznego, zapewnienie bezpiecznych higienicznych warunków nauki i pracy oraz współpraca ze wszystkimi podmiotami funkcjonującymi w szkole (placówce) oraz instytucjami pozaszkolnymi. Ponadto inne obowiązki tych osób wynikają z różnych aktów (zadania wynikające z przepisów KN, ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty; t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 256, poz. 2572 ze zm. oraz przepisów wykonawczych do tych ustaw).

Przy tak szerokim zakresie zadań i związanej z tym możliwości obniżenia wymiaru pensum lub zwolnienia z realizacji zajęć w ramach godzin pensum - przydzielanie dyrektorowi szkoły lub jego zastępcy doraźnych godzin zastępstw (lub obniżone pensum) może budzić zatem uzasadnione wątpliwości.

Wynagrodzenie dla każdego

Jeżeli jednak już osoby wypełniające wskazane funkcje realizują doraźne zastępstwa, to za każdą godzinę przysługuje im wynagrodzenie w wysokości określonej na podstawie art. 35 ust. 3 KN. Zgodnie z tym przepisem wynagrodzenie za godziny doraźnych zastępstw wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy. Jednocześnie w myśl art. 30 ust. 6 pkt 2 ustawy szczegółowe rozstrzygnięcia dotyczące warunków wypłacania wynagrodzenia za godziny doraźnych zastępstw pozostają w gestii jednostek samorządu terytorialnego (regulamin wynagradzania). Wynagrodzenie to przysługuje każdemu nauczycielowi, który zrealizował doraźne zastępstwo, zatem także dyrektorowi, jak i jego zastępcy.

@RY1@i02/2014/070/i02.2014.070.21700080c.802.jpg@RY2@

Marcin Nagórek specjalista z zakresu prawa pracy

Marcin Nagórek

specjalista z zakresu prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 35 ust. 2a i 3, art. 42 ust. 6 i 7 pkt 2 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191).